Айниқса, Озарбайжон Республикаси Президенти Илҳом Алиевнинг мамлакатимизга давлат ташрифи ана шу жараённинг мантиқий давоми ва янги босқичи сифатида намоён бўлди. Ташриф давомида нафақат сиёсий ва иқтисодий масалалар, балки таълим, илм-фан, маданият ва ёшлар масалаларига ҳам алоҳида эътибор қаратилгани мен учун, айниқса, муҳим аҳамиятга эга.
Назаримда, бугун икки давлат ўртасидаги тарихий ва маънавий яқинлик тобора замонавий тараққиёт лойиҳаларига айланмоқда. Бундай ҳамкорликда таълимнинг ўрни эса алоҳида.
Маълумки, Ўзбекистон ва Озарбайжон халқларини бирлаштириб турадиган омиллар кўп. Муштарак тарих, туркий ва маънавий илдизлар, адабиёт, санъат, урф-одатлар ва миллий қадриятлар икки халқ ўртасидаги муносабатларнинг табиий пойдеворини ташкил этади.
Президент Шавкат Мирзиёев таъкидлаганидек, “Озарбайжон – ишончли иттифоқчимиз, стратегик шеригимиз ва бизга қардош давлат. Муносабатларимиз замирида ягона цивилизaцион код – муштарак тарихий илдизлар, кўп асрлик дўстлик, ўхшаш маданият ва анъаналар мужассам”. Бу фикр, менимча, бугунги ҳамкорликнинг мазмунини жуда аниқ ифодалайди.
Жорий ташриф давомида икки давлат раҳбарлари томонидан Абадий дўстлик тўғрисидаги шартнома имзолангани муносабатларнинг сиёсий-ҳуқуқий асосларини янада мустаҳкамлади. Шу билан бирга, маданият ва туризм, инвестиция ва савдо, пенсия таъминоти каби соҳаларда қатор ҳужжатлар қабул қилинди. Мен буни икки мамлакат ўртасидаги муносабатларнинг рамзий эмас, балки институционал ва узоқ муддатли тус олаётганининг муҳим белгиси деб баҳолайман. Айнан шу жиҳатдан Ўзбекистон ва Озарбайжон ўртасидаги бугунги ҳамкорлик эътиборга молик.
Икки давлат муносабатларида иқтисодий лойиҳалар, инвестициялар, транспорт ва энергетика каби йўналишлар қанчалик муҳим бўлмасин, таълим соҳасидаги ҳамкорликнинг таъсир доираси янада кенг. Чунки инвестиция иқтисодий объект яратади, таълим эса инсон капиталини яратади. Инсон капитали эса мамлакат тараққиётининг энг узоқ муддатли ва барқарор ресурси ҳисобланади. Шу нуқтаи назардан, Ўзбекистон ва Озарбайжон ўртасида таълим ва илм-фан соҳасидаги алоқаларнинг мустаҳкамланиши диққатга сазовор.
Бинобарин, бу ҳамкорлик бугун пайдо бўлган эмас. 2024 йилдаёқ икки мамлакат ўртасида мактабгача таълим, касб-ҳунар таълими, ўрта махсус таълим, олий таълим ва илм-фан соҳаларида ҳамкорлик бўйича ҳужжатлар имзоланган эди.
2025 йилда эса Бокуда ўтказилган Олий давлатлараро кенгашнинг иккинчи йиғилишида фан, касб-ҳунар ва олий таълим соҳаларида ҳамкорлик тўғрисида ҳукуматлараро битим қабул қилинди. Шунингдек, Андижонда илк бор ректорлар форуми ташкил этилиб, 60 дан ортиқ шартнома имзоланди. Демак, бугунги натижаларни алоҳида воқеа сифатида эмас, балки йиллар давомида шаклланган изчил сиёсатнинг натижаси сифатида кўриш тўғри бўлади.
Ташриф доирасидаги эътиборга молик воқеалардан бири — Янги Тошкентда Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университетининг янги кампуси очилиши бўлди.
Озарбайжон Республикаси Президенти Илҳом Алиев ва Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев ушбу кампусни тантанали очиб бердилар.
Таъкидлашим жоизки, янги кампус нафақат кўлами ва замонавий архитектураси, балки, дунёнинг манаман деган олий таълим масканларида бўлгани каби улкан имкониятлари билан ҳам ажралиб туради. Қолаверса, бу ерда буюк озарбайжон шоири ва мутафаккири Низомий Ганжавийнинг ҳаёти ва ижодига бағишланган музей экспозицияси ҳам ташкил этилган. Унда Ўзбекистон ва Озарбайжон халқлари ўртасидаги узоқ йиллик маданий ва адабий алоқалар акс эттирилган. Низомий Ганжавий номи Ўзбекистон таълим даргоҳи номи билан уйғунлашиши орқали биз ёш авлодга тарихни таълим муҳити, илмий тадқиқот ва маданий мулоқот орқали ҳам етказиш имкониятига эга бўламиз.
40 гектар майдонда барпо этилаётган янги кампус икки босқичда ташкил этилмоқда. Бу ерда 20 минг нафар талабага мўлжалланган ўқув бинолари ва 5 минг ўринли талабалар турар жойларини бунёд этиш режалаштирилган. Биринчи босқичда 12 минг ўринли беш қаватли ўқув биноси ҳамда замонавий лаборатория мажмуаси барпо этилди.
Университетимиз ҳозир дунёнинг 19 та давлатидаги 100 дан ортиқ хорижий олий таълим муассасалари ва халқаро ташкилотлар билан турли йўналишларда ҳамкорлик қилиб келмоқда. Улар қаторида Озарбайжоннинг бир қатор олий таълим муассасалари ҳам мавжуд. Ҳозирда университетимизда Озарбайжон Республикасининг 6 нафар ёшлари таҳсил олади. Шу билан бирга, Озарбайжонлик ёшларни университетнинг бакалавриат, магистратура, докторантура ва мустақил изланувчи дастурларига жалб этиш бўйича ҳамкор олий таълим муассасалари ва ташкилотлари билан тарғибот ишлари давом эттирилмоқда.
Ўзбекистон ва Озарбайжон муносабатларини фақат маданий ёки сиёсий яқинлик билан изоҳлаб бўлмайди. Боиси, бугун икки мамлакат иқтисодий ҳамкорликни ҳам янги босқичга олиб чиқмоқда. Музокараларда товар айирбошлаш ҳажмини 2030 йилга қадар 1 миллиард долларга етказиш бўйича дастур қабул қилинди. Саноат кооперацияси, энергетика, транспорт, геология, кимё, қурилиш, молия, қишлоқ хўжалиги ва бошқа тармоқларда қўшма лойиҳалар муҳокама қилинди. Бундай кенг кўламли ҳамкорлик, табиийки, замонавий билим ва кўникмаларга эга малакали кадрларга бўлган эҳтиёжни ҳам оширади. Шу жиҳатдан, иқтисодий алоқалар билан бир қаторда таълим ва маданий-гуманитар ҳамкорликни ривожлантириш муҳим аҳамият касб этади.
Бу борада ташриф доирасида билдирилган маданий-маърифий ташаббуслар ҳам алоҳида аҳамиятга эга. Йил якунига қадар Ўзбекистонда Озарбайжон маданияти кунлари, Озарбайжонда эса олий таълим муассасалари ректорларининг иккинчи форумини ўтказиш қайд этилди. Шунингдек, Низомий Ганжавий ва Алишер Навоий адабий меросига бағишланган қўшма бадиий фильм яратиш ташаббуси илгари сурилди. Бундай лойиҳалар таълим ҳамкорлигининг мазмунини бойитиб, ёшларни икки халқнинг муштарак тарихи, адабиёти ва маънавий қадриятлари билан яқиндан таништиришга хизмат қилади. Низомий ва Навоий каби буюк мутафаккирлар меросини биргаликда ўрганиш ёш авлодга икки халқнинг умумий маънавий қадриятларини англаш имконини беради. Зеро, бугун таълимга киритилган ҳар бир инвестиция — келажакка киритилган инвестициядир.
Ўзбекистон ва Озарбайжон ўртасидаги муносабатларнинг иттифоқчилик даражасига кўтарилиши таълим соҳасидаги ҳамкорликка ҳам янги мазмун бермоқда, десам муболаға бўлмайди. Бизнинг асосий мақсадимиз — мавжуд алоқаларни анъанавий алмашинувлардан тизимли ва узоқ муддатли ҳамкорлик даражасига олиб чиқиш.
Бунинг учун Озарбайжон олий таълим муассасалари билан қўшма таълим дастурлари ва илмий лойиҳаларни кенгайтириш, профессор-ўқитувчи ва талабалар академик мобиллигини кучайтириш, педагог кадрлар тайёрлаш, рақамли таълим, замонавий педагогик технологиялар ва қўшма илмий тадқиқотлар йўналишида янги лойиҳаларни йўлга қўйиш бўйича илғор тажрибаларни алмашиш устувор вазифа сифатида белгиланган.
Хулоса ўрнида айтмоқчиманки, Янги Тошкентнинг 20 минг гектар майдонда барпо этилаётгани ва истиқболда 2 миллион аҳоли учун мўлжалланаётгани унинг кенг кўламли лойиҳа эканини кўрсатади. Айниқса, шаҳарнинг биринчи босқичида Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети, Янги Ўзбекистон университети ва бошқа олий таълим муассасалари кампусларининг барпо этилаётгани муҳим ўрин тутади. Бу ёндашув Янги Тошкентни шунчаки янги шаҳар эмас, балки таълим, илм-фан ва инновацияларни ўзида мужассам этган экотизим маконига айлантириш учун мустаҳкам асос яратади. Энг муҳими, бу ерда шаклланаётган таълим муҳити Ўзбекистоннинг халқаро академик ҳамкорлигини, жумладан, Озарбайжон билан таълим ва илмий алоқаларни янада кенгайтириш учун янги имкониятлар эшигини очади.
Мансур Ҳасанов,
журналист
