Ушбу хавфга қарши тизимли курашиш, қонунчиликдаги бўшлиқларни тўлдириш ва жавобгарлик муқаррарлигини таъминлаш мақсадида 2026 йил 11 июн куни “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига гиёҳвандлик воситалари, психотроп моддалар ёки уларнинг аналогларининг ва кучли таъсир қилувчи моддаларнинг қонунга хилоф муомаласи учун жавобгарликни такомиллаштиришга қаратилган қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш тўғрисида”ги қонуни қабул қилинди.
Мазкур ҳужжат билан Ўзбекистон Республикасининг Жиноят, Жиноят-процессуал ва Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексларига кескин ва давр талабига мос ўзгартириш ҳамда қўшимчалар киритилмоқда. Янги қонунчиликнинг энг эътиборли жиҳатларидан бири - замонавий ахборот технологиялари орқали содир этиладиган жиноятларга қарши курашдир. Эндиликда гиёҳвандлик воситалари ёки психотроп моддаларни телекоммуникация тармоқлари ҳамда Интернет жаҳон ахборот тармоғидан фойдаланган ҳолда тарқатиш ва ўтказиш оғирлаштирувчи ҳолат сифатида баҳоланади.
Жиноят кодексининг 273-моддасига киритилган ўзгартиришга кўра, Интернет орқали гиёҳвандлик воситаларини ўтказиш мақсадида қонунга хилоф равишда муомалага киритиш 15 йилдан 20 йилгача озодликдан маҳрум қилиш жазосини назарда тутади. Бу рақамли маконда ўзини “яширин” деб ҳисоблаётган жиноий гуруҳларга берилган қатъий ҳуқуқий зарбадир.
Қонунчиликда илгари бўлмаган янги ва ўта муҳим нормалар — 276¹ (Ғайриқонуний нарколаборатория ташкил этиш) ва 276² (Бангихона ташкил қилиш ёки сақлаш) моддалари киритилмоқда.
Гиёҳвандлик воситалари ёки кучли таъсир қилувчи моддаларни қонунга хилоф равишда ишлаб чиқариш ва қайта ишлаш учун яширин лабораториялар ташкил этганлик учун 5 йилдан 20 йилгача озодликдан маҳрум қилиш жазоси белгиланди. Агар ушбу жиноятни содир этган шахс ўз ихтиёри билан айбини бўйнига олиб, ҳокимият органларига арз қилса ва жиноятни очишда фаол ёрдам берса, жазодан озод қилиниши мумкинлиги ҳақидаги инсонпарварлик нормаси ҳам сақлаб қолинган.
Мазкур Қонуннинг энг катта ижтимоий аҳамияти фарзандларимиз келажагини асрашга қаратилганлигидадир. Жиноят кодексига киритилган қўшимчаларга кўра, гиёҳвандлик ёки кучли таъсир қилувчи моддаларни таълим ташкилотларида, уларнинг ҳудудларида, талабалар ётоқхоналарида, болалар соғломлаштириш оромгоҳларида ёки ёшларнинг оммавий тадбирлари ўтказиладиган жойларда содир этиш оғир жазоларга сабаб бўлади.
Шунингдек, ушбу воситаларни тарғиб қилувчи маҳсулотларни реклама қилиш, Интернет ёки ОАВ орқали намойиш этиш ҳам жиноий жавобгарликка тортилади.
Яна бир муҳим ўзгаришлардан, бу вояга етмаган шахсни ҳар қандай жиноят содир этишга жалб қилганлик учун жавобгарликни кескинлаштирилиб, тўғридан-тўғри 5 йилдан 10 йилгача озодликдан маҳрум қилиш жазоси белгиланмоқда (127-модда). Бу болаларимизни жиноий олам таъсиридан асрашнинг мустаҳкам кафолатидир.
Шунингдек, коррупция ва мансаб ваколатини суиистеъмол қилишга қарши қаратилган янги тизимда наркотрафикка қарши кураш фақат кўчадаги сотувчиларни ушлаш билан чекланмайди. Янги киритилаётган 276³-модда ушбу соҳадаги коррупцион занжирларни узишга қаратилган. Гиёҳвандлик воситаларининг ноқонуний муомаласига ҳокимият ёки мансаб ваколатларини суиистеъмол қилиш йўли билан ҳомийлик қилганлик ёки хизмат вазифаси юзасидан маълум бўлган маълумотларни жиноятчиларни фош бўлишидан асраш учун яширганлик учун алоҳида жиноий жавобгарлик белгиланди. Жазо чораси қилмишнинг оғирлигига қараб 5 йилдан 20 йилгача озодликдан маҳрум қилишни назарда тутади.
Хулоса ўрнида айтиш керакки, ушбу Қонуннинг қабул қилиниши аҳоли саломатлиги, жамият осойишталиги ва энг муҳими - миллат генофондини сақлаб қолишга қаратилган стратегик қадамдир. Қонунчиликдаги атамаларнинг тизимлаштирилиши (“гиёҳвандлик воситалари, психотроп моддалар ва уларнинг аналоглари”) ҳуқуқни қўллаш амалиётида турлича талқинлар ва бўшлиқларга чек қўяди. Зеро, гиёҳвандликка қарши кураш - нафақат ҳуқуқ-тартибот органларининг, балки келажакка бефарқ бўлмаган ҳар бир фуқаронинг муқаддас бурчидир.
Жумонова Дилноза Баходировна,
ЖИБ Юқоричирчиқ туман судининг судьяси
