Басқарманың атап өтиўинше, полигонға қастан от қойыў ҳеш кимге пайда келтирмейди. Өртлерди сапластырыў жүзлеген тонна суў, арнаўлы техника, жанылғы, көп муғдарда топырақ ҳәм көп санлы жумысшыларды талап етеди. Булардың барлығы полигон операторлары ушын да, мәмлекет ушын да үлкен финанслық зыян келтиреди.

Буннан тысқары, ҳәзирги ўақытта мәмлекетимиздеги 137 полигоннан 98 инде шығындыларды сортлаўды шөлкемлестириў бойынша ашық таңлаўлар жәрияланған. Исбилерменлер ушын шығындыларды қайта ислеў ҳәм сайлап алыў өрт ақыбетлерин сапластырыўдан бир неше есе пайдалы.

Өртлердиң тийкарғы себеплери.

Агентлик мағлыўматларына бола, полигонлардағы өртлер тийкарынан ыссы күнлерде күшейиўши тәбийғый физикалық ҳәм химиялық процесслерден келип шығады.

Бәринен бурын, турмыслық шығындылардың 44 процентке шамаласын органикалық материаллар қурайды. Олар тарқалғанда жеңил жаныўшы газ - метан ажыралып шығады. Ҳәттеки азырақ ушқын яки жергиликли қызып кетиў өртке алып келиўи мүмкин.

Және бир себеп - аэрозол баллонлар, зажигалкалар ҳәм басқа да басым астындағы ыдыслар. Жоқары температура тәсиринде олар жарылыўы ҳәм әтираптағы шығындыларды жағыўы мүмкин.

Сондай-ақ, шийше ыдыслар ҳәм олардың бөлеклери тиккелей қуяш нурлары астында линза ўазыйпасын атқарыў, қуяш нурларын жәмлеў, пластмасса, полиэтилен ҳәм басқа жаныўшы материалларды жағыў имканиятына ийе.

Сондай-ақ, халықтың ҳәм улыўма аўқатланыў кәрханаларының турмыслық шығындылар менен бирге шығарып таслайтуғын ыссы күл де қәўип туўдырады. Сыртқы көриниси суўыған болса да, ишинде ыссылығы еки суткаға шекем сақланады. Полигонға жеткерип берилгеннен соң, бундай жанып турған қалдықлар шығындылардың ишки қатламларын өртке айландырыўы мүмкин.

Полигонлар әсте-ақырын мәмлекет басқарыўына қайтарылмақта.

Агентликте қатты турмыслық шығындылар полигонлары экологиялық қәўипсизликтиң стратегиялық объектлери есапланатуғыны ҳәм мәмлекет қадағалаўында болыўы керек екенлиги еслетилди.

Президенттиң 2024-жыл 4-январьдағы қарарына муўапық, мәмлекетимиздеги барлық полигонлар басқышпа-басқыш Экология министрлиги жанындағы "Шығынды полигонларын басқарыў дирекциясы" мәмлекетлик мәкемеси қарамағына өткериледи. Бирақ, айырым объектлерди тапсырыў процеси еле жуўмақланбаған.

Еле өтиў жумыслары жуўмақланбаған полигонларда шығындыларды қабатпа-қабат жайластырыў, тығызлаў ҳәм ҳәр күни топырақ пенен қаплаў талапларының бузылыўына жол қойылған. Нәтийжеде шығынды массалары ишинде ҳаўа бослықлары пайда болып, жоқары температура шараятында кислород ҳәм метанның биригиўи өз-өзинен жаныў қәўпин арттырады.

Полигонлардағы өртлер - дүнья машқаласы

Агентликтиң атап өтиўинше, бундай жағдайлар тек ғана Өзбекстан ушын тән емес. Ҳәр жылы Швецияда полигонларда 23 ке жақын, Польшада 30 дан 80 ге шекем, АҚШта болса 8 мыңнан аслам усындай өртлер бақланады. Ҳиндстанда айырым полигонлар бир неше ҳәпте, айырым ўақытлары бир неше айлап жанып, түтеп турыўы мүмкин.

Өзбекстанда 2026-жылдың басынан 19 полигон жаныў жағдайы анықланған болса, пүткил 2025-жыл даўамында 44 усындай ҳәдийсе дизимге алынған.

Тезлик пенен ҳәрекет етиў ушын полигонларда арнаўлы насослар, өрт өшириў жеңлери ҳәм суў тасыйтуғын автосистерналар турақлы турады. Өрт сапластырылғаннан соң, ошақлар, әлбетте, топырақ пенен толтырылады ҳәм қайта өрт алыўдың алдын алыў мақсетинде тығызланады.

Агентлик пуқараларды, әсиресе, кафе, ресторан ҳәм басқа да улыўма аўқатланыў объектлериниң ийелерин турмыслық шығындылар менен бирге ыссы күл ҳәм басқа да қәўипли шығындыларды тасламаўға шақырды, себеби бул өртлер келип шығыў қәўпин сезилерли дәрежеде арттырады.