Ҳиндистон Бош вазири Нарендра Модининг Ўзбекистонга расмий ташрифи нафақат сиёсий, дипломатик ва иқтисодий доираларда, балки икки халқнинг кенг жамоатчилиги ва қалб тўрида алоҳида акс садо бермоқда.
Ўзбекистон ва Ҳиндистон ўртасидаги муносабатлар асрлар синовидан ўтган, тарих сиёҳдонида ўчмас қилиб муҳрланган маънавий, маданий ва чуқур инсоний ришталарга таянади. Бу замонлар тўфонида ҳам емирилмаган, теран илдизлари бир-бирига туташиб кетган боқий дарахтдир.
Икки буюк цивилизация ўртасидаги дўстлик ва ҳамкорлик тарихига назар ташлар эканмиз, кўз олдимизда аввало буюк қомусий олим ва мутафаккир Абу Райҳон Берунийнинг маҳобатли сиймоси гавдаланади. Унинг “Китоб-ул ҳинд” (“Ҳиндистон”) асари ўзга маданият, эътиқод, тил ва фалсафага бўлган шарқона бағрикенглик ва юксак ҳурматнинг олий намунасидир.
Беруний ҳинд заминига ушбу ўлка ва халқнинг руҳини уқиш, бой маданияти ва илмини англаш иштиёқида қадам қўйган эди. У санскрит тилини мукаммал эгаллаб, Марказий ва Жанубий Осиё халқлари тафаккури ўртасида илк маърифий ва илмий кўприк солди.
Асрлар давомида бу кўприкдан нафақат олимлар ва савдогарлар, балки давлатчилик маданиятини юксалтирган буюк арбоблар ҳам ўтди.
Тарих зарварақлари ва мўътабар манбалар кўрсатадики, Деҳли султонлиги асосчиси ва биринчи султони Қутбиддин Ойбек келиб чиқиши асли замонавий Ўзбекистоннинг жанубий ҳудудларидан бўлган. Бугун Деҳли осмонига бўй чўзиб турган, Шарқ меъморлигининг бетакрор мўъжизаси ҳисобланмиш Қутб Минор обидаси айнан шу аждодимизнинг боқий мероси, икки замин ўртасидаги мустаҳкам тарихий пойдеворнинг ва узоқ асрлик дўстликнинг ёрқин ифодасидир.
Бу обида пойида турганингизда, тупроқларимиз ва тақдирларимиз нақадар муштарак эканини руҳан ҳис қиласиз.
Ўзбек ва ҳинд халқларининг маънавий яқинлиги, айниқса, адабиёт ва санъат гулшанида янада теранроқ, ёрқинроқ намоён бўлади. Шарқ шеъриятининг сарбаланд чўққилари бўлмиш Амир Хусрав Деҳлавий, теран сатрлари билан қалбларни ларзага солган Мирзо Бедил ва сўз санъатининг бетакрор султони Мирзо Ғолиб каби буюк сиймоларнинг ота-боболари ва илдизлари айнан ўзбек заминига бориб тақалади. Алломалар қонида марказий осиёлик аждодларнинг иродаси, қаламида эса ҳинд фалсафасининг нафис бадиияти гуллади.
Уларнинг қаламидан тўкилган бебаҳо дурдоналар ҳинд ва шарқона ирфоннинг тенгсиз уйғунлашувига айланди. Ушбу адабий оқим Алишер Навоийдан тортиб, Фурқату Огаҳийгача, Бобурдан то Нодирабегимгача бўлган шоирларимиз ижодига беқиёс манба ва маънавий озуқа берди.
Заҳириддин Муҳаммад Бобур ва унинг авлодлари — бобурийлар сулоласи эса бу икки маданиятни ягона санъат ва меъморлик шоҳ асарига айлантирди. Дунё тан олган мўъжизалардан бири деб эътироф этиладиган Тожмаҳал ва маҳобатли Қизил қалъа ана шу тарихий уйғунликнинг, ўзбек ва ҳинд маданиятлари туташган чўққининг боқий рамзидир.
Бу илиқлик, қадриятлар муштараклиги ва руҳий яқинлик нафақат тарих саҳифалари ёки музей экспонатларида муҳрланган, балки кундалик ҳаётимизда, тилимизда ва тафаккуримизда яшашда давом этмоқда.
Ҳиндистонда йиллар давомида фаолият юритган, бу ажойиб мамлакатнинг турли ҳудудларида бўлган инсон сифатида ишонч билан айта оламанки, халқларимиз ўртасидаги ўхшашликни деярли ҳар куни, ҳар бир мулоқотда ва инсоний муносабатларда кашф этиш мумкин.
Бу яқинлик мен учун кундалик меҳнат жараёнида ишончли суянчга, ижодий ва касбий илҳом манбаига айланган.
Агар тилларимизга эътибор қаратсангиз, лингвистик мўъжизанинг гувоҳи бўласиз. Хусусан, урду тили шаклланишида туркий сўзларнинг ўрни беқиёс. Бугун ҳам ҳинд ва урду тилларида фаол қўлланилаётган “қўшин”, “йигит”, “хоним”, “улуғ” ва бошқа минглаб туб туркий сўзлар шунчаки лингвистик факт ёки тасодиф эмас, тил, шуур ва тафаккур илдизларимиз туташлигининг яққол ифодасидир.
Тилдан ташқари менталитетимиз ва дунёқарашимиздаги ўхшашликлар ҳам одамни ҳайратга солади.
Оилавий муҳитдаги чуқур меҳр-оқибат, катталарга ва ота-онага юксак ҳурмат, меҳмонни Яратганнинг нури деб билиш, самимият ва бағрикенглик каби тушунчалар ҳар икки халқнинг қонида ва суяк-суягида бор. Раж Капур, Ҳема Малини, Амитабҳ Баччан, Айшвария Рай, Шоҳрух Хон ва бошқа кино юлдузларининг ўзбек хонадонларига жигаргоҳдек ва ўз одамидек кириб келгани, ҳинд куйларининг давраларимизда янграгани манбаси ҳам айнан шу теран руҳий яқинликдадир.
Бугунги кунда кўп асрлик ва маънавий дўстлик тарихий хотиралар билан чекланиб қолмай, мутлақо янгича, изчил ва замонавий қиёфада ривожланмоқда.
Ҳозир Тошкент, Самарқанд, Бухоро, Андижон ва бошқа қатор шаҳарларимиздаги нуфузли тиббиёт олий билим юртларида минглаб ҳинд ёшлари таҳсил олмоқда, юртимизнинг меҳмондўст муҳитида ўз келажагини барпо этмоқда.
Шу билан бирга, кўплаб юртдошларимиз Ҳиндистоннинг дунёга донг таратган замонавий тиббиёт марказларида саломатлигини тиклаб қайтмоқда, ахборот технологиялари, тўқимачилик, фармацевтика ва бошқа соҳалардаги миллионлаб долларлик инвестициявий лойиҳалар халқларимиз фаровонлигига хизмат қилмоқда.
Яна бир эътиборли жиҳат, сўнгги йилларда Ҳиндистондан Ўзбекистонга интилаётган сайёҳлар оқими кескин кўпайди.
Ҳинд сайёҳлари учун Самарқанд ва Бухоронинг мовий гумбазлари, Тошкентнинг замонавий ва осойишта кўчалари, Хиванинг афсонавий қалъалари алоҳида жозиба манбаига айланмоқда. Улар юртимизга Беруний ва Бобурнинг ватани, руҳан ўзига жуда яқин бўлган муқаддас заминни кўриш, унинг ҳавосидан нафас олиш ва маданий меросдан баҳраманд бўлиш учун келмоқда. Бу туризм оқими инсоний алоқаларни мустаҳкамлаб, халқларимизни бир-бирига янада яқинлаштирмоқда.
Ўзбекистон ва Ҳиндистон ўртасидаги “юмшоқ куч” нафақат ўтмиш хотираларига, балки келажакка йўналтирилган интеллектуал ва маданий ҳамкорликка таянмоқда. Тарихдаги маънавий яқинлик бугунги таълим ва туризм соҳасидаги муваффақиятлар учун мустаҳкам пойдевор бўлиб хизмат қилмоқда.
Ҳиндистон Бош вазири Нарендра Модининг Ўзбекистонга ташрифи бу узоқ ва бой тарихга эга боқий китобнинг навбатдаги ёрқин саҳифасидир.
Ўзбекистон ва Ҳиндистон ўртасидаги муносабатлар вақт синовларидан ўтган цивилизациялараро дўстликдир. Бугунги глобал геосиёсий ўзгаришлар даврида ушбу ҳамкорлик Жанубий ва Марказий Осиёни боғловчи мустаҳкам ва барқарор кўприкка айланиб бормоқда.
Олий даражадаги музокаралар якунида имзоланадиган муҳим шартномалар ва белгиланадиган истиқболли режаларнинг муваффақиятини таъминлайдиган асосий куч Беруний нигоҳидан бошланиб, Қутб Минор ва Тожмаҳал орқали халқларимиз қалбига туташган самимий дўстлик, оқибат ва юракдошлик руҳидир. Бу руҳ эса замонлар оша яшайверади.
Садриддин СУЯРОВ,
журналист
