Бу ислоҳотлардан мақсад камроқ ердан кўпроқ ва сифатлироқ маҳсулот олиш, фермер даромадини ошириш, тўқимачилик саноатини барқарор пахта хомашёси билан таъминлаш ва иқтисодиётда пахтачиликнинг ҳақиқий самарасини кўрсатишдир.

Сўнгги олтмиш йил ичида дунё бўйлаб пахта ҳосилдорлиги сезиларли даражада ошди. Бугунги кунда етакчи мамлакатлар ниҳоятда юқори натижаларга эришмоқда: Хитой гектаридан тахминан ўртача 90 центнергача пахта хомашёсини етиштириш билан дунёда биринчи ўринга чиқиб олган бўлса, бу борада Австралия 55 центнер, Туркия эса тахминан 50 центнер ўртача кўрсаткичга эга. Бразилияда ҳосилдорлик ўртача 40-45 центнерни ташкил этмоқда. АҚШ, Покистон ва Ҳиндистон эса шароитга қараб 15-25 центнергача пахта хомашёси олмоқда. Дунё бўйича ўртача кўрсаткич 30-35 центнер орасида кузатилмоқда.

Шу фонда Ўзбекистоннинг пахтачилик тарихи алоҳида эътиборга молик. Узоқ йиллар давомида мамлакатимизда пахта хомашёси ҳосилдорлиги гектарига ўртача 25-30 центнер атрофида қолиб келди — баъзи йилларда эса бу рақамнинг ўзига ҳам етиб бўлмади. Асрлар давомида пахта экиб келган, Фарғона ва Зарафшон водийларида серунум суғориладиган ерларга эга. Дунёдаги энг катта пахта майдонларидан бирига эга мамлакат учун бундай орқада қолиш ўта ажабланарли ҳолат эди. Ўтган йили эса далалардан 70-90 центнергача пахта хомашёси кўтарилиб, юртимизда ўртача ҳосилдорлик 45 центнерга етди. Бу салмоқли қадам бўлди.

Хўш, нима учун Ўзбекистон олдинги йилларда ўз имкониятидан анча паст натижа кўрсатган эди? Биз нимада хато қилардик ва охирги йилдаги ўсишнинг сабаби нима? Нега энди бирданига юқори натижа бўлди, нима ўзгарди? Бу савол кўпчиликни қизиқтиради.

Соҳага масъул сифатида менга кўп савол беришади: “Бу ростми?” Ёки олдинги тарихдагидек: “Қоғоздаги гап эмасми?”, “Ҳа, энди ҳар 10 йилда бир пахта бўладиган йил келади, бу йил бўлармикан?”. Шунга ўхшаш иккиланишли саволлар кўп.

Сўнгги саккиз йилда жуда кўп нарсани ўзгартирдик: кўчат қалинлиги ва экиш схемаси янгиланди, кўсак қурти ва бегона ўтларга чидамли биотехнологик навлар олиб келинди, маҳаллий янгиланган генотиплар районлаштирилди, кластерлар тизими ишга туширилди, давлат томонидан мисли кўрилмаган қўллаб-қувватлаш йўлга қўйилди. Яқинда Пахтачилик кенгаши аъзолари билан дунёнинг нуфузли Nature Portfolio тизимидаги Scientific Reports журналида тарихий ўзгаришларни илмий асослаб, 2030 йилгача прогнозлар таҳлил қилинган мақоламиз чоп этилди. Халқаро жамоатчилик буни модель сифатида эътироф эта бошлади.

Бироқ маҳаллий жамоаларимиз ҳали-ҳамон “ростмикан” деган иккиланишда. Шу нуқтаи назардан, пахтачиликнинг 8 қоидасини эълон қилдик, фермерларни ўтган олти ой мобайнида ўқитдик. Натижа далада кўрина бошлади. Аммо пахтачиликда энг муҳим палла бошланиш арафасида ва ҳар қандай иккиланиш ва қоидага амал қилмаслик катта зарар беришини бугун оддий қилиб ҳаммага тушунтириш ўта долзарб. Келинг, тушунарлироқ бўлиши учун аввал ғўза ва унинг вегетацияси ҳақида тўхталайлик.

Бизда пахта тўла пишадими ўзи?

Ўзбекистон пахта етиштирувчилар ичида энг шимолда жойлашган мамлакат бўлиб, бизда ғўзанинг барқарор ўсиб, тўлиқ ҳосил бериши анча мураккаб. Аслида, табиий вегетация даври 170-250 кунгача чўзиладиган ғўза Америка, Африка ёки Австралия минтақаларидаги пахта етиштирувчи мамлакатларда узоқ иссиқ мавсум ҳисобига тўла пишиб етилиш имкониятига эга бўлса, аксинча, Ўзбекистон шароитида, гарчи қуёш, иссиқлик, сув, деҳқончилик тажрибаси ва парвариш маданияти етарли бўлса-да, ғўзанинг табиий жиҳатдан “тўла” пишиб етилиши ҳар доим ҳам осон кечмайди. Вегетация имконияти амалда 120-130 кун атрофида бўладиган юртимизда қишнинг совуқ кунлари одатда октябрь охири — ноябрь бошидан сезила бошласа ҳам август-сентябрь ойларида, ҳатто октябрь бошида ҳам ғўза ўсишга, шохлашга, барг чиқаришга, гуллашга ва янги кўсак боғлашга интилаверади.

Албатта, шу ўринда ўзбек селекционерларининг охирги юз йилликдаги энг катта тарихий ютуғини алоҳида эътироф этиш керак: улар ғўзанинг табиатан узоқ вегетацияга мойил навларини Ўзбекистоннинг 110-130 кунлик қисқа мавсумида пишиб етила оладиган маданий навларга айлантиришга улкан ҳисса қўшди. Бу мамлакат пахтачилиги, миллий селекция мактаби ва илм-фанимизнинг катта муваффақияти. Бироқ ўтган йиллардаги тажриба кўрсатмоқдаки, эртапишар навнинг ўзи ҳам тўлиқ ечим бўла олмайди.

Шунинг учун Ўзбекистонда яратилган ғўза навлари эртапишар бўлса-да, “ғўза яхши ривожланяптими”, деган савол билан бирга, “ғўза ўз вақтида пишадими”, “кўсак очилармикан”, “пахта тош босармикан”, “фермернинг бутун мавсум давомида қилган меҳнати ҳақиқий териб олинадиган ҳосилга айланармикан ёки бир қисми очилмаган кўсаклар кўринишида далада қолиб кетармикан?”, деган саволлар бугун жуда муҳим аҳамият касб этмоқда.

Пахтада ҳақиқий ҳосил кўз билан санаб қўйилган яшил кўсак эмас. Ҳақиқий ҳосил пишган, очилган, толаси шаклланган, чигити тўлган, вазни оғир ва териб олинган лўппи пахтадир. Далада кўп кўсак туриши барчамизнинг кўзимизни қувонтиради, албатта, лекин агар ўша кўсаклар куз совуғи киргунча очилмаса, тола пишиб етилмаса, у терим саватига тушмаса, чамаланган ҳосил амалда фермер даромадига айланмайди.

Ғўза қисқа мавсумли, тез пишиб берадиган оддий бир йиллик ўсимлик эмас. Унинг табиий келиб чиқишида кўп йиллик, дарахтсимон-бутасимон хусусият бор. Шароит бўлса, ғўза ўсишда давом этади, яна шохлайди, яна барг чиқаради, яна гуллайди, яна янги кўсак тугаверади. Бу тирикликнинг мақсади ва қонуниятидир. Бироқ биз деҳқончиликда табиатнинг мана шу қонуниятларини бошқармасак, ўсимликни ўз вақтида ҳосил беришга йўналтирмасак, айниқса, Ўзбекистон каби қисқа мавсумли минтақада ғўза ўзининг узоқ ўсишга мойил табиати билан биз кутган ҳосилни беришга улгурмайди.

Тарих ҳам, илм ҳам бир нарсани кўрсатади

Тарихга назар ташласак, Америка қитъасининг туб аҳолиси ғўзани маданийлаштириш жараёнида, мана шу табиий муаммога ўзлари билмаган ҳолда жавоб топган. Улар совуқ тушишидан олдин қишлов жойларга кўчишга тайёрланган, қалампир ҳосилини йиғиштириш жараёнида, пишиб етилган пахта кўсакларини ҳам йиғиб олган, эртароқ очилган кўсак уруғини сақлаган, кейинги мавсумда яна қалампир билан бирга эккан. Бу оддий кўринган деҳқончилик одати, яъни эртапишар қалампир экини эртапишар пахта генотипини танлашга ёрдам берган. Шу тариқа табиатда узоқ яшовчи, дарахтсимон-бутасимон ўсимлик аста-секин дала экинига, эртароқ пишадиган маданий навларга, толаси инсон ҳаётига хизмат қиладиган экинга айланган.

Кейинчалик европаликлар Америка қитъасига кириб боргач, у ерда туб аҳоли ­томонидан маданийлаштирилган ғўза уруғлари намуналарини дунёнинг турли ҳудудларига тарқатган. Шунинг учун бугун дунёда ва бизда кенг экиладиган Америка ғўзаси, фанда Upland cotton деб аталадиган гуруҳнинг генетик асоси ҳам тарихан нисбатан тор бўлиб қолгани илм-фанда яхши қайд этилган. Бу бизга яна бир муҳим сабоқ беради: пахтачиликда нав қанчалик муҳим бўлмасин, навнинг ўзи ҳамма муаммони ҳал қилиб бермайди. Айниқса, вегетация даври қисқа бўлган Ўзбекистон шароитида эртапишар нав билан бирга пишишни бошқариш технологияси ҳам ҳал қилувчи аҳамиятга эга.

Ўзбекистонда пахтадан юқори ҳосил олса бўладими?

Демак, пахтачилик тарихи ҳам, бугунги илм-фан ҳам, Ўзбекистон дала тажрибаси ҳам битта ҳақиқатни кўрсатмоқда: ғўза фақат ўстириладиган ўсимлик эмас, у пишириладиган, мавсум охирида тўғри йўналтириладиган, бутун тўплаган озуқасини кўсакка ўтказишига ёрдам берилиши керак бўлган экин. Жўн қилиб айтганда, ғўза навларига агар компьютернинг техник асоси, яъни hardware деб қаралса, бу компьютерга пишиб етилишини таъминлайдиган дастурий таъминот, яъни software ўрнатилиши керак. Акс ҳолда компьютер, яъни нав қанчалик замонавий, қанчалик кўп функцияли ва юқори ҳосил салоҳиятига эга бўлмасин, дастурсиз тўлиқ ишламайди, демак, ҳосилдорлик имконияти ҳам тўлиқ очилмайди.

Сўнгги йилларда ҳосилдорликда кўринаётган ижобий ўзгаришлар, янги навлар ва технологияларнинг натижаси, фермер ва кластерларнинг тажрибаси, илмий тавсияларга эътибор ошиши далолат берадики, агар биз пахтачиликка тизим сифатида ёндашсак, Ўзбекистон шароитида ҳам юқори ҳосил олиш мумкин. Аммо ҳар қандай ислоҳотнинг самараси охирги ҳалқада — далада, технология интизомида, фермернинг амалий ҳаракатида, мутахассиснинг назоратида ва маҳаллий раҳбарнинг масъулиятида кўринади. Агар уруғ яхши бўлса-ю, экиш кечикса, сув ва ўғит берилса-ю, пишиш бошқарилмаса, препарат ажратилса-ю, у далага тўғри сепилмаса, тавсия берилса-ю, у иккиланиш ёки эски тушунча сабабли бажарилмаса, ислоҳотнинг тўлиқ натижаси омборда кўринмайди.

Тез кунларда, ҳамма бажариши шарт бўлган қоида нима?

Пахтачиликда ақлли компьютерларимиз, яъни навларимизга керакли энг зарур software қариш сигналини бериш, баргни тўкиш (дефолиация) ва пояни обдон қуритиш (десикация) амалиётидир. Очиғини айтиш керак, қариш сигналини бериш ҳаммага янгиликдир, бироқ дефолиация ва десикация масаласида бизда кўп йиллардан бери нотўғри тушунча шаклланиб улгурган эди, десак муболаға бўлмайди. Бу фақат фермернинг хатоси эмас. Баъзан маҳаллий ҳокимликлар ҳам, ҳатто айрим селекционер, олим-агроном ва маслаҳатчи-мутахассис ҳам “баргни эрта тўксак ёки ғўзани қуритишга киришсак, кўсак вазни камайиб қолмайдими, ҳосил енгиллашиб кетмайдими?” деган хавотир билан белгиланган тавсияларни том маънода четлаб ўтишга уриниб келган. Айрим ҳолларда дефолиация қоғозда бор, ҳисоботда бор, лекин далада ҳақиқий технологик самара бермайдиган даражада кеч, суст ёки нотўғри амалга оширилган ҳолатлар бўлган. Яъни компьютер дастурсиз қолдирилган, якуний алгоритмлар ишламай қолган. Буни яшириш эмас, тўғри хулоса қилиш керак.

Биз кўп йиллар давомида кўсакни кўриб юпанганмиз, аммо очилмаган кўсакнинг ҳосил эмаслигини етарлича ҳисобга олмаганмиз. Биз яшил ғўзани кўриб, “ғўза ҳали ишлаяпти, яна ҳеч бўлмаса бир-иккита кўсак олсин”, деб ўйлаганмиз, аммо мавсум охирида яшиллик баъзан кечикиш белгиси эканини англамаганмиз. Биз баргни тўкишдан қўрққанмиз, аммо барг қолса, теримни қийинлаштириши, толага аралашиши, сифатга таъсир қилиши ва энг асосийси, ғўза озуқасининг бир қисми ҳосилга эмас, поя ва баргда қолиб кетишини етарлича ўйламаганмиз. Биз десикациядан қочганмиз, аммо поя ва илдизда тўпланган озуқа совуқ тушганда чириб кетиши, фермер меҳнати эса тўлиқ даромадга айланмаслиги мумкинлигини тасаввур қила олмаганмиз. Афсуски, орамизда ҳали-ҳануз буни тўла тушунмаганлар бор.

Ғўза ўз “мероси”ни болаларига бериши керак

Ҳаётнинг ўзгармас қонуни бор: ҳар бир тирик мавжудот ўзидан кейин авлод қолдиришга интилади. Инсон ҳам умри давомида топганини, билганини, меҳнатини, меҳрини фарзандларига қолдиришни ўйлайди. Табиатда ўсимлик ҳам ўз авлодини — уруғини қолдиришга ҳаракат қилади. Ғўза учун бу авлод кўсак ичидаги чигит ва уни ўраб турган толадир. Шу маънода, мавсум охирида ғўзанинг бутун вазифаси поя, шох, барг ва илдизда тўплаган озуқасини кўсакка, чигитга ва толага ўтказишдан иборат бўлиши керак. Халқона қилиб айтганда, ғўза ўз “мероси”ни болаларига — кўсакларга бериши керак.

Лекин агар биз ғўзани вақтида пишишга йўналтирмасак, у ўз генетикасида ёзилган 170-250 кунлик пишиш дастурига кўра, сентябрь-октябрь ойларида ҳам, яъни бизда амалда 120-130 кунлик вегетация имконияти тугаётган пайтда ўзини ҳали мавсум тугамагандек тутади: яна барг чиқаради, яна гуллайди, яна майда кўсак боғлайди, поя яшил қолади, илдиз ва поядаги озуқа захирада сақланиб тураверади. Чунки ғўзада табиий дастурга асосан ҳали авлод қолдиришга умид бор, шу сабабли энди ҳосил қилган янги кўсакларни боқиш учун захирани эҳтиёт қилиб сақлайди. Бу тирикликнинг ўз авлоди учун қайғуриши, уларни соғлом, бақувват ва яшовчан қилишга интилиши каби табиий қонуниятдир.

Бироқ ғўзадаги бу “қайғуриш” бизнинг қисқа вегетация шароитимизда фақат зарарга ишлайди. Бирданига совуқ тушади, янги гул ҳам, майда кўсак ҳам пишиб етилишга улгурмайди. Демак, биз мавсум давомида сув, ўғит, меҳнат ва қуёш орқали тўплаган озуқани охирида кўсакка ўтказмасак, ўз меҳнатимиз натижасини далада қолдирган бўламиз.

Мана шу ерда ўсимликка қариш зарурлиги тўғрисидаги хабарни бериш, яъни aging сигнали, барг ишлашини тўхтатиб, уни тўкиш, яъни дефолиация ва ҳаётий фаолликни якунлаб, пояни қуритиш, яъни десикациянинг ҳақиқий маъноси намоён бўлади. Қариш сигналини кераксиз деб билиш, дефолиацияни оддий барг тўкиш, десикацияни эса оддий ўсимлик қуритиш деб қараш катта хато. Қариш жараёнига старт берилса, ғўзада табиий мавсум якунланиши бошланади, дефолиацияда ғўза барги шу қариш сигнали билан ­ҳамоҳанг равишда поядан узилиб тушади, баргдаги фаоллик пасаяди, кўсакка қуёш ва ҳаво етиб бориши яхшиланади, терим енгиллашади. Десикация эса мавсумни қатъий якунлаш, ўсимлик тўқималарини сувсизлантириш, поя ва баргда қолган ҳаётий фаолликни тўхтатиб, ғўзага “энди ўсиш эмас, пишиш, энди янги гул эмас, мавжуд кўсак, энди яшиллик эмас, ҳосил” деган якуний сигнални беради.

Албатта, бу тадбирларни кўр-кўрона қилиш мумкин эмас. Мавсум бошида, кўсак шаклланмасдан олдин қилинса, зарар келтириши мумкин. Нотўғри препарат, нотўғри меъёр, нотўғри ҳаво шароити ёки нотўғри техника билан қилинса, самара бермайди. Шунинг учун биз бу масалага ҳадик ва иккиланиш билан эмас, илм билан, тасодиф билан эмас, қатъий технология билан ёндашишимиз керак.

Тўртта босқич — битта мақсад: ҳосилни далада қолдирмаслик

Пахта етиштирувчи энг шимолий ҳудудлардан бири бўлган Ўзбекистон шароитида бу борада аниқ тартиб ва интизом бўлиши шарт. Ҳар бир босқич занжирнинг ҳалқасидир — бири узилса, охирги натижа пасаяди.

Биринчи босқичда экиш муддатини кечиктирмаслик керак. Март ойининг ўрталаридан апрель ойининг ўрталаригача бўлган қисқа ва мақбул муддатда чигит экишни сифатли якунлаш ғўзага етарли вегетация даври беришнинг энг муҳим шартидир. Энг яхши натижа одатда март охири — апрель бошида сифатли экилган майдонларда кўринади. Экиш кечикса, ғўзага берилмаган ҳар бир кун кейин кузда кўринади: августда кўсак етилмайди, сентябрда очилиш кечикади, октябрда совуқ хавфи ортади.

Иккинчи муҳим босқич август бошида ғўзага қариш ёки пишиш, яъни aging сигналини беришдир. Агар далада гектарига камида 200 минг атрофида соғлом туп шаклланган, ҳар бир тупда ўртача 8-10 та кўсак боғланган бўлса, бу аллақачон жиддий ҳосил асоси борлигини англатади. Ана шу пайтда, яъни март ойининг охири ва апрель ойининг биринчи ярмида экилган майдонларда 1 августгача, апрель ойининг иккинчи ярми ёки май ойида экилган майдонларда эса 5 августгача этефон таркибли препаратлар билан ишлов бериш зарур. Этефон этилен ажратувчи модда бўлиб, ўсимликда пишиш, қариш ва мавсумни якунлаш сигналини берувчи табиий гормон ҳисобланади.

Учинчи босқич — баргни тўкиш, яъни дефолиация. Этефон таркибли препаратлар билан ишлов берилганидан тахминан ўн кун ўтгач, юмшоқ таъсир этувчи дефолиантлар билан ишлаш лозим. Дефолиацияни икки марта ўтказиш ва бунда поядаги баргларни тўлиқ туширишга эришиш талаб қилинади: биринчи дефолиация поянинг юқори ва ўрта қисмидаги баргларни туширса, иккинчи дефолиация пастки баргларни ҳам тўлиқ ажратишга хизмат қилади. Асосийси, дефолиацияни юмшоқ ва тартибли амалга ошириш бир марта кучли таъсирдан кўра самаралироқ бўлади, чунки мақсад ўсимликни шокка тушириш эмас, уни пишишга бошқарувли ўтказишдир.

Тўртинчи босқич — десикация, яъни мавсумни қатъий якунлаш. Ҳар йили ҳаво ҳарорати ўртача 22 даражадан туша бошлаганидан кейин, бироқ 1-5 сентябрдан кечиктирмасдан, қаттиқроқ таъсир этувчи магний хлорати таркибли тузлар ёки дикват иони асосидаги десикантлар қўлланилиши мумкин. Бу ғўзага якуний сигнал беради: мавсум тугади, энди қолган кучингни кўсакка бер, дала теримга тайёрлансин. Шу пайтдан бошлаб поя, шох ва илдизда мавсум давомида тўпланган озуқа бекорга қолиб кетмасдан, тола, чигит ва очилган кўсакка хизмат қилиши керак.

Бу ерда яна бир бор таъкидлаш жоиз: препарат номи эмас, технология интизоми муҳим. Этефон, тидиазурон, диурон, дикват иони каби таъсир этувчи моддалар фермерга йўналиш беради, аммо ҳар бир препарат фақат давлат рўйхатидан ўтган, қонуний рухсат этилган, йўриқнома асосидаги меъёрда, мутахассис назоратида, ҳаво шароити, ҳарорат, намлик, шамол ва терим имконияти ҳисобга олинган ҳолда қўлланиши шарт. “Кўпроқ сепсам, тезроқ бўлади”, деган қараш ҳам хато, “умуман сепмасам, ҳосил оғир қолади”, деган қараш ҳам хато. Пахтачиликда илмдан четга чиқиш ҳар икки ҳолатда ҳам зарар келтиради.

Ғўзанинг “мероси” далада қолмасин

Ўзбекистон шароитида пахта сентябрь охири — октябрь бошида асосий майдонларда тўла пишган, очилган ва теримга тайёр ҳолатга келиши лозим. Ноябрни кутиб ўтириш хавфли. Баъзи йиллар ноябрь ёки декабрь илиқ келиши мумкин, аммо агротехнология тасодифга қурилмайди. Пахтачиликда “балки куз яхши келар”, деган умидга эмас, “мен ҳосилни ўз вақтида пишира оламан”, деган ишончга таяниш керак.

Шу ўринда яна бир бор айтиш лозим: ҳар бир дала бир хил эмас. Ҳудудлар иқлими, тупроқ шароити, нав хусусияти, сув таъминоти, экиш муддати, ўсимлик зичлиги ва ҳосил юки турлича бўлиши мумкин. Шунинг учун ҳар қандай тадбир агрономик баҳолаш билан, мутахассис назоратида амалга оширилиши шарт. Лекин асосий тамойил ўзгармайди: Ўзбекистонда пахта пишишини бошқармасдан, қариш сигнали, дефолиация ва десикацияни ўз вақтида, тўғри ва масъулият билан амалга оширмасдан юқори ҳосил олиш қийин. Нав яхши бўлса ҳам, ер унумдор бўлса ҳам, сув етарли бўлса ҳам, ўғит берилса ҳам, агар ғўза ўз вақтида пиширилмаса, ҳосилнинг бир қисми далада қолади. Пояда қолган озуқа ­омборга кирмайди. Майда кўсак ва кечки гул фермерга даромад бермайди. Яшиллик кўзни қувонтиради, аммо очилмаган кўсак терим саватига тушмайди. Шунинг учун биз пахтачиликда фикрлаш тарзини ўзгартиришимиз керак. Энди Ўзбекистон шароитида пахтанинг қисқа мавсумда пишишини якунлаш технологик мажбурият бўлиши лозим.

Пахтачиликда катта ҳосил тасодифан пайдо бўлиб қолмайди, у тизимли барпо этилади. Экиш муддати, туп ва кўсак сони, сув, озуқа, зараркунанда назорати, ўсишни чеклаш, қариш сигнали, дефолиация, десикация, ўз вақтида терим — булар бир-биридан ажралмайдиган занжирдир. Занжирнинг бир ҳалқаси узилса, охирги натижа пасаяди. Буни ҳар бир фермер, ҳар бир агроном, ҳар бир маҳаллий раҳбар аниқ тушуниши керак. Юқорида таъкидлаганимиздек, Ўзбекистон пахтачилиги олдида турган устувор вазифамиз камроқ ердан кўпроқ ва сифатлироқ ҳосил олиш, фермер меҳнатини даромадга айлантириш, давлат томонидан яратилаётган имтиёзлар, субсидиялар, янги навлар, технологиялар ва ислоҳотларнинг ҳақиқий самарасини далада кўрсатишдир. Бунинг учун пахтани фақат ўстириш эмас, уни пиширишни ҳам бошқаришимиз шарт.

Мақола бошидаги саволга жавоб: хулоса битта

Олдинги йиллардаги кам ҳосилдан чиқарган энг муҳим сабоғимиз шундан иборатки, биз кўп йиллар давомида пахтани етарлича пиширмай терганмиз, ғўзанинг пояси ва илдизида қолган “мерос”ни кўсакка тўлиқ ўтказмаганмиз. Терилган далалар ҳам қайта барг чиқариб гуллаб ётган. Бугунги энг муҳим хулоса эса бундай бўлиши керак: ғўзани технологик усуллар билан ўз вақтида пишириш, унинг “мероси”ни далада қолдирмаслик ва мавсум давомида тўпланган озуқани мавсум охирида кўсакка, толага, чигитга ўтказиб, фермер даромадига ва мамлакат иқтисодиётига хизмат қилдириш Ўзбекистон пахтачилигида юқори ҳосилнинг ҳал қилувчи шартидир.

Иброҳим АБДУРАҲМОНОВ,

Ўзбекистон Республикаси қишлоқ хўжалиги вазири, академик