Июль – ёз фаслининг ўртаси бўлиб, Ўзбекистонда энг юқори ҳаво ҳарорати одатда айнан июль ойида кузатилади.

Июль ойининг ўртача максимал ҳарорати республика ҳудудининг катта қисмида 35-37 даражани, жанубда ва чўл ҳудудларда 38-40 даражани ташкил этади.

Аммо деярли ҳар йили, июль ойида ҳаво ҳарорати 40-42 даражагача, шимолда, жанубда ва чўл ҳудудларда 43-45 даражагача, энг иссиқ йилларда эса ундан ҳам юқори бўладиган жуда иссиқ даврлар кузатилади.

Метеорологик кузатувларнинг барча йиллари учун июль ойида энг юқори ҳарорат қийматлари (ойнинг мутлақ максимуми) 42-45 даражани, шимолда, жанубда ва чўл ҳудудларда 47-50 даражани ташкил этади.

Кучли иссиқнинг салбий таъсири юқори ҳарорат даражаси билан эмас, балки одамлар, экотизимлар ва хўжалик фаолиятига иссиқлик ортиб борадиган кучли иссиқ даврнинг давомийлиги билан белгиланади. Ҳаво ҳарорати 40 даража ва ундан юқори бўлган кунлар сони бунинг меъёри бўлиб хизмат қилади.

Кўп йиллик давр учун ҳаво ҳарорати 40 даража ва ундан юқори бўлган кунларнинг ўртача сони қуйидагича: марказий ва шарқий ҳудудларда 1-3 кун, шимолий ва жануби-ғарбий ҳудудларда 3-7 кун, чўл ҳудудларда ва республика жанубида 10-15 кун, Термиз ҳудудида 16 кунни ташкил этади.

Сўнгги йилларда бундай иссиқ кунлар сонининг ортиши тенденцияси кузатилмоқда.

Тошкент шаҳрида 1991-2025 йилларнинг июль ойларида ҳаво ҳарорати 40 даража ва ундан юқори бўлган кунлар сони ўзгариши тезлигининг таҳлили қуйидагиларни кўрсатди:

1991–2004 йиллар даврида кучли иссиқ кузатилган кунлар сони 0 кундан 3 кунгача ўзгариб турган, аниқ намоён бўлган тренд кузатилмаган.

2005–2015 йиллардан бошлаб ҳарорат 40 даража бўлган иссиқ кунлар сони орта бошлади. Энг жадал ўсиш сўнгги 10 йилда кузатилди.

Мамлакатнинг турли қисмларида ҳаво ҳарорати 40 даража ва ундан юқори бўлган кунлар сони ўзгаришининг тавсифи яққол намоён бўлган минтақавий хусусиятларга эга, бироқ ушбу кўрсаткичнинг ортишига бўлган умумий тенденция республиканинг бутун ҳудуди бўйлаб кузатилмоқда.

Натижада, энг иссиқ июль ойларида ҳаво ҳарорати 40 даража ва ундан юқори бўлган кунлар сони республика ҳудудининг катта қисмида 5-12 кунгача, баъзи жойларда 14 кунгача, Оролбўйи ҳудудлари, чўл зонаси ва жанубда 15-22 кунгача, Қизилқум чўли марказида ва энг чекка жанубда эса 25-27 кунгача кўп бўлди.

Республика ҳудудининг катта қисмида метеорологик кузатувларнинг барча йиллари учун энг иссиқ давр 2019 йилнинг июль ойида қайд этилган. Тошкентда, масалан, ўша йили кетма-кет 14 кун давомида (меъёр 3 кун бўлганда) максимал ҳаво ҳарорати 40 даражадан юқори бўлган, энг иссиқ кунларда эса 40-43 даражагача етган. 2025 йилнинг июль ойи ҳам ҳудди шундай иссиқ бўлган.

Ўзбекистоннинг шимолий ҳудудлари бўйича энг иссиқ давр 2018 йилнинг июль ойида кузалиган бўлиб, жанубда бундан ташқари 2021 йилнинг июль ойи ҳам энг иссиқ бўлган.

Сўнгги ўн йилликнинг (2016–2025 йй.) барча июль ойлари меъёрдан иссиқроқ бўлди, улардан 9 та июль ойлари метеорологик кузатувлар тарихидаги энг иссиқ ўнталикка кирди.

Июль ойида ёмғирлар жуда кам ёғади, чунки бу йилнинг энг қурғоқчил ойларидан биридир. Кўп йиллик давр учун ўртача ҳисобда республика ҳудудининг катта қисмида 12 кун, баъзи жойларда эса 3-4 кунгача ёмғирли кунлар кузатилади.

Фарғона водийсида ва тоғли ҳудудларда ёмғирлар тез-тез, ўртача бир ойда 6-9 кунгача ёғади.

Одатда ёмғирлар маҳаллий (локал) хусусиятга эга бўлиб, жуда қисқа муддатли ва асосан жадаллиги бироз бўлади.

Бироқ июль ойида жуда камдан-кам ҳолларда, бир неча соат давомида ёғингарчилик миқдори ойлик меъёрдан бир неча баробар кўп бўлган аномал кучли жала ёғиши ҳам кузатилади.

Масалан, Тошкентда ойлик меъёр 3 мм бўлгани ҳолда, 1954 йил 21 июльда 29 мм, 2007 йилда 14 июлда эса 11 мм ёмғир ёғган.

Ажабланарлиси шундаки, Ўзбекистоннинг айрим метеорологик станцияларида июль ойидаги бир кеча-кундузлик максимал ёғингарчилик миқдори ҳам йиллик рекорд деб ҳисобланади.

Июль ойининг боши жуда иссиқ бўлмайди.

1-5 июль кунлари кундузги ҳаво ҳарорати 30-35 даража атрофида, жанубда 36-39 даражагача қулай бўлиши кутилмоқда. Кейинчалик ҳарорат кўтарила бошлайди ва биринчи ўн кунликнинг охирига келиб, кундузи ҳаво 37-40 даражагача, жанубда 41-43 даражагача исийди.

Кейинчалик ойнинг охиригача ҳаво ҳарорати 33-38 даражадан 38-43 даражагача, республика шимолида, чўл ҳудудларида ва жанубида баъзи жойларда 45 даражагача ўзгариб туриши кутилмоқда.

Ҳарорат асосан кечалари 20-25 даража, жанубда 25-27 даража, шимолда ва чўл ҳудудларда 27-30 даража бўлади.

Июль ойида ўртача ҳарорат меъёрий қийматлардан 1,5-2 даражага, жанубда 2-2,5 даражага, шимолда ва чўл ҳудудларда 2,5-3 даражага юқори бўлиши кутилмоқда.

Ўртача ойлик ҳаво ҳарорати аномалиясини °С да тақсимланиши

Июль ойи давомида республика бўйича асосан ёғингарчиликсиз об-ҳаво бўлиши кутилмоқда, фақат айрим кунларда республиканинг баъзи жойларида, асосан тоғ олди ва тоғли ҳудудларда, маҳаллий хусусиятга эга бўлган қисқа муддатли ёмғир ёғиши ва момақалдироқ бўлиши мумкин.

Июль ойида ойлик ёғингарчилик миқдори меъёрдан кам бўлиши тахмин қилинмоқда.