Бирлескен Миллетлер Шөлкеминиң UN-Water уйымлараралық структурасы тәрепинен таярланған мәмлекетимизде суў ресурсларын басқарыў тараўындағы реформаларға бағышланған «SDG 6 Country Acceleration Case Study: Uzbekistan» ("Мәмлекетте 6-ТРМды табыслы әмелге асырыў мысалы: Өзбекстан") арнаўлы изертлеўинде усындай жуўмақлар келтирилген, деп хабар береди "Дунё" МА.

Есабатта атап өтилиўинше, кейинги жылларда Өзбекстан кең көлемли институционаллық реформалар, тараўды санластырыў, заманагөй суўғарыў технологияларын енгизиў, халықаралық бирге ислесиўди раўажландырыў ҳәм жедел инвестицияларды тартыў арқалы суў ресурсларынан пайдаланыў нәтийжелилигин сезилерли дәрежеде арттырыўға еристи. Бул илажлар мәмлекетке жоқары суў басымы шараятында раўажланыўды табыслы жеделлестириў үлгилеринен бирине айланыў имканиятын берди.

Изертлеў авторлары суўды үнемлейтуғын технологияларды енгизиўге айрықша итибар қаратпақта. “UN-Water”диң баҳалаўынша, тамшылатып ҳәм басқа да заманагөй суўғарыў усылларынан пайдаланыўдың кеңейиўи аўыл хожалығында суўдың жумсалыўын азайтыўдың тийкарғы факторларынан бирине айланды. Шөлкемниң атап өтиўинше, Өзбекстанның тәжирийбеси суў ресурслары жетиспеўшилигин басынан өткерип атырған басқа да мәмлекетлер ушын әмелий жақтан қызығыўшылық оятпақта.

Изертлеўде келтирилген мағлыўматлар әмелге асырылып атырған реформалардың нәтийжелилигинен дәрек береди. Мәселен, 2017-жылы Өзбекстанда суў алыў көлеми 58,9 миллиард куб метрди қураған болса, 2021-жылға келип бул көрсеткиш 42,5 миллиард куб метрге түскен. Соның менен бирге, суў стрессиниң дәрежеси 169 проценттен 122 процентке шекем қысқарды, бул болса, баянат авторларының баҳалаўынша, суў ресурсларын басқарыў нәтийжелилигиниң сезилерли дәрежеде артқанын ҳәм мәмлекетимизде олардан ақылға уғрас пайдаланыў бойынша әмелге асырылып атырған илажлардың нәтийжелилигин сәўлелендиреди.

Суў тараўын санлы трансформациялаўдың ең табыслы мысалларынан бири сыпатында фермерлерге заманагөй суўды үнемлеў технологиялары, оптимал суўғарыў режимлери, мәмлекетлик субсидиялар, жеңиллетилген кредитлер ҳәм үскенелер жеткерип бериўшилер ҳаққында мағлыўмат алыўға жәрдем беретуғын “Tomchi” мобил қосымшасы келтирилмекте. Жойбар Швейцария раўажланыў ҳәм бирге ислесиў агентлигиниң жәрдеминде суў тараўын реформалаў ҳәм оның климат турақлылығын арттырыў шеңберинде әмелге асырылды.

Мәмлекетимиздиң жетискенликлери қатарында суў ресурслары мониторингин кең көлемде санластырыў да атап өтилди. Өзбекстанда ири суў сақлағышларда реал ўақыт режиминде суў дәрежесин ҳәм гидротехникалық объектлердиң жағдайын қадағалаўды тәмийинлейтуғын интеллектуаллық сенсорлар тармағы енгизилмекте. Буннан тысқары, "Өзбеккосмос" миллий космик агентлиги тәрепинен мәмлекетимиздеги барлық суў сақлағышлардың космослық мониторинги әмелге асырылмақта, бул қурғақшылық ҳәм суў тасқынларын өз ўақтында болжаў, және де нәтийжели басқарыў қарарларын қабыл етиў имканиятын бермекте.

Изертлеў авторлары Ташкент қаласында жайласқан Мәмлекетлераралық муўапықластырыўшы суў хожалығы комиссиясы илимий-мәлимлеме орайының ролин айрықша атап өтеди. Орай тәрепинен 2007-жылдан берли Әмиўдәрья ҳәм Сырдәрья бассейнлери бойынша жылына еки мәрте суўдың келиўи, суў сақлағышлардың толыўы ҳәм суў алыныўы бойынша болжаў ҳәм ҳақыйқый мағлыўматларды өз ишине алған аналитикалық шолыўлар таярланбақта. БМШ экспертлериниң пикиринше, бундай система суў ресурсларын және де нәтийжели бөлистириў, регион мәмлекетлери арасында исенимди беккемлеў ҳәм трансшегаралық бирге ислесиўди раўажландырыўға хызмет етеди.

Аралбойы регионын тиклеў илажлары реформалардың әҳмийетли бағдары сыпатында атап өтилди. Есабатта Өзбекстан тәрепинен әмелге асырылып атырған Арал теңизиниң қурыған ултанына ғалаба түрде сексеўил егиў бағдарламасы дүньядағы ең ири ҳәм инновациялық тәбиятты қорғаў басламаларынан бири екени атап өтилген. Оның әмелге асырылыўы шаң боранларына қарсы гүресиў, экосистемаларды тиклеў ҳәм регионның климат өзгериўине шыдамлылығын арттырыўға хызмет етеди.

Қәнигелер мәмлекеттиң илимий потенциалының раўажланыўына да жоқары баҳа бермекте. Инновациялар орайы сыпатында Аралбойы халықаралық инновациялық орайы, сондай-ақ, суўдан ақылға уғрас пайдаланыў тараўында халықаралық бирге ислесиўди кеңейтип, алдынғы шешимлерди енгизип атырған "Ташкент ирригация ҳәм аўыл хожалығын механизациялаў инженерлери институты" миллий изертлеў университети атап өтилди.

Изертлеўде атап өтилиўинше, ерисилген нәтийжелер Турақлы раўажланыў мақсетлерине ерисиўди жеделлестириў бойынша Глобал шеңбер бағдарламасында нәзерде тутылған бес тийкарғы фактор: мәмлекетлик басқарыўды жетилистириў, қаржыландырыўды көбейтиў, кадрлар потенциалын раўажландырыў, мағлыўматлар ҳәм инновациялардан пайдаланыўды комплексли қолланыў арқалы әмелге асырылды. Жоқары дәрежедеги сиясий жәрдем, избе-из реформалар, суўды есапқа алыў ҳәм мониторинг етиўди санластырыў, алдыңғы тәжирийбе орайларын шөлкемлестириў табыстың тийкарғы факторлары сыпатында атап өтилди.

Соның менен бирге, “UN-Water” Өзбекстан суў алыўды экологиялық турақлы дәрежеге шекем қысқартыўды даўам еттириўи, жер асты суўларын қорғаўды күшейтиўи, суў шығынларын азайтыў технологияларын енгизиўи ҳәм қоңсы мәмлекетлер менен трансшегаралық суў ресурсларын басқарыў тараўындағы бирге ислесиўди раўажландырыўы керек екенлигин атап өтеди.

Жуўмақлап айтқанда, изертлеў авторлары Өзбекстанның тәжирийбеси Орайлық Азияның басқа да мәмлекетлери ҳәм суў тәшўишиниң жоқары дәрежесин басынан өткерип атырған мәмлекетлер тәрепинен талап етилиўи мүмкин екенлигин атап өтеди. Республикамыздың жетискенликлери халықаралық жәмийетшиликке 2026-жыл декабрь айында Абу-Дабиде болып өтетуғын БМШтың Суў ресурслары бойынша конференциясында, сондай-ақ, Самарқандта өткерилиўи режелестирилип атырған Суў ресурсларын сақлаў бойынша пүткил жер жүзилик форум шеңберинде көрсетилиўи күтилмекте.