Баъзилар “Сирдарё ўзи 1963 йилда ташкил топган вилоят бўлса, қолоқлиги турган гап-да”, дейдиган замонлар ортда қолди. Бугун ҳеч ким бундай дея олмайди.
Бугун Президентимиз “Сирдарё деганда, сирдарёлик деганда азим Сайхун дарёси соҳилларидаги сўлим бир воҳа, қадимий Мирзачўл бағрида боғу бўстонлар, шаҳар ва қишлоқлар бунёд этиб келаётган мард ва матонатли инсонлар кўз ўнгимизда намоён бўлади”, дея биз сирдарёликларнинг кўксимизни тоғ қадар кўтариб қўйган.
Ҳар сафар давлатимиз раҳбари Сирдарёмизга улкан-улкан режалар, бунёдкорлик ғоялари билан келади. Мен ҳам фаол ёшлар қатори учрашувларда бир неча бор иштирок этиш бахтига муяссар бўлганман. Президентимиз ўз нутқларининг бирида “Мен Сирдарёни ўзгача яхши кўраман”, деган эди. Ўша онда беихтиёр қалбимиздан “Жаноб Президент, биз сирдарёликлар ҳам Сизни яхши кўрамиз”, деган мунаввар ўй ўтганди. Чин маънода бугун вилоятимиз ўзгача тусга кирмоқда.
Ёдимдан чиқмайди, қўшимча машғулотлар учун туманимиздан шаҳарга борардим ва албатта, “Дўстлик” канали ёнидан, ҳозирги “Юрт байроғи” хиёбонидан ўтардим. Икки жойнинг ҳам атрофлари бегона ўтлар ўсиб, дилни хира қиладиган даражада эди. Бугун “Дўстлик” канали бўйида “Ҳунармандлар маркази”, Технопарк қад ростлаган. Вилоятнинг отахон олийгоҳи — Гулистон давлат университети манзарани бойитиб қўр тўкиб турибди. Канал бўйи замонавий кўриниш олиб, оқшомлари ёшлар, меҳмонлар билан гавжум. Барча ўриндиқлар банд. Кимдир китоб ўқиш, кимдир ҳамроҳи ила дилкаш суҳбат қуриш билан овора. “Юрт байроғи” хиёбони ҳам муҳташам кўринишга эга бўлиб, жорий йилги Наврўз шодиёналари айнан мана шу майдондан бошланган эди.
Энди бир гапни айтай, олдин Сирдарёга бошқа вилоятдан меҳмон келса, қаёққа олиб боришга ўйланардик. Сабаби, танлов учун имконият йўқ эди. Бугун эса хиёбонларимиз, марказларимиз, кутубхоналаримиз, боғларимиз бисёр. Бу эса кучимизга куч, ғайратимизга ғайрат қўшади.
Сирдарёдаги барча соҳада олиб борилаётган ислоҳотлар ҳақида кўп ва хўп гапириш мумкин. Аммо мен айнан бир йўналиш, яъни китобхонлик мавзусида дилимдагиларни ёзишга қарор қилдим. Сирдарёлик китобхон ёшлардан бири сифатида мени бу соҳага бўлган эътибор ҳамиша ғурурлантиради. Давлатимиз раҳбари китобни, китобхонларни жуда яхши кўради. Бунинг исботини дунёда қиёси бўлмаган — “Ёш китобхон” танлови мисолида ҳам кўришимиз, у орқали миллионлаб ўзбек ёшлари китобга ошно бўлаётганидан фахрланишимиз мумкин. 2022 йилда мен ҳам айнан шу танловда ғолиб бўлиб, Президент совғаси билан тақдирланган эдим.
Бир воқеа эсимдан чиқмайди. “Спарк” билан тақдирланиб уйга қайтганимдан кейин дадам янги машинада Фарғонага — қариндошларни йўқлаб келиш учун олиб борганди. Водийдан қайтишда йўлда адашиб қолдик. Набиралари билан бирга йўл четида ўтирган нуроний қаршисида тўхтаб, йўл сўрадик. Бобо жавоб берар-бермас машина олди томонидаги “Президент совғаси” деган ёзувга қаради.
— Боксчимисизлар?
— Йўқ, — дедим мен.
— Футболчимисизлар?
— Йўқ.
— ?
— Китобхонман!
Отахон “Э-ҳа, ўқиганга ҳам машина бериладиган замонасига балли”, деб биз билан бир оз суҳбат қурди. Ўшанда нуроний бобо шундай ибратли гап айтдики, ўша сўзлар ҳамон қулоғим остида жаранглаб туради.
— Э болам, бугун сизлар ўқиб машина ютаётган китобларингни ёзганлар бир пайтлар қон ютган. Мен бола эдим, бир гал онам уйимиздаги барча китобларни тандирга ташлади, ёқиб юборадими десам, устидан кул тўкиб яширди. У пайтда ақлим етмаган эди. Кейинчалик билсам, бу боболаримиз ёзган китоблар экан. Ўша пайтда ҳур фикрлилик йўқ, нафақат бундай китоблар ёзиш, балки ўқиш ҳам жиноят эди. Зиёлилар шунинг учун китобларни яширишга мажбур бўлган. Бугун сизлар китоб ўқиганларинг учун мукофотлар оляпсиз. Яна кимдан? Шахсан Президентнинг ўзларидан-а... Бундай замоннинг ҳам, имконнинг ҳам, имкон берган улуғларнинг ҳам қадрига етиш керак, болам.
Дарҳақиқат, мамлакатимизда китобхонликка эътибор миллий ҳаракат даражасида юксалди. 2026 йил май ойининг 22-санаси. Давлатимиз раҳбари томонидан шу куни Миллий китобхонлик ҳаракатига старт берилди. Бу хабарни ижтимоий тармоқлар орқали эшитиб, қалбим ифтихорга тўлди.
Президентимиз ташаббуси билан китобхонлик бўйича амалга оширилаётган ислоҳотлар бугун Сирдарёнинг ҳар бир бурчагига кириб бормоқда. Биргина мисол айтмоқчиман. Гулистон давлат университетига киришнинг чап томонида ўтган асрнинг 70 йилларида спорт мажмуаси сифатида пойдевори қўйилган, аммо охирига етказилмаган ташландиқ иншоот орадан қарийб ярим аср ўтиб, ўтган ўқув йилида замонавий ва муҳташам Ахборот ресурс маркази сифатида фойдаланишга топширилди. Янги кутубхона бир вақтнинг ўзида 700 нафар китобхонга хизмат қила олади. Бугун университетимиз талабалари бўш вақт топди дегунча ушбу кутубхонага ошиқади. Бу ерда ёшлар билан турли лойиҳалар, ижодкорлар билан суҳбатлар ташкил қилинади.
Масалан, “Мутолаа майдони” деган лойиҳа бошлаганмиз. Лойиҳа мазмуни шундан иборатки, ҳар ҳафтада бир йиғилиб, бадиий асар муҳокама қиламиз. Муҳокама якунида биргаликда келгуси муҳокамамиз учун бир асарни танлаймиз. Бу эса ёшлардаги мутолаага муҳаббатни ривожлантиради.
Бир куни университет ректори Муҳсин Ҳожиев мени чақириб, “Ёрқинжон, биласан бу кутубхона ўз-ўзидан пайдо бўлмади. Бунинг замирида Президентимизнинг ислоҳотлари турибди. Ҳозир талабаларимиз кутубхонада жуда фаол. Вилоятдаги барча маҳалла ёшларини ҳам қамраб оладиган лойиҳалар қилиш керак. Токи барча сирдарёлик ёшлар ушбу кутубхонадан унумли фойдалана олсин. Бунда ёш китобхон сифатида ўзинг намуна бўлишинг керак”, деди. Бу таклифдан жуда хурсанд бўлдим.
Устознинг сўзларидан кейин маҳаллалару ижтимоий тармоқларда кенг тарғибот ишларини олиб бордик. Кутубхонамизга чорлов мазмунидаги контентлар тайёрладик. Қувонарлиси, ҳозир ушбу АРМдан нафақат талабаларимиз, балки маҳаллалардаги уюшмаган ёшлар ҳам кенг фойдаланиш имкониятига эга. Мактаб ўқувчиларини айтмайсизми, бир кун Оқолтиндан, эртасига Сардобадан мактаб ўқувчилари кутубхонамиз билан танишгани келади. Уларнинг ҳар бири билан ўқиётган китоблари борасида соатлаб суҳбат қурамиз ва режалар тузамиз.
Биз сирдарёликларни хурсанд қиладиган яна бир ташаббус Тўра Сулаймон уй-музейининг қад ростлаганидир. Бу музей ташаббускори ҳам Президентимиз. Сирдарё туманидаги учрашувда давлатимиз раҳбарининг бу ташаббусини йиғилганлар бирваракайига қўллаб-қувватлаган эдик. Бугун Мирзаобод туманида Тўра Сулаймон уй-музейи қад ростлаб турибди. Музейга эса шоирнинг қизи Юлдуз Бегалиева раҳбарлик қилмоқда.
У ердаги экспонатлар хилма-хиллиги ва тобора бойиб бораётгани шоир шеъриятидан илм қилувчиларнинг сафини ҳам кенгайтирмоқда. Профессор Равшанбек Маҳмудовнинг таъкидлашича, Тўра Сулаймон ҳаётлик чоғида “олимларимиз шоирларни бўлиб олгандай, биз чўлликларнинг ижодини тадқиқ қиладиган мард ҳам топиладими”, деб армон билан айтган экан.
Шоирнинг армонлари бир оз куттирган бўлса-да амалга ошди. Тўра Сулаймон уй-музейининг ташкил этилиши, бу ташаббуснинг эгаси шахсан давлат раҳбари экани, музейда шоирнинг ҳайкали қад кериб тургани, Тўра Сулаймоншунослик адабиёт борасида ҳам, тилшунослик борасида ҳам муҳим аҳамият касб этаётгани, бир эмас бир неча тадқиқотчиларнинг шоир ижодиёти бўйича PhD диссертацияларини ҳимоя қилгани. Эҳҳе... буларнинг барини Тўра бобо кўрганларидами, жуда хурсанд бўлар ва албатта, худди “Гул бир ён, чаман бир ён”дек овоза бўладиган асар яратар эди.
Мен ҳам илмий ишимни “Тўра Сулаймон шеърияти поэтикаси” мавзусида танладим. Магистратура даврида икки йил мобайнида устозлар билан бирга изланишлар олиб бордик. Бу борада, айниқса, Тўра Сулаймон уй-музейи бизга жуда қўл келди. Диссертациямизнинг “Тўра Сулаймон ижодий лабораторияси” бобини тайёрлашда тўлиқ музей материалларига, музей директори — Юлдуз Бегалиеванинг маълумотларига суяндик. Яқинда ҳимоямиз ўтди. Таниқли адабиётшунос олимлар, мунаққидлар қаршисида мавзу доирасидаги изланишларим натижаларини ҳимоя қилдим.
Эндиликдаги илмий изланишларимни ҳам Сирдарё адабий муҳитига, хусусан, Тўра Сулаймон шеъриятига бағишламоқчиман. Ана шундагина китобхон сифатида юрт менга берган имкониятларга жавоб қайтариш йўлида муносиб қадамни ташлаган бўламан.
Ёшлар ишлари агентлиги директори, сенатор, Китобхонликни ривожлантириш жамғармаси Васийлик кенгаши раиси Алишер Саъдуллаев яқинда Сирдарёда, айнан, бизнинг университетимизда, янги кутубхонамизда бўлди ва китобхон ёшлар билан мулоқот қилди. Учрашувда уларнинг тавсиясига кўра, Сирдарё вилояти Ёшлар ишлари бошқармаси бошлиғининг Китобхонликни ривожлантириш бўйича маслаҳатчиси лавозимига тайинландим. Албатта, бу мен учун катта масъулият. Аввал ўзим Сирдарёда китобхонлик танловларида пешқадамлик қилган бўлсам, эндиликда бошқаларнинг пешқадам бўлиши учун ҳаракат қилишим керак.
Ҳозир янги ташаббусларга киришдик. Вилоятдаги барча маҳаллаларда фаолият олиб бораётган Ёшлар етакчилари ўртасида “Сирдарёлик китобхон ёшлар етакчиси” танлови ўтказилди. Маҳалла ёшларининг дарду ташвиши билан яшайдиган ёшлар етакчилари ўртасидаги танлов жуда қизғин кечди. Очиқ гап, маҳаллада китобхонликни тарғиб қилувчи катта куч ҳам аслида ана шу етакчилар. Энди тасаввур қилайлик, тарғибот қилувчи ёшлар етакчисининг ўзи китоб ўқимаган бўлса, натижа бўладими? Йўқ, албатта. Шунинг учун ҳам асосий эътиборни биринчи галда маҳалла ёшлар етакчиларига қаратдик ва биргина танлов орқали уларга лидерлик қобилиятларини ривожлантирувчи йигирмага яқин китобларни ўқита олдик.
Танлов натижаларига кўра Ховос тумани Истиқлол маҳалласи ёшлар етакчиси Қурбонбой Мирсидиқов биринчи ўринни, Оқолтин тумани Янги давр маҳалласидан Моҳира Абдумажидова иккинчи, Мирзаобод тумани Мирзачўл маҳалла ёшлари сардори Қаҳрамон Мамасолиев учинчи ўринни эгаллади. Ғолибларга вилоят Ёшлар ишлари бошқармаси томонидан таъсис этилган “Сирдарёлик китобхон ёшлар етакчиси” кўкрак нишони тақдим этилди.
Айни кунларда сирдарёлик ижодкор ёшларнинг баёзларини тайёрлаш устида иш олиб боряпмиз. Шунингдек, “Энг яхши китобхон”, “Энг яхши тақриз”, “Энг яхши китобхон ходим” танловларини ўтказишни ҳам режа қилганмиз. Ташаббусларимиздан яна бири — “Мутолаа марраси” лойиҳаси. Унинг доирасида ўқув жараёни пайти вилоят Ёшлар марказида ҳафтанинг ҳар чоршанба куни йиғилиб, “Мутолаа” иловасидан бир ҳикояни оммавий равишда тинглаяпмиз ва якунда ана шу ҳикоя асосида тузилган тестларни ечяпмиз. Тест натижаларига кўра ғолиблар жойида “Мутолаа” премиум карточкалари ҳамда бошқарманинг диплом, эсдалик совғалари билан тақдирланяпти.
30 июнь — Ёшлар куни ҳеч қачон ёдимдан чиқмайдиган сана бўлди. Шу куни Президентимиз билан Тошкентдаги Конгресс-холл мажмуасида учрашган эдик. Мен биринчи қаторда ўтирдим. Беш соатдан ошиқ давом этган учрашув якунида давлатимиз раҳбари биз томонга юриб кела бошлади ва ҳар бир ёш билан кўришди. Хаёлимда “Президентга у гапни айтаман, бу гапни айтаман”, деб турганимда бир воқеа сабаб ҳамма гапларим ёдимдан чиқиб кетди. Давлатимиз раҳбари биз томонга келаркан, менга қараб “Сирдарёлар тинчми, Ёрқинжон? Китобхонлар қандай?”, дея қўл узатди. Шу онда Президент мени танир экан-а, менга савол беряпти, китобхонларни сўраяпти, деб ҳайратда қолдим, ҳаяжондан кўзларим порларди. Юрагимда нима бўлса, борини айтдим.
— Ҳурматли Президент, сирдарёликлар сизни соғинган. Барчаларидан салом олиб келдим. Биз ёшлар учун яратаётган ташаббусларингиз учун раҳмат. Ўтган сафар учрашганимизда ота-онамга салом айтган эдингиз. Бу сафар уларнинг саломини Сизга олиб келдим, — дедим.
Президентимиз кулиб: “Ундай бўлса, яна менинг номимдан салом ва раҳматимни етказиб қўй. Сизларга ишонаман, сизлар бор кучингиз билан янги Ўзбекистонимиз учун ҳаракат қилинглар”, деди.
Очиғи, ана шу онда Президентимизнинг қўлларини қўйиб юборгим келмади. Ахир шу қўллар-ку биз ёшларнинг бошимизни силаётган. Ахир шу қўллар-ку бизнинг бугунимиз, келажагимиз учун муҳим қарорларга имзо чекаётган. Дилимда айтар жуда кўп гапларим қолди, уларни эса келгуси учрашувларга асраб қўйдим.
Биз сирдарёликлар бугунги ислоҳотларни ва айниқса, китобхонлик маданиятига кенг эътибор қаратилаётганини яхши тушунамиз. Унинг қай даражада машаққатли эканини ҳам, дунёда суронли сиёсий жараёнлар кечаётган бир пайтда юртимизда илму маърифатга улкан эътибор берилишининг моҳиятидаги покиза ниятларни ҳам англаймиз ва албатта, юртимиз кутгандек, мамлакатимиз етакчиси орзу қилганидек маърифатли жамиятни, янги Ўзбекистонни, янги Ўзбекистонда эса Учинчи Ренессансни бунёд эта оламиз.
Бу йўлда барча ёшларни бирлашишга, китобхонлик борасида янгидан янги ташаббуслар устида ишлашга чорлайман. Сабаби, илм, маърифат, китоб туфайли бугунимиз нурли, эртамиз эса янада мунаввар бўлади.
Ёрқинжон ҲАЙИТБОЕВ,
Гулистон давлат университети ёшлар етакчиси, “Ёш китобхон” танлови ғолиби,
“Мард ўғлон” давлат мукофоти соҳиби
