Бу — Буюк Евросиёдаги янги куч мувозанатининг кўригига ўхшайди. Ва бу кўрикда Ўзбекистон изчиллик билан ўз ўрнини топмоқда: у беқарорликдан толган глобал капитал учун ишончли макон сифатида тан олинмоқда.

Форум миқёси шиддат билан ўсиб бормоқда. 2022 йилда Тошкентга бир мингдан сал кўпроқ хорижлик меҳмон келган бўлса, бу йилги июн 3 802 нафар хорижий иштирокчини тўплади — уч йил ичида деярли тўрт баробар ўсиш дегани бу. 3 145 компания вакиллари иштирок этди — бу ўтган йилга нисбатан қарийб минг беш юз нафар кўп.

Зимдан кузатувчилар, албатта: «Форумларга ҳамиша борилаверади» дейишлари мумкин. Лекин ҳақиқий тадбиркорлар сони йилдан йилга икки баробар кўпайиб борса — бу шунчаки қизиқиш эмас, бу — ишонч белгиси. Ёдимизда бор: ўтган ўн йилликларда бундай тадбирларга «керакли» ва «ўргатилган» экспертлар мажбуран йиғиларди. Бугун эса ҳеч ким мажбурламайди — минг-минглаб вакиллар ўз иродаси ва хоҳиши билан келмоқда.

Президент Шавкат Мирзиёев раислигида ўтказилган пленар сессияда Албания президенти, Россия, Озарбайжон, Беларус, Қозоғистон, Қирғизистон ва Тожикистон бош вазирлари ҳамда бошқа юқори мартабали меҳмонлар иштирок этди. Қўшни давлатлар раҳбарлари Ўзбекистонни жиддий музокаралар майдонига айланган деб қабул қилмоқда — бунинг ўзи алоҳида сигнал.

Протокол доирасидаги учрашувлар, репортажлар ва баённомалар ортида битта муҳим жиҳат бор. Хорижий инвесторлар ёпиқ суҳбатларда буни солиқ имтиёзларидан ҳам кўпроқ тилга оладилар: бу — Ҳурматли Президентимиз Шавкат Мирзиёевнинг шахсий иштироки ва бевосита ёндашувидир. Ушбу форумда Давлатимиз Раҳбарининг жадвалида ҳар бир дақиқа ҳисобли ва муҳим учрашувлар билан тўла эди.

Инвестор ўз масаласи бюрократик лабиринтларда қолиб кетмаслиги, балки Давлат Президенти даражасида ҳал қилинишини кўрганида — ишонч бир неча карра ортади. Давлат Раҳбарининг музокараларга шахсан киришиши, мураккаб муаммоларни ҳал этишга тайёр эканлиги — сўнгги йилларда Ўзбекистоннинг асосий белгисига айланди.

Форумнинг энг эътиборли қисми, аслида, пленар нутқлар эмас — Хорижий инвесторлар кенгашининг мажлисидир. Авваллари кўпроқ маслаҳат платформасига ўхшаган бу орган энди аниқ қарорлар механизмига айланган.

Аниқ рақамларга қарасак: бир йил ичида Кенгашдаги компаниялар сони 54 тадан 85 тага етди, фаоллик беш баробар ошди, ишчи гуруҳларнинг элликдан ортиқ мажлиси бўлиб ўтди. Лекин асосийси бошқа: бизнес ўзини эшитилаётганлигини ҳис қилди. Солиқ кодексидан гуруҳ ичидаги кредитларни кузатиш талаби олиб ташланди. Ускуналар учун тезлаштирилган амортизация рухсат этилди.

Халқаро ҳисобот стандартларига ўтган хорижий компаниялар учун бир-бирини такрорлаган ва ортиқча бюрократия яратган бир қатор мажбурий талаблар бекор қилинди. Муқобил инвестиция фондлари тўғрисидаги қонун ва масъулиятли бизнес юритиш тўғрисидаги фармон тайёрланди. Энди инвесторларнинг ўзлари солиқлардан тортиб сунъий интеллектгача бўлган саккиз махсус гуруҳда ҳамраислик қилмоқда.

Мансабдорлар севиб гапирадиган «инвестиция иқлими» ана шу. Бизнес ёрқин келажакка ишонтиришга уриниш эмас — балки қўйилган саволлар жавоби сифатида норматив базани шунчаки ўзгартириб бориш. Ортиқча декларацияларсиз.

Музокаралар натижасида умумий ҳажми 43,2 миллиард доллар бўлган 166 та битим имзоланди. Ҳар бир ҳужжат остида йўл харитаси тайёр. Бу асосий фарқ: реал шартнома ва хоҳиш-истаклар баённомасини ажратиб турадиган жиҳат.

Энг йирик битимлар орасида: Тошкентнинг янги аэропорти Саудия Арабистонининг “Vision Invest” компанияси 2,8 миллиард доллар инвестиция киритиши белгиланди. Бу лойиҳа бутун минтақанинг логистикасини ўзгартиради.

Bukhara-city Вьетнамнинг “Rocks Group” компанияси 2 миллиард долларга қадимий шаҳарда хостеллар ва меҳмонхоналар, мактаб ва тиббиёт клиникасини ўз ичига олган юқори тоифали турар-жой маҳалласини қуради.

Полимер ишлаб чиқариш — Қозоғистоннинг “KMG PetroChem” компанияси 780 миллион доллар билан полиэтилентерефталат ва терефтал кислотаси ишлаб чиқаришга киришади. Бу хомашё қазиб олиш эмас — қайта ишлаш, демак — янги иш ўринлари ва технологиялар. Тоғ-кон саноати — Америка компанияси “Cove Capital” «Sariquʼl» ва «Taskazgan» конларини ўзлаштиришга 200 миллион доллар сарфлайди.

G2B ва B2B форматларидаги музокараларни ҳам алоҳида қайд этиш лозим. Уч кун давомида 776 хорижий компания вакиллари билан учрашувлар бўлиб ўтди. Уларнинг натижасида 556 инвестиция лойиҳаси бўйича дастлабки келишувларга эришилди — 20,6 миллиард долларга, шунингдек 158 та технологик ҳамкорлик битими бўйича. Расмий маросимларда одатда парда ортида қолувчи бу «иккинчи эшелон» инвестициялар — келажак иқтисодий тўқиманинг асосини ташкил этади.

Форум доирасида иккинчи саноат кўргазмаси ҳам ўз ишини олиб борди — унда саккиз мингдан ортиқ киши иштирок этди. 42 та ўзбек корхоналари 10 миллиард долларлик лойиҳаларини тақдим этиб, потенсиал ҳамкорлар билан B2B музокаралари ўтказди. Ва бу жуда муҳим: ўзбек бизнеси энди шунчаки “муҳтож”га ўхшамайди. У тайёр лойиҳалари ва аниқ иқтисодиёти билан тенг ҳуқуқли иштирокчи сифатида майдон олмоқда.

Идоралар фаоллиги ҳам эътирофга лойиқ.

Музокаралар самарадорлиги бўйича етакчилар — Рақамли технологиялар вазирлиги, Қишлоқ хўжалиги ва Геология вазирлиги. Уч мутлақо бошқа соҳалар — аммо айнан улар бугунги кун тартибини белгиламоқда: рақамли технологиялар, озиқ-овқат ва ресурслар. Нотинч замонларда ҳам ҳар қандай давлатнинг мустақиллигини ушлаб турадиган уч устун булар.

Ўқувчи ўз-ўзига савол бериши мумкин: нима учун айнан ҳозир бу муҳим?

Глобал турбулентлик ҳақида узоқ мулоҳаза юритиш мумкин, лекин бир ҳақиқат ўзгаришсиз қолади: дунё муросасиз вазиятларда ва эски таъминот занжирлари узилмоқда, қитъалар сиёсий хавф-хатарлардан ларзага келмоқда. Бундай вазиятда бизнес фақат даромадни эмас — ишончни излайди. Айнан шу ерда Ўзбекистон бугунги дунёнинг кўпчилигига етишмайдиган нарсани таклиф қилмоқда: сиёсий барқарорлик, аниқ ўйин қоидалари ва қарор қабул қилувчиларга тўғридан-тўғри кириш имконияти.

Беш йил ичида форум протоколлар тадбиридан реал инвестицияларни жалб қилиш механизмига айланди.

Мамлакат ҳар йили юздан ортиқ давлатдан инвесторларни бир майдонга жамласа-ю, уларнинг талабларига жавоб сифатида янгиланган норматив базани дарҳол тақдим этса — бу энди PR эмас. Бу — капитал учун рақобат, жонли ва ҳақиқий. Ва рақамларга қараганда, Ўзбекистон бу рақобатда ғалаба қозониб бормоқда.

Шерзодхон Қудратхўжа,
Ўзбекистон журналистика ва оммавий коммуникациялар университети ректори,
профессор, фан доктори,
Ўзбекистон Республикасида хизмат кўрсатган журналист.