Тадқиқотчилар бунга Антарктида қирғоқларидан минглаб километр узоқликда содир бўлган тропик океан сувларининг аномал барқарор исиши сабаб бўлган, деб ҳисоблайди. У атмосфера циркуляциясини ўзгартириб, намликни жанубий қитъага йўналтирди ва натижада ниҳоятда кўп қор ёғишига сабаб бўлган.
Тўғри, сўнгги йигирма йил ичида Антарктида йилига ўртача 140,5 миллиард тонна музни йўқотган, бироқ 2021 йилдан 2023 йилгача бу жараён қисқа муддатга бўлса ҳам ўзгарган.
Ушбу ғайриоддий ҳодисанинг сабабларини тушуниш учун Хитой Фанлар академияси Океанология институти тадқиқотчилари сунъий йўлдош маълумотлари ва атмосферадаги ҳаво массаларининг айланишини моделлаштириш натижаларини таҳлил қилишди, деб хабар берди vokrugsveta.ru.
Жамоа 2021 ва 2023 йиллар оралиғида Тинч океанининг тропик ғарбий қисми Ҳинд океанининг шарқий қисми билан учрашадиган минтақада барқарор исишни аниқлади. Бу жойда океан сувлари шундоқ ҳам сайёрадаги энг илиқ сувлардан бири, аммо ўша икки йил ичида улар ҳарорати аввалгидан ҳам кўтарилди.
Бу исиш Росби тўлқинлари деб аталадиган, об-ҳаво ва циркуляция ўзгаришларини катта масофаларга узатишга қодир бўлган кенг кўламли атмосфера тўлқинлари тизимини келтириб чиқарди. Улар худди қўшга қўшилган отлар каби бир-бирининг кетидан келаётган тўлқинлар кетма-кетлигини англатади. Ҳаво бузилишлари юқори жанубий кенгликлар томон тарқалиб, Антарктида атрофидаги атмосфера шароитларининг қайта ташкил этилишига ёрдам берди.
Натижада Австралиядан жанубда ғайритабиий паст босимли, Антарктиданинг шарқий қирғоқлари бўйлаб эса ғайритабиий юқори босимли ҳудуд ҳосил бўлди. Бу эса атмосферада намликнинг ҳаракатланиш йўли ўзгаришига олиб келган. Айниқса, сув буғининг Ҳинд океанининг ўрта кенгликларидан Шарқий Антарктида томон атмосфера дарёлари орқали кўчиши кучайди.
Атмосфера дарёлари — атмосферадаги нисбатан тор йўлаклар бўлиб, катта ҳажмдаги сув буғларини узоқ масофаларга таший олади. Антарктида каби совуқ минтақаларга етиб боргач, бу намлик мўл-кўл қор ёғиши мумкин.
Тропик илиқ ҳавзада барқарор исиш даврлари тахминан ҳар ўн йилда бир марта содир бўлади. Шундай қилиб, тропик илиқ ҳавза бир неча йил давомида Шарқий Антарктидадаги қор ёғиши ва муз массасига таъсир қилиши мумкин бўлган масофавий "тартибга солувчи" бўлиб хизмат қилади, деган хулосага келишди олимлар.
Шу билан бирга, узоқ муддатли истиқболда Антарктида муз қалқонидан айсберглар шаклида ажралиб чиқаётган музларни йўқотишда давом этмоқда. Бу жараён асосан Ғарбий Антарктика муз қалқонига таъсир қилади. Аммо Шарқий Антарктидадаги баъзи шельф музликлари ҳам заиф бўлиб қолмоқда, чунки илиқ океан суви уларни пастдан эритади ва музнинг тезроқ ҳаракатланишига ёрдам беради.
***
Ер юзидаги энг тезкор музлик — Гренландиянинг Якобшавн музлигидир. Унинг ҳаракатини юзасида туриб сезиш мумкин. 2007 йилда кенглиги 6 километр ва қалинлиги 300 метрдан ортиқ бўлган, ҳар йили 35 миллиард тоннага яқин дунёдаги энг баланд айсбергларни ишлаб чиқарадиган бу улкан муз дарёси кунига 42,5 метр тезликда ҳаракатланган. Аммо бу ҳали рекорд эмас — пульсацияланувчи музликларнинг бир марталик силжиши суткасига 300 метрга етиши мумкин.
