Раҳматли онажоним гулларнинг парвариши билан алоҳида шуғулланарди. Баъзан эрта тонгда туриб, очилиб турган атиргуллардан энг чиройлиларини саралаб олиб гулдонга солиб қўяр. Гоҳида қўшниларимиз ҳам туғилган кун ёки байрам муносабати билан қийғос очилиб ётан гулларимиздан олиб кетишарди. Онам, гул сўраб келганларга ҳеч оғринмай қайтанга ўзгача бир кўтаринки кайфиятда ўз қўллари билан нафис гулдасталар ясаб берарди.
Мактаб даврида ўқиб юрган кезларим эди. Бир куни эрталаб ўртанча акамнинг яширинча гул узиб олаётганига кўзим тушди. У мени кўриб, хижолат бўлдими негадир қовоғини уйиб, – бир танишим илтимос қилган, шунга олиб бормоқчиман, – деди худди изоҳ бериши шартдай саросималаниб. Мен эса, – э, биламан қанақа танишингиз эканлигини, – дедим киноя билан.
Акам менга ялт этиб қаради-ю, қўлидаги гулларни ерга ташлаб тез-тез юриб, дарвозадан кўчага чиқиб кетди. Мен эса шундай нафис гулларни ўзгага беришга йўл қўймаганимдан хурсанд бўлиб уларни териб олдим. Қаддимни ростлаганимда эса, рўпарамда онам раҳматли менга маъюс ва танбеҳли нигоҳлари билан қараб турарди.
– Онажон қаранг, ўғлингиз яхши кўриб қолган қизига гул олиб кетмоқчи бўлди, буни тан олиб очиқ айтолмади ҳам, лекин мен бир оғиз сўзим билан мулзам қилиб қўйдим, аразлаб чиқиб кетди, боплабманми, – дедим эркаланиб.
Онам индамай хўрсинибгина ёнимга ўтирди, кейин ўкинч билан шундай деди:
– Гуллар меҳр-муҳаббат рамзи. Аканг ўзининг соф туйғуларини гулга қиёслаб бир қизга совға қилаётган экан, бунинг нимаси ёмон? Аслида ўзингдан билиб кўмаклашиб юборсанг бўлмасмиди? Мен умрим давомида бирон марта ҳам дадангни қўлидан гул олмаганман. Лекин гул олишни доим орзу қилганман. Гул ўз номи билан гулда болам, – дедилар.
Ўшанда, – онажон, дадамнинг қўлидан гул олиб нима қиласиз, мана ҳовлимиз тўла гул, гул бермасалар ҳам, ҳамма пулларини сизга келтириб берадилар-ку, шу муҳим эмасми ҳаётда, – дедим. Онам индамай сочларимни силадилар-да синиққина жилмайиб қўйди.
Орадан йиллар ўтиб, улғайиб, ота-онамдан айрилиб қолганимдан сўнг онам билан боғлиқ хотираларни кўз олдимга келтирар эканман атиргул воқеаси бот-бот эсимга тушади-ю, кўксимни нимадир тимдалаб, олгандай бўлади.
Соддагина меҳнаткаш дадам биз 8 фарзандни бировдан кам қилмаслик учун эрта-ю кеч тиним билмай меҳнат қилган экан-у, ёнидаги фариштадай беозор умр йўлдоши бўлмиш онагинамга ҳеч қачон гул бермаган эканлар-да...
Нега ўша вақтларда дадамга бу ҳақда айтмадим. Онам айтолмаган, айтишни ўзига эп билмаган, кўнглидаги армонини нега мен очиқламадим. Биргина гулнинг онам юрагида кичкина бўлсада армонли тугун бўлгани йиллар ўтиб менга алам қилмоқда.
Баъзан қалбимда қолган бу ҳаётий воқеани ўйлаб тинчим бузилади, ўзимни гуноҳкордай санайман. Наҳотки, “бир дона ёки бир даста гул олиб бермагансиз”, деб айтиш онамга шунчалар қийин, ёки ўзи учун гул сўраб олишни уят, андиша санаган бўлса деб ўйлаб қоламан.
Сўнгра, баъзан арзимаган кийим-кечак, тилла тақинчоқлар олиб бермагани учун турмуш ўртоғини ношуд санаб, ҳашамат ва мол-дунё илинжида ажарлиб, фарзандларини тирик етим қилаётган баъзи бир аёллар хаёлимдан ўтади.
Оддийгина гулларни дадам томонидан ўзига совға қилинишини йиллар давомида кутиб яшаган волидамнинг ўйчан чеҳрасини кўз ўнгимга келади-ю, кўнглим дод деб бўзлайди ва дилим тубидаги шу сўзлар қоғозга тўкилаверади.
***
Келинг она, жоним онам, бағрингизга босинг мени.
Сочларимни силаб майин, кўз ёшларим артинг мени.
Келинг она, онажоним қадрингиз шунчалар ўтди,
Бу дунёнинг ташвишлари юрагимга олов ёқди.
Ўз-ўзимга сиғмаяпман, кетдим хаёлимда нураб,
Ёки унсиз чўкаяпман, сезмаяпсиз кўкдан қараб.
Онажоним, мунисгинам, бирам сизни кўргим келди,
Кўнглингизда қолган гардни, сўздан тумор қилгим келди.
Кунда битта сўров менда, соғинч номли олов менда,
Жилмаяман, куламан, асли ҳамма ғубор менда.
Ёзавердим кўнглим эзиб, соғинчлардан кетдим безиб,
Руҳингиз ҳам буни сезиб, келармикан кезиб-кезиб...
Ҳа, аслида ўзбек аёллари оиласининг тинчлиги, турмуш ўртоғининг хотиржамлиги ва фарзандларининг бахти камоли учун, ёмонни яхши, йўқни бор қилиб, ўзини ўзи овутиб яшай оладиган жон фидо хилқат. Балки шунинг учун ҳам улар азал-азалдан азиз ва муқаддас саналар.
Мен эса йиллар ўтиб онажоним юрагида тугун бўлиб қолган оддийгина ҳақиқатни англаб етмаганим учун ўзимни ҳали ҳануз айбдор санаб ўртанавераман. Онам ҳовлимизни нима учун гулзорга айлантирганини, гулларни нечоғлик севишини, янада чуқурроқ ҳис қилиб, теранроқ англайвераман ва беихтиёр қуйидаги шу сўзлар секин тилимга кўчади.
– Дадажоним, суянчим, агар мени эшитаётган бўлсангиз, онажонимга, кўзни қувнатадиган, кўнгилни яйратиб шодлантирадиган жаннат боғларидаги энг чиройли, энг хушбўй гуллардан атиги бир донасини бўлса ҳам узиб олиб совға қилинг. Токи бу, сизлар кетган чин дунёда ҳам беозорим, онам учун армон бўлмасин. Чунки, онажоним сизнинг қўлингиздан гул олишни бутун умр кутганлар.
Онажоним, дадам ёнингиздами?
Атиргуллар бугун пойингиздами?
Кеч бўлсада айтдим армонингизни,
Энди журъатлироқ бўласизми?
Гуличеҳра ДУРДИЕВА
