Унда журналист ва блогерларга “Ўзбеккосмос” агентлиги фаолияти яқиндан таништирилди. Хусусан, Давлат космик мониторинги доирасида амалга оширилган ишлар, соҳадаги ўзгаришлар, халқаро ҳамкорлик ва таълим йўналишидаги лойиҳалар, Ўзбекистоннинг биринчи космонавтини тайёрлаш ҳамда илк сунъий йўлдошни учириш масалалари юзасидан батафсил маълумот берилди.
Анжуманда “Ўзбеккосмос” агентлиги директори ўринбосари Муҳиддин Ибрагимов 2025–2026 йилларда амалга оширилган устувор лойиҳалар ҳақида сўз юритди. Унинг таъкидлашича, бугунги кунда космик технологиялар қишлоқ хўжалиги, экология, сув хўжалиги, геология ва шаҳарсозлик соҳаларида самарали қўлланилмоқда.
Айниқса, сунъий йўлдош тасвирлари асосида ер ресурсларини кузатиш, сув сарфини таҳлил қилиш, экологик муаммоларни эрта аниқлаш ва қишлоқ хўжалигида рақамли бошқарувни жорий этиш ишлари кенгайиб бормоқда. Мутахассислар фикрича, космик мониторинг орқали ресурслардан самарали фойдаланиш ва инсон омилини камайтириш имконияти ортиб бормоқда.
Хусусан, қишлоқ хўжалиги ерларида ҳосил йиғиб олингандан кейинги қолдиқларни ёқиш ҳолатларини аниқлаш бўйича сунъий йўлдош маълумотларига асосланган мониторинг тизими ишлаб чиқилган. Тизим ёнғинларни узлуксиз кузатиш, тезкор аниқлаш ва тегишли ташкилотларга маълумот узатиш имконини бермоқда.
Тақдим этилган маълумотларга кўра, 2024 йилда республика бўйича 2200 та буғдой даласида ёнғин ҳолати кузатилган бўлса, 2025 йилда уларнинг атиги 130 тасида такрорий ёнғин қайд этилган. Натижада такрорий ёқиш ҳолатлари 94 фоизга камайган. Бу эса ҳаво ифлосланишининг олдини олиш, тупроқ унумдорлигини сақлаш ва экологик хавфларни камайтиришда муҳим аҳамият касб этмоқда.
Шунингдек, дарахт кесилишини назорат қилиш бўйича ҳам махсус рақамли платформа ишга туширилгани маълум қилинди. Мазкур тизим орқали шаҳар ва аҳоли яшаш ҳудудларидаги яшил майдонлар кунлик мониторинг қилинади. Космик тасвирлар ёрдамида дарахт кесилиши ёки яшил ҳудудлар қисқариши ҳолатлари тезкор аниқланади.
— Илгари далама-дала ёки маҳаллама-маҳалла юриб қидиришган бўлса, ҳозир аниқ локация ва фотосурат билан кўрсатиб беряпмиз. Энди тегишли ташкилотлар ўша нуқтага чиқиб, ҳолатни ўрганиб, ҳисобот тақдим этиши кифоя, — деди Муҳиддин Ибрагимов.
Анжуманда сув ресурсларини бошқаришда ҳам космик технологияларнинг аҳамияти ортиб бораётгани таъкидланди. Хусусан, “виртуал сув ўлчагич” тизими орқали қишлоқ хўжалиги майдонларининг ҳақиқий сув истеъмолини таҳлил қилиш ва сув тежамкорлигини ошириш бўйича ишлар амалга оширилмоқда. Бу эса сув танқислиги шароитида айниқса муҳим йўналиш сифатида баҳоланмоқда.
Матбуот анжуманида халқаро ҳамкорлик йўналишида амалга оширилаётган ишлар ҳақида ҳам маълумот берилди. Хусусан, Ўзбекистон 2028 йилда Самарқанд шаҳрида ўтказилиши режалаштирилган “Халқаро астронавтика конгресси — IAC 2028” мезбонлигини қўлга киритгани таъкидланди. Бу йирик анжуман дунёнинг етакчи космик агентликлари, олимлари ва технология компанияларини бир майдонга жамлайди.
Шунингдек, Хитой миллий аэрокосмик администрацияси (CNSA), Корея аэрокосмик администрацияси (KASA) ҳамда Хитойнинг “Star.Vision” компанияси билан ҳамкорлик меморандумлари имзолангани маълум қилинди. Ушбу ҳамкорликлар сунъий йўлдош технологиялари, сунъий интеллект ва космик таълим соҳаларини ривожлантиришга хизмат қилиши айтилди.
Тадбирда ёшларни космик соҳага жалб қилиш борасидаги ишлар ҳам алоҳида тилга олинди. Хусусан, “Cosmic Camp” ёзги космик оромгоҳи, “NASA Space Apps Challenge” хакатони, “Space Fest” тадбирлари ва миллий “CanSat” мини сунъий йўлдошлар мусобақаси ҳақида маълумот берилди.
Қайд этилишича, “CanSat” мусобақасида 400 нафардан ортиқ ёш иштирок этган бўлиб, ғолиб жамоа халқаро “ICESCO CanSat International” танловида иштирок этган ва 54 давлат орасида ТОП–5 таликка киришга муваффақ бўлган.
Бу эса ўзбекистонлик ёшларнинг космик муҳандислик ва инновацион технологияларга қизиқиши ортиб бораётганини кўрсатади.
Шу билан бирга, “Ёш муҳандис” танлови орқали иқтидорли ёшларни қўллаб-қувватлаш ишлари давом эттирилаётгани айтилди. 2026 йилда мазкур танлов республика бўйлаб ўтказилиб, 1600 дан ортиқ лойиҳа қатнашган. Финал босқичида энг яхши инновацион ишланмалар тақдим этилган.
Анжуманда Ўзбекистоннинг биринчи фазогирини тайёрлаш масаласига ҳам алоҳида тўхталиб ўтилди. Маълум қилинишича, 2028 йилга қадар ўзбекистонлик фазогирни фазога юбориш режалаштирилмоқда. Дастлабки режаларга кўра, фазовий парвоз 10–14 кун давом этиши мумкин.
Лойиҳа доирасида тиббиёт, биология, ўсимликлар генетикаси ва материалшуносликка оид илмий тадқиқотларни амалга ошириш кўзда тутилган. Мутахассислар фикрича, бу ташаббус нафақат мамлакат имижини мустаҳкамлайди, балки ёшларда илм-фан ва технологияларга қизиқишни янада оширади.
Шунингдек, Ўзбекистоннинг илк илмий сунъий йўлдошини яратиш бўйича ишлар давом этаётгани маълум қилинди. Айни пайтда турли халқаро ҳамкорлар билан қўшма лойиҳалар амалга оширилмоқда ҳамда миллий кадрлар салоҳиятини оширишга алоҳида эътибор қаратилмоқда.
Қайд этилишича, Ўзбекистон Туркий давлатлар ташкилоти доирасида қўшма сунъий йўлдош лойиҳасида иштирок этмоқда. Шу билан бирга, Япониянинг Kyushu технология институти билан ҳамкорликда ёш мутахассислар сунъий йўлдошларни лойиҳалаш ва бошқариш бўйича амалий билим олмоқда.
Матбуот анжуманида амалга оширилган ишлар юзасидан ҳисобот берилган бўлса-да, айрим лойиҳаларнинг иқтисодий қиймати ва молиялаштириш манбалари ҳақида аниқ маълумотлар очиқланмади.
Шунга қарамай, “Ўзбеккосмос” агентлиги томонидан амалга оширилаётган ташаббуслар Ўзбекистоннинг космик технологиялар, сунъий интеллект ва инновацион ривожланиш соҳасида янги босқичга ўтаётганини кўрсатмоқда.
Зулхумор Акбарова,
Мадина Ботиржонова
