Дунёда ишонч инқирози, геосиёсий таранглик ва хавфсизлик билан боғлиқ таҳдидлар тобора кучайиб бораётган бугунги таҳликали шароитда Алишер Навоийнинг асрлар оша янграётган қуйидаги ҳикмати янада долзарб аҳамият касб этмоқда:
“Олам аҳли билингизким,
иш эмас душманлиғ,
Ёр ўлунг бир-бирингизгаким,
эрур ёрлиғ иш”.
Ушбу битиклар инсонпарварлик, ўзаро ишонч ва ҳамжиҳатлик ғояларини улуғлайди. Бугун юртимизда “Инсон қадри учун” ғояси асосида юритилаётган ички ва ташқи сиёсат айнан шу эзгу фалсафа билан ҳамоҳангдир.
Президентимизнинг глобал мулоқотни таъминлаш саъй-ҳаракатлари фалсафаси инсоният олдида турган долзарб масалаларга ечим топиш, тинчлик ва хавфсизликни мустаҳкамлаш, ўзаро ишонч ва бағрикенглик муҳитини қарор топтириш, экологик барқарорликни таъминлаш ҳамда келажак авлодлар манфаатларини ҳимоя қилиш каби эзгу ғоялар билан чамбарчас боғлиқ.
Мамлакатимизнинг мазкур ғояларга асосланган ташқи сиёсати очиқлик, ўзаро ишонч, тенг ҳуқуқли мулоқот, вазмин ва прагматик ҳамкорлик тамойилларига таянади.
Хусусан, 2017-2025 йилларда Ўзбекистон ташаббуси билан БМТ Бош Ассамблеясининг 11 та махсус резолюцияси қабул қилинди. Бу эса юртимизнинг халқаро кун тартибини шакллантиришда фаол иштирок этаётган, глобал муаммолар ечимига аниқ ва амалий таклифлар бера оладиган давлат сифатидаги нуфузини яққол намоён этади.
Ўзбекистоннинг ташқи сиёсат концепцияси давлатлар манфаатларини уйғунлаштириш билан чекланмай, миллионлаб инсонларнинг кундалик ҳаётига ижобий таъсир кўрсатадиган инсонпарвар дипломатия моделини шакллантирди. Бу эса мамлакатимизни халқаро ҳамжамиятнинг оддий иштирокчиси эмас, балки минтақавий ва глобал кун тартибини белгилашда фаол ташаббускор давлат сифатида эътироф этилишига хизмат қилмоқда.
Буюк тараққиёт йўли эътирофи
Президентимиз давлат ташрифи билан Грузия пойтахти Тбилиси шаҳрида қатор расмий тадбирларда иштирок этди. Ушбу мамлакатга ташриф сўнгги 23 йилда илк бор амалга оширилаётгани билан аҳамиятли бўлди.
Унда Шавкат Мирзиёевнинг Грузиянинг олий мукофотларидан бири — “Олтин мўйна” ордени билан тақдирланиши нафақат икки давлат муносабатлари тарихидаги муҳим воқеа, балки Ўзбекистоннинг кейинги йилларда халқаро майдонда эришган юксак нуфузининг навбатдаги амалий эътирофи сифатида баҳоланмоқда.
Мазкур юксак мукофот давлатимиз раҳбарига Ўзбекистон ва Грузия ўртасидаги кўп қиррали ҳамкорликни ривожлантиришга қўшган улкан ҳиссаси учун Грузия Президенти Михаил Кавелашвили томонидан топширилди. Бу икки мамлакат ўртасида шаклланган ўзаро ишонч, стратегик шериклик ва самимий дўстликнинг рамзий ифодаси бўлди.
Халқаро муносабатлар амалиётида давлат ташрифлари доирасида музокаралар ўтказилиши, ҳукуматлараро ҳужжатлар ва иқтисодий битимлар имзоланиши табиий ҳол. Аммо давлатнинг энг олий мукофоти билан тақдирланиш мутлақо бошқа мазмунга эга. Бу, энг аввало, мамлакат раҳбарининг шахсий фаолиятига, халқаро сиёсатдаги ўрни ва нуфузига ҳамда икки давлат муносабатларини янги босқичга олиб чиқишдаги хизматларига берилган юксак баҳодир. Шу маънода, “Олтин мўйна” ордени нафақат Президентимизга, балки янги Ўзбекистон сиёсатига, мамлакатнинг танлаган тараққиёт йўлига ва халқаро майдондаги конструктив позициясига берилган юксак ишонч белгисидир.
Орденнинг ўзи ҳам чуқур рамзий маънога эга. 1998 йилда таъсис этилган “Олтин мўйна” Грузия давлатчилигини ривожлантириш, мамлакат суверенитети ва ҳудудий яхлитлигини ҳимоя қилиш, халқаро ҳамкорликни мустаҳкамлаш ҳамда грузин маданияти, илм-фани ва санъатини тарғиб этишга қўшган алоҳида хизматлари учун берилади. Унинг номи қадимги юнон мифологиясидаги олтин мўйна ҳақидаги афсона ва тарихий Колхида ўлкаси билан боғлиқ бўлиб, халқаро обрў ва шарафнинг юксак рамзи ҳисобланади. Шунингдек, орден марказида жойлашган олтин мўйна тасвири, қалқон ҳамда “LABOR PRO GEORGIA” (“Грузия фаровонлиги йўлидаги меҳнат”) шиори ҳам унинг юксак мақомга эга эканини англатади.
Турли йилларда ушбу орден билан Буюк Британия Қироличаси Елизавета II, Иордания Подшоҳи Абдулла II, Германия Канцлери Герхард Шрёдер, Туркия Президенти Режеп Таййип Эрдоған, Озарбайжон Президенти Ҳайдар Алиев каби йирик давлат арбоблари тақдирлангани мукофотнинг халқаро нуфузини янада яққол намоён этади. Энди улар қаторидан Ўзбекистон Президенти ҳам муносиб ўрин эгаллаши мамлакатимиз халқаро нуфузи юксалаётганини яна бир бор тасдиқлайди.
Ўзбекистон ва Грузия ўртасидаги муносабатларининг бугунги ҳолати жиддий динамикага эгалиги билан ажралиб туради. Ўтган йил якунларига кўра, икки мамлакат ўртасидаги товар айирбошлаш ҳажми 270 миллион АҚШ долларига етди, қўшма корхоналар ва инвестиция лойиҳалари сони изчил ортиб бормоқда. Мамлакатимизда Грузиянинг етакчи молия институтларидан бири — TBC Bankнинг муваффақиятли фаолият юритиши иқтисодий ҳамкорликнинг янги босқичга кўтарилганини англатади.
Бугун Тошкент шаҳри билан Тбилиси ва Батуми шаҳарлари ўртасида тўғридан тўғри авиақатновлар йўлга қўйилгани, жорий йил март ойида Тошкентда Грузия маданияти кунлари муваффақиятли ўтказилгани халқлар ўртасидаги дўстлик ва ўзаро ишонч тобора мустаҳкамланиб бораётганининг амалий ифодасидир.
Шунингдек, Поти ва Батуми портлари имкониятларидан самарали фойдаланиш орқали транспорт-логистика ҳамкорлигини кенгайтириш, савдо ҳажмини янада ошириш, фармацевтика, кимё саноати, қишлоқ хўжалиги, энергетика, транспорт, рақамли технологиялар ва туризм соҳаларида қўшма лойиҳаларни амалга ошириш бўйича улкан истиқболлар мавжуд. Бу эса Ўзбекистон ва Грузия муносабатлари стратегик иқтисодий ва гуманитар шерикликнинг янги босқичига кўтарилаётганини кўрсатади.
Ушбу олий мукофот жорий йил Мустақиллигимизнинг 35 йиллигини нишонлаётган юртимизнинг танлаган тараққиёт йўли, тинчликпарвар ташаббуслари ҳамда халқаро майдондаги тобора ортиб бораётган нуфузига билдирилган юксак ишонч ва ҳурматнинг ёрқин ифодасидир.
Марказий Осиё бирлигининг меъмори
Марказий Осиёнинг сўнгги йилларда шаклланаётган янги архитектураси тасодифий ҳодиса эмас. “Бирлашган — ўзар”, дейди донишманд халқимиз. Бу ҳикматга асосланган сиёсатимиз фақат миллий манфаатларни ҳимоя қилиш билан чекланиб қолмай, балки минтақавий барқарорликни таъминлаш, давлатлар ўртасидаги умумий тараққиётга хизмат қиладиган янги мулоқот маданиятини шакллантиришга қаратилмоқда.
Натижада минтақамизда ўнлаб йиллар давомида йиғилиб қолган кўплаб муаммолар конструктив мулоқот ва ўзаро ишонч асосида ҳал этила бошлади.
2017 йилга қадар Марказий Осиёнинг айрим давлатлари билан чегаралар ёпиқлиги туфайли азалдан қариндош-уруғ, қуда-анда бўлиб яшаб келган халқларимизнинг борди-келдиси ўн йиллаб узилиб қолганди, айрим чегара ҳудудлари эса ҳатто миналаштирилганди. Бу эса нафақат давлатлараро муносабатларга, балки оддий инсонларнинг кундалик ҳаётига ҳам салбий таъсир кўрсатганди.
Қисқа вақт ичида Марказий Осиё мулоқотдан ҳақиқий шерикликка ўтиб, ҳудудий масалалар тартибга солинди, чегаралар очилди, энергетика, транспорт ва савдо соҳаларида ҳамкорлик йўлга қўйилди. Бугун Марказий Осиё тобора ҳамжиҳатлик ва барқарор тараққиёт маконига айланиб, институционал архитектура изчил кучаймоқда.
Ҳозир минтақа кун тартиби тубдан ўзгарди. Илгари асосий эътибор чегаралар, хавфсизлик ва низоларга қаратилган бўлса, ҳозир транспорт ва транзит йўлакларини ривожлантириш, “яшил” энергетика, рақамли иқтисодиёт, сунъий интеллект, саноат кооперацияси, инвестициялар ва халқаро логистика каби истиқболли йўналишлар Марказий Осиё давлатлари ҳамкорлигининг асосий устувор вазифаларига айланмоқда.
Президент Шавкат Мирзиёев феномени Марказий Осиёда мутлақо янги сиёсий муҳитни шакллантиришга хизмат қилган тинчликсевар ва очиқ ташқи сиёсатнинг самарадорлиги ҳамда унинг минтақада ўзаро ишонч ва стратегик шерикликни қарор топтиришдаги етакчи роли Марказий Осиё давлатлари томонидан юксак эътироф этилганида намоёндир.
Бунинг яққол исботи 2017 йилда Қирғизистон Президенти томонидан Шавкат Мирзиёев “Данакер” ордени билан тақдирлангани бўлди. Мазкур орден халқлар ўртасида тинчлик, дўстлик ва ҳамкорликни мустаҳкамлашга алоҳида ҳисса қўшган давлат ва жамоат арбобларига берилади. Мукофот Президентимизнинг Ўзбекистон ва Қирғизистон ўртасида стратегик шериклик муносабатларини йўлга қўйиш, кўп йиллик муаммоларни сиёсий мулоқот орқали ҳал этиш ҳамда анъанавий яхши қўшничилик ришталарини тиклашдаги шахсий хизматлари эътирофи сифатида қадрланади.
Тожикистон Президенти Эмомали Раҳмон 2021 йилда Шавкат Мирзиёевни мамлакатнинг юксак давлат мукофоти — I даражали “Зарринтож” (“Олтин тож”) ордени билан тақдирлади. Мазкур мукофот икки давлат муносабатларида янги давр бошлангани, ўзаро ишонч ва тарихий яқинликка таянган ҳамкорлик моделининг халқаро эътирофи сифатида муҳим аҳамиятга эга. Сўнгги йилларда эришилган келишувлар туфайли миллионлаб инсонлар ўзгаришларни ўз ҳаётида бевосита ҳис қилмоқда. Бу эса давлатлараро муносабатларнинг асосий мезони сифатида инсон манфаати қарор топганини кўрсатади.
2024 йилда Қозоғистон Президенти Қосим-Жомарт Тоқаев томонидан Шавкат Мирзиёевга мамлакатнинг энг олий давлат мукофоти — “Олтин қирон” (“Олтин бургут”) ордени топширилди. У икки халқнинг кўп асрлик дўстлиги ва яхши қўшничилик анъаналарини янада мустаҳкамлаш, Ўзбекистон ва Қозоғистон муносабатларини стратегик шерикликдан иттифоқчилик даражасига олиб чиққан тарихий саъй-ҳаракатларга берилган баҳодир.
Мазкур мукофотларнинг барчаси мазмун-моҳиятига кўра бир-бирини тўлдиради. Уларнинг замирида тинчлик, дўстлик, яхши қўшничилик, ўзаро ишонч ва стратегик шериклик фалсафаси мужассам.
Халқлар ўртасидаги ишонч кўприги
Президентимизнинг ташқи сиёсат фалсафасида давлатлар ўртасидаги муносабатлар, энг аввало, халқлар тақдири ва инсон манфаатлари билан ўлчанади. Шу боис, давлатимиз раҳбарининг ҳар кунги фаолиятида давлатлар ва халқлар ўртасида ишонч кўприкларини барпо этиш, миллатларни ўзаро яқинлаштириш ҳамда тинч, хавфсиз ва фаровон келажакни таъминлашга қаратилган изчил саъй-ҳаракатларни кузатиш мумкин. Янги сиёсий тафаккур замирида ватанга чексиз муҳаббат, халқ манфаатини ҳар қандай қарор ва ташаббуснинг бош мезонига айлантирган юксак давлатчилик масъулияти мужассам.
Бугунги кунда дунёда ишонч инқирози, геосиёсий низолар ва хавфсизликка таҳдидлар кучайиб бораётган мураккаб шароитда ҳар бир расмий мулоқот, ҳар бир олий даражадаги учрашув ва ҳар бир эришилган келишувнинг аҳамияти тобора ортиб бормоқда. Шу нуқтаи назардан қараганда, ташқи сиёсатимиз нафақат Ўзбекистон миллий манфаатларини таъминлашга, балки турли давлатлар ва халқлар ўртасида узоқ муддатли ишонч муҳитини шакллантиришга ҳам хизмат қилмоқда.
Ташқи сиёсий мулоқот қадалган ниҳол кабидир. Унинг самараси вақт ўтиши билан савдо-иқтисодий алоқалар, инвестициялар, гуманитар ҳамкорлик, таълим, туризм, хавфсизлик орқали халқлар фаровонлигида намоён бўлади. Зеро, ҳақиқий дипломатиянинг қиймати имзоланган ҳужжатлар ёки ўтказилган расмий тадбирлар сони билан эмас, балки халқлар ўртасидаги ишонч қанчалик ошгани, барқарор тараққиёт учун қай даражада мустаҳкам замин яратгани ҳамда инсонлар ҳаётига қандай ижобий таъсир кўрсатгани билан баҳоланади.
Ўзбекистоннинг ана шундай ташқи сиёсати халқаро ҳамжамият томонидан юксак эътироф этилмоқда. Жумладан, 2024 йилда Туркия Президенти Режеп Таййип Эрдоған томонидан давлатимиз раҳбари Туркия Республикаси Ордени билан тақдирланди. Мазкур мукофот икки мамлакат ўртасидаги кенг қамровли стратегик шерикликни янги босқичга кўтариш, халқлар ўртасидаги тарихий дўстлик ва ўзаро ишончни мустаҳкамлаш йўлидаги хизматларнинг муносиб эътирофи бўлди.
2025 йилда Франция Президенти Эммануэль Макрон Президент Шавкат Мирзиёевни Франциянинг энг олий давлат мукофоти — Фахрий легион ордени билан тақдирлади. 1802 йилда Наполеон Бонапарт томонидан таъсис этилган орден Францияда давлат ва жамият олдидаги алоҳида хизматларнинг энг юксак эътирофи ҳисобланади. Мукофотнинг давлатимиз раҳбарига топширилиши икки мамлакат ўртасидаги стратегик ҳамкорликнинг янги босқичга чиққанини, халқлар ўртасидаги дўстлик ва ўзаро англашув тобора мустаҳкамланаётганини англатади.
Ўша йилнинг ўзида Президент Шавкат Мирзиёев Иордания Ҳошимийлар Подшоҳлигининг олий давлат мукофоти — “Ан-Наҳда” (“Ренессанс”) орденига сазовор бўлди. Бу мукофот Ўзбекистон ва Иордания ўртасидаги кўп қиррали ҳамкорликни ривожлантириш йўлидаги самарали саъй-ҳаракатларга берилган баҳо бўлди.
Мазкур мукофотлардан келиб чиқадиган умумий хулоса шуки, Президент Шавкат Мирзиёев дипломатияси бугун нафақат давлатлар ўртасидаги муносабатларни мустаҳкамламоқда, балки халқлар ўртасида ишонч кўприкларини барпо этаётган замонавий дипломатия мактаби сифатида ҳам халқаро миқёсда тан олинмоқда.
Илм-фан, маданият ва спорт — чегара билмас дипломатия
Янги Ўзбекистон тараққиёт стратегиясининг муҳим устунларидан бири Учинчи Ренессанс пойдеворини барпо этиш ғоясидир. Ҳар қандай Ренессанс, энг аввало, илм-фан, таълим, маданият ва санъат юксалиши билан бошланган. Шу боис, сўнгги йилларда мамлакатимизда илм-фан ва таълим миллий тараққиётнинг асосий драйверларидан бири сифатида белгиланди.
Бунинг амалий натижаси ўлароқ, олий таълим муассасалари сони 2016 йилдаги 77 тадан 2025/2026 ўқув йили бошига келиб 215 тага етди, талабалар сони эса 1,5 миллиондан ошди. Шунингдек, 2025 йил якунларига кўра Ўзбекистоннинг 7 та олий таълим муассасаси QS World University Rankings, 4 таси Times Higher Education World University Rankings, 59 таси эса THE Impact Rankings халқаро рейтингларига киритилди. Бу кўрсаткичлар мамлакатимизни Марказий Осиё ва Кавказ минтақасида мазкур рейтинглар бўйича етакчи давлатлардан бирига айлантириб, Ўзбекистонда инсон капиталига сармоя киритиш, илм-фан ва таълимни давлат сиёсатининг устувор йўналиши сифатида ривожлантириш амалий самараларини бераётганини яққол намоён этмоқда.
Ўзбекистонда инсон капитали, интеллектуал салоҳият, соғлом турмуш тарзи ва маънавий тараққиётни давлат сиёсатининг устувор йўналишига айлантириш борасидаги кенг кўламли ислоҳотлар муносиб эътироф этилмоқда.
Хусусан, 2019 йилда Япониянинг нуфузли Нагоя университети давлатимиз раҳбарига фахрий доктор унвонини берди. Мазкур юксак академик эътироф мамлакатимизда инновациялар ва халқаро академик ҳамкорликни ривожлантиришга қаратилган давлат сиёсатига берилган муносиб баҳо сифатида алоҳида аҳамият касб этади.
Маданият ва маънавият соҳасида ҳам Президентимиз Шавкат Мирзиёевнинг туркий цивилизациянинг бой меросини асраб-авайлаш, халқлар ўртасидаги маданий алоқаларни мустаҳкамлаш ҳамда умумий қадриятларни тарғиб этишга қаратилган ташаббуслари халқаро миқёсда эътироф этилди. 2020 йилда у Туркий дунё ёзувчилари, зиёлилари ва санъаткорлари жамғармаси (TURKSAV) таъсис этган “Туркий дунё тикланишига қўшган улкан ҳиссаси учун” халқаро мукофотига сазовор бўлди.
Президентимиз Туркий давлатлар ташкилоти томонидан туркий халқлар бирлигини мустаҳкамлаш, туркий давлатларнинг умумий манфаатлари ва қарашларини халқаро майдонда фаол илгари суришга қўшган улкан ҳиссаси учун “Туркий дунёнинг олий ордени” билан тақдирланди. Бу юксак мукофот Ўзбекистоннинг туркий халқлар интеграциясида етакчи ролининг халқаро эътирофи бўлди.
Кейинги йилларда Ўзбекистон спорт соҳасида қатор тарихий ютуқларга эришди. Ўзбекистонлик гроссмейстерлар томонидан шахмат бўйича қўлга киритилаётган улкан ютуқлар, “Париж-2024” Олимпия ўйинларида мамлакатимиз ўз тарихидаги энг юқори натижалардан бирини қайд этгани, миллий футбол терма жамоаси эса илк бор жаҳон чемпионатига чиққани шулар жумласидан.
Жорий йилда Жаҳон таэквондо федерацияси президенти Чо Чунг Вон Ўзбекистонда спортни жадал ривожлантириш, ёшлар ўртасида жисмоний тарбия ва соғлом турмуш тарзини кенг тарғиб этиш, замонавий спорт инфратузилмасини барпо этиш борасидаги ислоҳотларни юксак баҳолаб, Шавкат Мирзиёевга федерациянинг энг олий шахсий мукофоти — Шон-шараф орденини топширди. Орденнинг тарихда илк бор давлатимиз раҳбарига тақдим этилгани мамлакатимизда спорт соҳасидаги кенг кўламли ислоҳотлар ва ёшлар сиёсати халқаро миқёсда муносиб эътироф этилганининг ёрқин далили бўлди.
Хулоса
Бу каби ҳар бир эътироф Ўзбекистоннинг халқаро ҳамжамиятдаги ўрни, юксалиб бораётган ишонч ва ҳурмат, Президентимизнинг тинимсиз амалий ҳаракатлари ва узоқни кўзлаган сиёсатининг ёрқин ифодаси сифатида қабул қилиниши лозим. Бугун Ўзбекистон кўплаб давлатлар учун ишончли ҳамкор, масъулиятли мулоқот иштирокчиси ва тинчликпарвар ташқи сиёсат юритаётган мамлакат сифатида танилмоқда, тан олинмоқда.
Бекзод НАРИМОНОВ,
Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили (Омбудсман) ўринбосари,
юридик фанлар доктори
