Ўша тарихий ташриф Ўзбекистондаги янгиланишлар даврининг дебочаси бўлди. Ислоҳотларга нафақат давлат раҳбари, балки шу элнинг асл фидойи фарзанди сифатида қўл урилганини ўшанда кўпчилик англаб улгурмагандир. Тан олайлик, янги давр ислоҳотларига бир оз шубҳа билан қараганлар топиларди ўша пайтларда. Ният қанча холис, самимий бўлса, натижа шунчалик юксак бўлишига ўтган қисқа даврда гувоҳ бўлиб келяпмиз.

Президентимиз, “Кўриб турибсизлар, қорақалпоқ заминида яшаб, ишлаётган одамларнинг эртаси бугунидан яхши бўлиши учун катта марраларни олганмиз”, деган эди. Бугун ана шу баланд олинган марралар бирма-бир забт этилмоқда. Шу боис, ҳеч ўйланмай айтамизки, янги Ўзбекистондаги ўзгаришларни бор бўй-басти билан ҳис этиш учун Қорақалпоғистонга сафар қилинг! Нукусдан токи Оролнинг қуриган тубигача бўлган бепоён кенгликни кезиб, инсонлар билан суҳбатлашиб, эртанги кун режалари билан танишинг!

Мақола аввалиданоқ бундай дейишимизнинг асослари бор, албатта. Одатда таҳлилчилар айни кундаги ислоҳотларга вақт ўтиб ҳақиқий баҳони бериш мумкин дейди. Бу тўғри фикр, аммо ҳар қандай ҳақиқатда ҳам нисбийлик бор. Демоқчимизки, ҳозирги янгиланишлар шиддатини айни дамнинг ўзида ҳис этиш, шунга қараб самарадорлигини тахмин қилса бўлади. Бунинг ягона йўли инсонлар қалбига қулоқ тутишдир. Зеро, инсонларнинг келажак режасига қараб, бугунги кун учун ҳақиқий баҳо бериш мумкин. Ушбу фикрни Оролбўйи аҳолисининг ижтимоий-иқтисодий ҳаёти мисолида таҳлил этишга уриниб кўрсак.

Ўзгаришлар даври

Ўн йил аввал Нукусга борган киши талабга жавоб берадиган меҳмонхона топишга ҳам қийналарди. Хизматлар, шароитдан унчалик ҳам кўнгил тўлмасди. Негаки, бунга эҳтиёж йўқ эди. Оролбўйига меҳмонга бориш тугул, туб аҳоли, айниқса, ёшлар янада қулай ва экологик инқироздан узоқроқ шаҳарларга кўчиб кетиш хаёлида яшарди. Ана шундай бир фурсатда инсон қадрини улуғлашга қаратилган янгиланишлар нафаси кириб келди.

Қақроқ ерга сув келишини ҳеч кузатганмисиз? Бундай вақтда сувнинг тезлиги, ҳажмидан қатъи назар, ердан ўзига хос овоз чиқади. Гўё ер таҳсин айтиб, чапак чалаётгандек бўлади. Дастлаб, сувнинг катта қисми ерга сингади. Ўша жой тўйинмагунча, кейинги манзилларга етарлича обиҳаёт бормайди. Худди шунингдек, йиллар давомида йиғилиб қолган масалаларни ҳал этиш, қарийб 40 миллион нуфусга эга халқни рози қилиб, бир мақсад атрофида бирлаштириш эса айтишгагина осон!

Янги Ўзбекистонда ўн йил ичида ана шундай катта тарихий ҳақиқат яратилди. Оролнинг қуриган тубидаги яшил қопламалар экологик инқироз учун ҳаётий ечим берди. Шунинг ўзиёқ катта тарих ёзишга арзийдиган воқеликдир. Янгиланишлар изчиллиги эса ҳуқуқий асослар билан мустаҳкамланиб борилди.

Мамлакатимиз етакчисининг Оролбўйига нисбатан алоҳида эътибори сабаб 2017 йилдан буён фақат Қорақалпоғистон учун 80 дан зиёд фармон ва қарор қабул қилинди. Уларнинг ижроси қатъий назоратга олинди. Натижада мазкур тарихий ҳужжатлар асосида Оролбўйи аҳолиси, жумладан, ёшлар учун мутлақо янги ва замонавий муҳит яратилди. Тадбиркорлик учун ҳаётбахш имтиёзлар берилиб, қулай ишбилармонлик муҳити пайдо бўлди.

Ҳудуднинг барча имкониятларидан самарали фойдаланиш йўлга қўйилди. Ҳатто бир пайтлар ноқулайлик, муаммо деб қаралган жиҳатлар ҳам имкониятга айлантирилди. Ўрни келганда айтиш керак, бундай ечимлар узоқ йиллар давомида мана шу халқ ичида яшаб, унинг дардини юракдан ўтказиб, доим чора-тадбирлар излаб яшаш самарасидир.

Оддий мисол, чўл ҳудудларда ҳам ўзига хос туризм масканлари яратилди. Биргина этно-овулларни айтмайсизми. Қаранг, Оролнинг қуриган тубида тунаб қолиш мумкин экан, қумда кучли йўлтанламас машиналарда сафари ва экстремал саёҳатлар шу пайтгача хаёлимизнинг бир чеккасидан ҳам ўтган эмасди.

Қорақалпоғистонда сўнгги 2 йил ичида сайёҳлар учун 10 дан ортиқ дам олиш маскани ташкил этилди. Хусусан, Мўйноқ туманида ҳозирги Орол денгизи бўйида 1 миллион долларлик туристлар дам олиш маскани ташкил этилган. Бу хусусида қуйида яна тўхталамиз.

Сафаримиз давомида Мўйноқ туманига ҳам бордик. Икки ёни кенг дашт бўлган равон йўлдан борар эканмиз, кўнгил тубидан бир савол қалқийди, шунча олис манзилда ҳам мўйноқликлар сабр-тоқат билан яшаяпти-я?!

Лекин Мўйноққа етиб, кўзлаган манзилимизга яқинлашар эканмиз, бундай иштибоҳ ўрнини ҳайрат, ҳавас ва ҳаяжон эгаллаб боради. “Биз саккиз-тўққиз йил аввал кўрган Мўйноқ шуми?” деймиз беихтиёр. Бизни қарши олган мезбонлар салом бериб, қўл узатишга улгурмай, дилдаги ҳаяжон ва ҳайратимизни юз-кўзимиздан уқиб олади. Бояги саволимизга жавоб бергандай:

— Адашмадингиз, Мўйноқни тўғри топиб келдингиз! — дейди Мўйноқ тумани ҳокими ўринбосари Мурод Жумабоев. — Биз меҳмонларнинг ҳайратига ўрганиб кетганмиз. Бошқалар ҳам “Шу ер ростдан ҳам Мўйноқми?” деб сўрайди.

Бу гапларни Мурод Жумабоевнинг ёнида турган оқсоқол тасдиқлаб бош чайқайди. Сўнг ўзини Калдибой Калхорозов деб таништирган нуроний тумандаги ўзгаришлар ҳақида сўзлайди.

— Муродбой тўғри айтди, — дейди оқсоқол вазминлик билан. — Узоқ йиллар мактабда муаллим бўлганман. Ўқитувчи дегани боланинг кўзига қараб, нима демоқчи бўлганини биладиган бўлиб кетар экан. Ўша замонларда болаларнинг нигоҳида ҳорғинлик кўринарди. Мўйноқдан узоққа кетсам-да, шу томонларда бахтимни топсам деган фикрни уқардим. Ёшларнинг бундай кайфияти кишини музтар қилади. Шундай вақтда эртага нима бўлар экан деган савол юракни ўртайди-да! Ҳозир ёшларга қараб кўнглим ёришади. Улар ўқиб, ўргансам, шу ерда катта-катта ишлар қилсам деб яшаяпти-да! Президентимизга минг раҳмат, Мўйноққа ҳаётни қайтарди. Ҳар куни чўнтаги пулга тўлган меҳмонлар саёҳатга келади. Бирови Европаданман деса, бошқаси Америкадан гапиради.

Ҳа, Президентимиз Шавкат Мирзиёев олис ҳудудга ташриф буюриб, янгиланишларни бошлаб бергач, Мўйноққа бутун дунёдан меҳмонлар келадиган бўлди. Туманнинг ижтимоий-иқтисодий қиёфаси ҳам тубдан ўзгарди. Бир томонда янги кутубхона. Сал нарида замонавий спорт майдони, маданият уйи, мусиқа мактаби, файзли бозору расталари тўлиб-тошган дўконлар... ҳамма-ҳаммаси ободлик, эл фаровонлигидан далолат беради.

Сафаримиз чоғида Оролнинг қуриган тубига ҳам бориб, Президентимиз ташаббуси билан яратилган яшил қопламанинг натижаларига бевосита гувоҳ бўлдик. Бу хусусида аввалги мақоламизда ҳам батафсил тўхталган эдик. Ўшанда Мўйноқ тумани марказига қайтар эканмиз, рўпарамиздан ўнлаб йўлтанламас машиналар чиқди. Қизиқиш сабаб ҳамроҳларимиздан бирон расмий тадбирми ёки илмий ўрганиш борми дея сўрадик. Билсак, уларнинг барчасида хорижлик меҳмонлар, Орол бўйида дам олиш учун кетаётган экан. Мана бу амалий ишнинг ҳақиқий натижаси дейилади!

Яна бир мисол, Элликқалъадаги Ақчакўл бўйида қиймати 2,5 миллион долларлик туризм рекреацион зонаси ҳамда Нукус шаҳрида Ашшикўл бўйида қиймати 500 минг долларлик туризм этно-овули ташкил этилибди.

Айни ўринда яна бир факт. Нукус шаҳрида “Қорақалпоқ палас” жамияти томонидан баҳоси 10 миллион долларлик янги меҳмонхона қурилиб, фойдаланишга топширилибди. Эътиборлиси, ушбу меҳмонхона юртимиз тарихида илк бор Американинг нуфузли меҳмонхона тармоқларидан бири бўлган “Рамада бай Уиндҳем” бренди остида иш бошлаган. Ҳа, бугун ана шундай йирик, ривожланган давлатлардан инвесторлар Қорақалпоғистонга келмоқда.

Президентимизнинг сармоядорларга кенг имкониятлар бериб, тадбиркорларни қўллаб-қувватлаётгани, Ўзбекистоннинг дунёга очилгани натижаси бу!

Биз ўтирган самолёт Нукусдан Тошкентга қараб ҳавога кўтарилаётганида шу каби ўйлар қуршовида эдим. Беихтиёр самолётнинг шунча юк билан ҳавога кўтарилиши ҳақида ўйладим. Бунинг бир қанча физик жиҳатлари бор. Энг муҳими, керакли даражада аэродинамик кучни вужудга келтириш. Уни бир жиҳат билан ифодалаб бўлмайди. Ҳаво қаршилиги, мотор қуввати, тезлик, ўз вақтида штурвални тортиш — барча-барчаси ҳавога хавфсиз ­кўтарилишни таъминлайди. Мамлакатнинг юксалиши ҳам худди шундай зийраклик, ўз вақтида тўғри қарор қабул қилиш, айрим ­масалаларни сиёсий ирода билан енгиб ўта олишга боғлиқ. Буни эса фақат кучли лидерларгина уддалайди ва халқ ишончини қозонади.

Иқтисодий барқарорлик ва тафаккурдаги эврилишлар

Юқорида бугунги кунга ҳақиқий баҳо бериш учун жамият орзусини билиш керак деган эдик. Ҳозир қорақалпоғистонлик ёшлар ўқиб-ўрганиш, фан ва технологияларда халқаро ютуқларни қўлга киритиш, тадбиркорлик қилиш, касб-ҳунарли бўлиб, оиласи корига яраш каби орзулар билан яшаяпти. Булар шунчаки орзу эмас, кеча бошланган янгиланишларнинг бугунги самараси, эртанги кунга бўлган қатъий ишончнинг белгисидир. Айни пайтда жамиятнинг кундалик ташвишлари камайиб, узоқ йиллик режалар асосида яшай бошлаганидан далолат. Бунга сабаб бўлган ислоҳотларнинг айримлари хусусида аниқ факт ва рақамлар орқали тўхталиб ўтсак.

Қорақалпоғистоннинг ялпи ҳудудий маҳсулоти 2017 йилда 13 триллион 500 миллиард сўмни ташкил этарди. Ўтган давр мобайнида бу кўрсаткич 4 баробар ўсди. Яъни жорий йил бошида 54 триллион сўм ёки 4 миллиард 500 миллион доллардан ошди. Бундай катта сакраш, айниқса, Оролбўйи каби экологик инқирозга юз тутган ҳудуд учун осон эмас.

Мамлакатимиз етакчисининг тун-кун тинимсиз меҳнати, изланиши, Оролбўйи аҳолисига алоҳида эътибори сабаб мана шу натижаларга эришилди. Қорақалпоғистондаги тадбиркорларга алоҳида имкониятлар яратилди. Ишлаб чиқариш салоҳияти оширилди. Ҳатто Мўйноқ, Қонликўл каби олис ҳудудларда инфратузилма тубдан яхшиланди. Хусусан, тадбиркорлар учун фойда солиғи, айланмадан олинадиган солиқ, юридик шахсларнинг мол-мулк ва ер солиғи ставкалари 2 карра камайтирилди. Ижтимоий солиқ 1 фоиз этиб белгиланди. Натижада 2023-2025 йилларда 17 мингдан ортиқ тадбиркор ихтиёрида 567 миллиард сўмдан зиёд маблағ қолди. Яна бир муҳим фактор. Ҳудудда 7 йил муддатга 14 фоизли, 2 йиллик имтиёзли давр билан кредитлар берилиши йўлга қўйилди. Саноат корхоналари учун электр энергиясидан 15 фоизли имтиёз берилиши натижасида 2500 дан ортиқ корхонанинг ҳар ойда ўртача 4-5 миллиард сўм маблағи тежалмоқда.

Бундай имкониятлар сабаб ишлаб чиқариш тармоқлари кенгайиб, янги иш ўринлари яратиляпти. Шу тариқа тараққиёт ҳалқаси ҳосил бўлмоқда. Натижада аҳоли жон ­бошига тўғри келадиган ялпи ҳудудий маҳсулот ҳажми 2017 йилдаги 7,5 миллион сўмдан 26,5 миллион сўмга етди.

Албатта, мутахассис бўлмаган ёки иқтисодни бир оз бўлса-да тушунмаган киши учун булар оддий рақам бўлиб кўринади. Аммо озгина таҳлил этсангиз, ҳеч йўқса, сунъий зеҳн имкониятини ишга солиб, таҳлил ва натижа сўрасангиз, ўша совуқ ақл ҳам ҳар бир рақам ортида ўнлаб, юзлаб инсонлар тақдири, фаровон ҳаёти турганини айтади.

Масалан, сафаримиз чоғида яқиндагина иш бошлаган меҳмонхонада қўноқ бўлдик. Нукусдаги халқаро аэропортдан бир қадам наридаги бу қўноқ жой меҳмонлар билан гавжум. Шунга яраша хизмат ҳам, хоналар шароити ҳам юқори даражада. Муҳими, унда нукуслик аҳоли ишлаб, оиласини ҳалол ризқ билан боқмоқда. Илгари Нукусда саноқлигина меҳмонхона бўларди. Уларнинг ҳам аҳволи айтарлик даражада эмасди. Қўноқ жойларнинг кўплиги иқтисод драйвери бўлган сайёҳликнинг кучайганини, демак, моддий барқарорликни англатади. Рақамларга эътибор беринг: 2021 йилда Қорақалпоғистонда жами 61 та меҳмонхона бўлган экан. Ҳозир уларнинг сони 2 баробарга кўпайиб, 109 тага етган. Муҳими, бу кўрсаткич йил сайин ошиб бормоқда. Буни ортиқча таърифлаш шарт эмас, назаримда.

Ҳатто олис, бир вақтлар унутилган ҳудуд бўлган Мўйноқда ҳам меҳмон уйлари, хостеллар пайдо бўлибди. Катта ва замонавий кутубхона, АТга ихтисослашган марказ мўйноқлик ёшларни бирлаштирган. Тадбиркорлар фаолиятини кенгайтириб, энг яхши сармоя халқ корига яраш деган ғоя билан яшамоқда. Ана шундай ишбилармонлардан бири мўйноқлик Аманжол Мамбетовдир.

Юрт тараққиётига салмоқли ҳисса қўшаётган тадбиркор: “Мақсадим Мўйноқ халқи учун янги иш ўринлари яратиш”, дейди. Бу гапларни у фақат тилда эмас, амалда бажариб келмоқда. Масалан, ҳозир у навбатдаги йирик лойиҳасини амалга оширяпти. Мўйноқ шаҳри чеккасида миллий колоритга эга дам олиш масканига асос соляпти. Бу ерда у этно-овул қуради. Лойиҳа доирасида маҳаллий ва хорижлик меҳмонлар учун барча қулайликлар яратилади. Мўйноқликлар балиқчилик билан ҳам машҳур бўлган. Тадбиркор кўл атрофини яшил маконга айлантириб, меҳмонларга шу ерда балиқ овлаш имконини берадиган дам олиш масканини бунёд этмоқчи. Бундай мисолларни яна узоқ санаш мумкин. Демоқчимизки, бугун қорақалпоғистонликлар имконият излаш, маиший масалаларни ҳал этишдай мавзулардан анча юқорилаб, эл-юртга кўпроқ наф келтириш ҳақидаги режалар билан яшамоқда.

Шу ўринда кичик мулоҳаза. Мамлакат тараққиётга юз тутиши учун жамият ўзгариши керак деган қараш бор. Кучли лидерлар эса жамиятни ҳам ўзгартира оладиган қувват, салоҳият ва тафаккурга эга бўлади. Янги Ўзбекистондаги қисқа вақтда амалга оширилган катта ислоҳотларнинг битта сири шу. Яъни Президентимиз ислоҳотларни амалда бажариб, халқимизга ишонч берди. Тафаккуримизда эврилиш ясади.

Айни ўринда балиқчилик хўжалигидаги ютуқлар ҳақида қисқача тўхталиб ўтсак. Соҳани ривожлантириш мақсадида “Қорақалпоқбалиқ” уюшмаси ташкил этилиб, кўплаб имтиёз ва имкониятлар яратилди. Қисқа вақтда деярли йўқ бўлиб кетган соҳа қайтадан оёққа турди. Катта натижалар қайд этилди. Биргина мисол, ўтган 2 йилда 13 минг тоннага яқин балиқ овланиб, халқимиз дастурхонига етказилди. Ўтган 2025 йилнинг ўзида 31 та янги кўл яратилди. Шунингдек, 487 гектарда сунъий кўллар барпо этилди. Шу асосда бозорларимизда балиқ маҳсулотлари нархи барқарор бўлишига эришиляпти.

Яқин-яқингача Қорақалпоғистон деганда барча бирдек сув муаммосини эсларди. Чунки вазият, ҳаётий ҳақиқат шундай эди. Шу боис, балиқчилик ривожи ҳақида гапириш, жуда самимий қилиб айтганда, кулгили эди. Таъкидлаш керак, глобал даражада, хусусан, минтақамизда ҳам қурғоқчилик хатари ўз аҳамиятини йўқотгани йўқ. Шундай бир вазиятда Оролбўйи каби сув етиб бориш қийин ҳудудда балиқчиликни ривожлантириш илм, фидойилик, фақат сўзда эмас, амалда янгиланишларга интилишдан далолат.

Мамлакатимиз етакчисининг доимий изланишлари, жумбоқли масалани ҳам ечимга айлантира оладиган юксак тафаккури сабаб ҳатто энг оғриқли соҳа бўлган балиқчилик ҳам ривожланди.

Шу ўринда илмий асосдаги аниқ режа ҳақида яна бир мисол келтирсак. Мамлакатимизда экин майдонларини лазерли агрегат билан текислашга жиддий эътибор берилмоқда. Бунинг учун ҳатто имтиёз ҳам тақдим этилди. Яъни ҳар бир гектар майдонни лазерли текислашга сарфланган дизель ёқилғиси харажати учун 1 миллион сўмгача давлат томонидан қоплаб берилмоқда. Бундай ишловдан сўнг ер кафтдай текис бўлиб, озгина обиҳаётни бутун бошли экин майдонига етказиш мумкин. Айни вақтда суғориш вақти ҳам қисқаради. Буларнинг барчаси сувни тежайди. Иқтисод қилинган ресурс янги имкониятлар эшиги демак. Ариқ ва каналларнинг бетонланиши, соҳага замонавий технологиялар жорий этилгани каби кўплаб жиҳатлар ҳақида бошқа сафар тўхталиб ўтармиз.

Гап ижтимоий-иқтисодий муҳит ҳақида кетганида, давлат идораларининг халққа хизмат қила бошлаганини айтиш зарур. Бунда энг қуйи бўғин маҳалла тизимининг ислоҳ этилганини алоҳида таъкидлаш керак. “Маҳалла еттилиги” ҳар бир юртдошимизнинг ҳолидан хабар олиб, уларни қийнаётган масалаларга жойида ечим берадиган тизимга айланди.

Яна бир муҳим факт. Президентимиз 2023 йилда “Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши ҳузурида Маҳаллаларни қўллаб-қувватлаш жамғармасини ташкил этиш тўғрисида”ги қарор қабул қилган эди. Ушбу ҳужжат асосида 452 та маҳалланинг ҳар бирига 500 миллион сўмдан ажратиладиган бўлди. Яъни жами 228 миллиард сўм ажратилиб, маҳаллалардаги ижтимоий ва инфратузилма объектларида қурилиш-таъмирлаш ишлари олиб борилди. Натижада халқимизни бир неча йиллардан буён қийнаб келаётган ва “Кўча бошилари” томонидан кўтарилган 2400 га яқин муаммога ечим топилган.

Айни ўринда “Кўча бошилари” ҳақида ҳам тўхталиб ўтсак. Олис қишлоқ ва овулларда барча хонадонлардаги шароитни, аҳолининг турмуш тарзини кўча бошилар яхши билади. Айнан улар биринчи бўлиб аҳолига ёрдам қўлини чўзади. Чунки кўча бошилари халқимизнинг ҳақиқий оқсоқол ва кайвониларидир. Ҳозир Қорақалпоғистондаги кўча бошиларининг кўпчилиги 30-40 йилдан буён қишлоғи ва овулида оқсоқоллик қилиб, ўз қавмининг суянчи бўлиб, тўй-маросимларнинг бошида турган шахслар экан. Улар ҳар қандай масала ва муаммони ҳал қила оладиган обрўли инсонлардир. Бундай ҳаётий тажрибадан самарали фойдаланиш аҳолининг ислоҳотларга ишончини мустаҳкамламоқда. Буни улар кўтарган масалаларни тезкор ечими топилаётганида ҳам кўриш мумкин.

Янги Ўзбекистоннинг маҳаллалари ҳақида яна бир муҳим гап. Олис қишлоқ ва овулларда ҳам шаҳардаги каби яшаш шароитини яратиш мақсадида Қорақалпоғистондаги 32 та маҳаллага “Янги Ўзбекистон қиёфасидаги маҳалла” мақоми берилди. Уларни комплекс ривожлантириш дастури ишлаб чиқилди. Ушбу маҳаллалардаги ­амалий чора-тадбирлар учун 5 миллиард сўмдан маблағ ажратилган. Шу вақтгача битта маҳалла учун миллиардлаб пул ажратилган эмасди.

Оролбўйига сафаримиз чоғида айрим маҳаллаларда ҳам бўлдик. Уларда ҳудуднинг драйвер соҳаси аниқлаб олинган экан. Айрим маҳаллалар ҳунармандчилик, бошқалари деҳқончилик ва чорвачиликка ихтисослашган. Муҳими, аҳоли интилиб, изланиб ишлаяпти. Масъуллар эса уларга йўл кўрсатиб, яратиб берилган имкониятлар билан таништирмоқда. Аксарият оилаларда бекорчи инсон йўқ. Болалар боғча, мактабда. Бир пайтлар уй-рўзғор юмушидан ортмаган аёллар бугун жамиятнинг фаол аъзосига айланган. Бунда мактабгача таълим соҳасидаги ислоҳотларнинг ўрни жуда муҳим.

Оддий мисол, оилада бир нафар боғча ёшидаги бола онанинг бутун бир кунини банд қилади. Айни шу жиҳат аёлларнинг бирон иш билан машғул бўлишига йўл қўймайди. Очиқ гап, яқин-яқингача аксарият юртдошларимиз, айниқса, қишлоқ аҳли боласини боғчага бериш ҳақида орзу ҳам қилмасди. Аввало, қишлоқларда боғчалар деярли йўқ эди. Қорақалпоғистон мисолида соҳадаги ўсиш рақамларига эътибор қилсак.

2016 йилда Оролбўйи болаларининг 25 фоизи боғчага борган. Ўтган қисқа даврда давлат қарамоғидаги 264 та болалар боғчасида қурилиш ва реконструкция ишлари бажарилган. Натижада қамров 84 фоизга ­етказилган. Қувонарлиси, Қорақалпоғистон бу борада энг илғор ҳудудлардан бирига айланган.

Боғча фақат онага бўш вақт яратиб берадиган субъект эмас. У болани ҳар жиҳатдан камолга етказадиган, билим ва дунёқарашини шакллантирадиган даргоҳ. Шу маънода, Оролбўйи болаларининг боғчага бориши интеллектуал келажак кафолати ҳамдир. Айни жиҳатни мактаблар мисолида ҳам фахр билан тилга олиш мумкин. Жумладан, ўтган йилларда 224 та мактаб қурилган ва мукаммал таъмирланган. Бунинг ҳисобига минглаб янги ўқув ўрни очилиб, уч сменали таълим тўлиқ тугатилган. Тан олиш керак, уч сменали таълимдаги сифат ҳақида мақтаниб бўлмайди. Унда фақат рақамлар, ҳужжатлар чиройли бўлади. Негаки, тиғизлик сабаб дарс вақти қисқарган, бир кунда икки, уч синфга дарс ўтадиган ўқитувчининг силласи қуриган бўлади. Булар бир қарашда кичик жиҳатдек, аммо аҳоли кайфиятига, муҳими, келажак авлоднинг илмий салоҳиятига жиддий таъсир қилади. Янги Ўзбекистон, хусусан, Қорақалпоғистондаги ислоҳотлар кўлами таълим соҳасини ҳам бирдек қамраб олди. Ижобий томонга ўзгартириб, юқори натижадорликка асос яратилди.

Президентимиз таъбири билан айтганда, янги Ўзбекистон остонаси мактабдан бошланди. Унинг узвий давоми эса Учинчи Уйғониш даврига асос соладиган ёшларнинг яна бир манзили — олий ўқув юртларидир! Ислоҳотлар бошланганидан буён ҳудуддаги олийгоҳлар сони 6 тадан 11 тага етказилди. Олий таълим муассасаларига қабул кўрсаткичи 2016 йилда 9 фоиз эди. Ҳозир бу 55 фоизга кўтарилган. Буларнинг барчасида қорақалпоғистонлик ёшлар учун ажратилаётган қўшимча квоталар муҳим асос бўлмоқда. Ҳудудда ишлаб чиқариш кўлами кенгайиши натижасида кадрларга талаб ошди. Шу туфайли Президентимизнинг фармонига асосан 2022-2023 ўқув йилидан бошлаб ҳозирга қадар қорақалпоғистонлик ёшлар учун қўшимча 30 минг 700 ўрин ажратиб берилди. Бу ҳам мамлакат етакчисининг ҳудудга қаратган алоҳида эътибори самарасидир.

Экологик масалалар бор жойда инсонлар саломатлиги билан боғлиқ жиҳатлар ҳам юзага чиқаверади. Қорақалпоғистонда мазкур масалалар муштарак равишда ҳал этила бошланди. Оролнинг қуриган тубида яшил майдон яратилмоқда. Аҳолини тоза ичимлик сув билан таъминлаш борасида ҳам жиддий ишларга қўл урилди. Шу билан бирга, тиббиёт соҳаси ривожига ҳам алоҳида эътибор берилди. Келинг, рақамларга юзланайлик.

Оролбўйида 2023-2025 йилларда 253 миллиард 395 миллион сўм ҳисобидан 67 та соғлиқни сақлаш объектида қурилиш-таъмирлаш ишлари бажарилган. Тиббиёт ривожига қаратилаётган эътибор натижасида аҳоли ўртасида касалликларни эрта аниқлаш ва ўлим даражасини бир неча марта камайтиришга эришилган. Ҳудуд учун муҳим жиҳатлардан бири, нафас олиш тизими касалликлари камайиши кузатилмоқда. Жумладан, бирламчи касалланиш 2022 йилда ҳар 100 минг аҳолига нисбатан 42 минг 449 нафарни ташкил этган эди. Ҳозир бу кўрсаткич 33 минг 294 нафарга тушган. Нафас олиш тизими бўйича умумий касалланиш эса 100 минг аҳолига 14 минг 798 нафарни ташкил этган бўлса, ҳозир 10 минг 50 нафарга тушган. Эътиборлиси, бундай ижобий ўзгариш муттасил сақланиб турибди.

Яна бир муҳим жиҳат. Яратилган имкониятлар натижасида шу кунгача Тошкент шаҳрида ўтказиб келинган айрим мураккаб операцияларни шу ернинг ўзида ўтказиш имконияти яратилган. Шунингдек, хорижнинг тажрибали шифокорлари Қорақалпоғистонга келиб, айрим мураккаб операцияларни бажармоқда.

Қолаверса, 11 миллиард сўм ҳисобидан Тез ёрдам маркази ҳудудий филиали учун бино қурилиб, фойдаланишга топширилган. Марказни радио-алоқа воситалари ва мебеллар билан таъминлаш учун 8,5 миллиард сўм ажратилган. Шу қаторда аҳолининг репродуктив саломатлигини мустаҳкамлаш, оналар ва болалар саломатлигини муҳофаза қилиш, соғлом бола туғилишини таъминлаш борасида амалга оширилаётган чора-тадбирлар қаторида туғуруқ комплекслари янгиланиб, замонавий қиёфага эга бўлмоқда. Буларнинг барчаси қорақалпоқ элига қанот беряпти. Эртанги кунига ишончни мустаҳкамламоқда. Юқорида таъкидлаганимиздек, Оролбўйи аҳолиси катта орзулар, яратувчанлик кайфияти билан яшамоқда.

Ҳа, Қорақалпоғистондаги ўзгаришлар, ислоҳотларни санаб адоғига ета олмайсиз. Муҳим факт шундаки, маданият том маънода Оролбўйидан бошланмоқда. Сўнгги йиллардаги янгиланишлар шиддати аҳолининг турмуш даражаси, иқтисодий фаоллигини сезиларли даражада оширди. Экологик муаммоларнинг ечим топиши, тадбиркорлик, таълим ва соғлиқни сақлашдаги янгиланишлар барқарор тараққиёт учун мустаҳкам пойдевор яратмоқда. Муҳими, бу ўзгаришлар халқимиз тафаккури, орзу-интилишларида ўз аксини топяпти. Ана шу факторнинг ўзиёқ янги Ўзбекистондаги изчил ислоҳотларнинг нечоғлиқ ҳаётбахш эканини тасдиқлайди.

Салим ДОНИЁРОВ,

Ўзбекистонда хизмат кўрсатган журналист