Камбағалликни қисқартириш йўналишидаги ислоҳотлар ва эришилаётган натижалар кўрсатяптики, Ўзбекистон жуда қисқа даврда айни йўналиш бўйича дунёга намуна бўла оладиган даражадаги миллий тажриба ярата олди. Пировардида анъанавий ижтимоий ёрдам бериш ёндашувидан фарқли ўлароқ, аҳолини тадбиркорликка жалб қилиш, касб-ҳунарга ўқитиш ва манзилли кўмаклашиш воситасида барқарор даромад манбаини яратишга асосланган тажриба орқали камбағалликни кескин камайтиришга эришди.
Ушбу тажрибанинг, у орқали қисқа фурсатда катта натижага эришишнинг сири нимада? Бу саволга жавобни айни йўналиш бўйича халқаро андоза сифатида кўрсатилувчи Хитой тажрибасига қиёсан, иқтисодий нуқтаи назардан кўриб чиқсак, мақсадга мувофиқ бўлади, назаримда.
Давлат бошқаруви ва иқтисодий ислоҳотларни баҳолашда сиёсий мақсад ва ижтимоий натижани фарқлаш зарур. Қарорнинг қабул қилиниши ҳали унинг самарали амалга оширилганини англатмайди. Ислоҳотнинг аҳамияти, аввало, ишлаб чиқариш самарадорлиги, аҳолининг даромад олиш имкониятлари ва ижтимоий хавфлардан ҳимояланиш даражасида намоён бўлади. Хитой ҳамда Ўзбекистон тажрибаси ушбу боғлиқликни турли тарихий ва иқтисодий шароитларда кузатиш имконини беради.
Мао Цзэдун, Дэн Сяопин ва Си Цзиньпин даврлари давлатнинг иқтисодиётдаги вазифалари, рағбатлантириш усуллари ва ижтимоий сиёсат воситалари ўзгариб борган босқичлардир. Шавкат Мирзиёев раҳбарлигидаги ислоҳотларни улар билан боғлашда ташқи ўхшашликлардан кўра иқтисодий имкониятлар, бошқарув сифати ва аҳоли фаровонлиги ўртасидаги муносабатлар асосий мезон бўлади.
Иқтисодий ўсиш билан камбағалликнинг қисқариши ўртасидаги муносабат даромаднинг қандай тақсимланишига ҳам боғлиқ. Ишлаб чиқариш ҳажми кенгайиши янги иш ўринлари, меҳнат унумдорлиги ва аҳоли даромади орқали ижтимоий натижага айланади. Бироқ таълим, соғлиқни сақлаш, инфратузилма ва молиявий ресурсларга кириш имконияти чекланган гуруҳлар ўсиш самарасидан тўлиқ фойдалана олмаслиги мумкин. Шунинг учун умумий иқтисодий имкониятларни кенгайтириш билан эҳтиёжманд оилаларни манзилли қўллаб-қувватлашни биргаликда кўриб чиқиш зарур.
Қиёсий баҳолашда тарихий шароит ва статистик мезонларнинг фарқи сақланиши керак. Хитойнинг 2012-2020 йиллардаги танланган кузатувлари ва Ўзбекистоннинг 2021-2025 йиллардаги миллий камбағаллик кўрсаткичлари мамлакатларнинг ички динамикасини ифодалайди.
Мао Цзэдун бошчилигида 1949 йилда Хитой Халқ Республикасининг ташкил топиши давлат суверенитетини тиклади, мамлакатни бирлаштирди. Марказлашган сиёсий тизим, ер муносабатлари ўзгартирилиши, бошланғич таълим ва соғлиқни сақлаш мамлакатнинг кейинги иқтисодий тараққиётига таъсир кўрсатди. Саноат базасини яратиш, саводхонликни кенгайтириш ва асосий ижтимоий хизматларни ҳудудларга етказиш давлатнинг устувор вазифаларига айланди. Бироқ мазкур жараённи фақат ижобий натижалар орқали тавсифлаш тарихий манзарани бирёқлама қилади.
Мао даври бошқарув моделининг институционал асосини ресурсларни марказлашган тарзда тақсимлаш ва жамоавий сафарбарлик ташкил этган. Бу механизм устувор тармоқларга ресурсларни йўналтириш имконини берса-да, қарор қабул қилувчи марказ билан маҳаллий ишлаб чиқарувчи ўртасида ахборот асимметриясини кучайтирди. Ижрочининг фаолияти ҳақиқий самарадорликдан кўра режа бажарилгани ҳақидаги ҳисобот орқали баҳоланса, кўрсаткичларни сунъий яхшилаш рағбати пайдо бўлади. Шу сабабли маъмурий назорат кучлилиги иқтисодий мувофиқлаштириш самарадорлигига автоматик равишда тенг эмас.
1958 йилда бошланган “катта сакраш” ва халқ коммуналари сиёсати иқтисодий имкониятлар билан маъмурий мақсадлар ўртасидаги номувофиқликни кескинлаштирди. 1966-1976 йиллардаги “маданий инқилоб” эса таълим, мутахассислар фаолияти ва институционал барқарорликка оғир зарар етказди. Хитойнинг 2021 йилги расмий тарихий резолюцияси ҳам бу даврдаги жиддий хатоларни тан олди. Жаҳон банки тадқиқотлари ислоҳотлар арафасидаги қишлоқ камбағаллиги меросини ана шу муваффақиятсиз сиёсатлар билан боғлайди.
Бу тажрибанинг институционал талқини давлат салоҳиятининг икки жиҳатини ажратишни талаб этади. Ресурсларни сафарбар қилиш имконияти муайян вазифага маблағ ва меҳнатни йўналтиришни англатади. Мослашувчан бошқарув хусусияти эса нотўғри қарорни аниқлаш, ишончли ахборот олиш ва сиёсатни қайта кўриб чиқиш имкониятида намоён бўлади. Биринчи жиҳат иккинчиси билан тўлдирилмаса, хато сиёсатнинг кўлами ҳам кенгайиши мумкин. Демак, эксперт баҳоси, маҳаллий ташаббус ва натижаларнинг холис текширилиши давлат бошқаруви сифатининг таркибий шартларидир.
Мао даврининг Ўзбекистон учун аҳамияти унинг иқтисодий моделини такрорлашда эмас. Бу тажриба ижтимоий мақсадлар қанчалик юксак бўлмасин, уларни амалга ошириш воситалари ишлаб чиқариш рағбатлари ва инсон манфаатларига мос бўлиши кераклигини кўрсатади. Камбағаллик дастурида кредит ажратиш ёки оилани рўйхатдан чиқаришнинг ўзи якуний натижа саналса, реал фаровонлик эътибордан четда қолиши мумкин. Демак, ҳар бир маъмурий вазифа уй хўжалигининг барқарор даромади ва хизматлардан фойдаланиш имконияти билан текширилиши лозим.
Дэн Сяопин билан боғлиқ 1978 йилдан бошланган ислоҳотлар Хитойда иқтисодий бошқарувнинг рағбатлар тизимини ўзгартирди. Дэннинг мавқеини одатдаги президентлик даври билан тенглаштириш тўғри эмас: у партия ва давлат сиёсатининг етакчи йўналишини белгилаган арбоб эди. Ислоҳотларнинг ўзаги бозор механизмларини босқичма-босқич жорий қилиш, ташқи иқтисодий алоқаларни очиш ва амалий натижани сиёсат самарадорлигининг мезонига айлантиришдан иборат бўлди.
Қишлоқ хўжалигида оилавий пудрат тизими хўжаликларнинг ишлаб чиқариш натижасидан манфаатдорлигини кучайтирди. Ернинг тўлиқ хусусийлаштирилишисиз ҳам фойдаланиш ва ҳосилдан даромад олиш шартлари ўзгариши меҳнат рағбатига таъсир кўрсатди. Жаҳон банки таҳлилида бу механизм қишлоқ даромадлари ўсиши ва ислоҳотларнинг дастлабки босқичидаги камбағаллик қисқаришининг муҳим омили сифатида кўрсатилади. Унинг иқтисодий мазмуни мулк ҳуқуқининг номигагина эмас, амалда ким қандай қарор қабул қилиши ва натижадан қандай фойда олишига эътибор қаратишдир.
1980 йилда Шенчжен, Чжухай, Шантоу ва Сямен махсус иқтисодий зоналари ташкил этилиши ташқи капитал, технология ва экспорт бозорларига чиқиш учун тажриба майдонларини яратди. Ҳудудий тажриба мамлакат бўйлаб бирданига бир хил тартиб жорий қилиш хавфини камайтирди. Муваффақиятли ечимларни кенгайтириш, самарасизларини эса қайта кўриб чиқиш имконияти пайдо бўлди. Шу жиҳатдан, Дэн ёндашуви қатъий тайёр схемадан кўра ўрганишга асосланган бошқарув сифатида талқин қилиниши мумкин.
Хитой ислоҳотининг меъмори дея тан олинган Дэн Сяопин иқтисодий сиёсатининг энг кучли жиҳатларидан бири очиқлик, эркин иқтисодий зоналарни ташкил этиш орқали чет эл капиталини жалб қилиш бўлди. Чунки бу орқали юз миллионлаб одамлар камбағалликдан қутулди.
Бироқ махсус зона ташкил этишнинг ўзи иқтисодий муваффақиятни кафолатламайди. Унинг самараси транспорт, энергия, малакали ишчи кучи ва ташқи талабга уланиш имкониятига боғлиқ. Имтиёзлар умумий бизнес муҳитидаги камчиликларни яширадиган воситага айланса, инвестиция имтиёз тугаши билан бошқа ҳудудга кўчиши мумкин. Демак, ҳудудий тажрибадан олинадиган асосий сабоқ солиқ енгиллигининг ҳажми эмас, рақобатбардош ишлаб чиқариш шароитларини шакллантиришдир.
Дэн даврида бошланган ўзгаришлар кейинги раҳбарлар даврида давом эттирилди. Жаҳон банки ва Хитойнинг ҳамкор тадқиқоти ушбу даврда халқаро 1,90 доллар чегараси бўйича камбағаллар сони қарийб 800 миллионга камайганини қайд этади. Бу тарихий ҳисоб эски халқаро мезонга тегишли, уни ҳозирги чегаралар билан аралаштириш ёки бутун натижани фақат Дэн ёхуд Си фаолиятига ёзиш унчалик адолатдан бўлмайди. Натижа иқтисодий ўсиш, таркибий силжишлар ва бир неча авлод давомида юритилган сиёсатларнинг йиғиндисидир.
Си Цзиньпин 2012 йилда давлат раҳбарлигига келганидан кейинги босқичда камбағалликни қисқартириш уй хўжалиги даражасидаги аниқ эҳтиёжларни аниқлаш билан кучайтирилди. Давлат интизоми ва коррупцияга қарши сиёсат, қишлоқларни ривожлантириш ҳамда юқори сифатли ўсиш масалалари бошқарув кун тартибида муҳим ўрин эгаллади. Манзилли ёндашув умумий иқтисодий ўсиш имкониятларидан етарли фойдалана олмаётган гуруҳларга қўшимча ёрдам беришга қаратилди.
Хитойнинг 2021 йилги маълумотига кўра, 2020 йил охирига келиб, амалдаги миллий қишлоқ мезони бўйича 98,99 миллион кишининг камбағалликдан чиқиши таъминланган, 832 камбағал уезд ва 128 минг қишлоқ тегишли тоифадан чиқарилган. Бу кўрсаткич мамлакатда барча шаклдаги эҳтиёж ёки нисбий камбағаллик тугаганини англатмайди.
Бироқ бу кўрсаткич алоҳида дастурнинг сабабий таъсирини мустақил равишда исботламайди. Сабабий баҳолаш учун дастур қамрови, харажатлар ва уй хўжаликлари натижаларини таққослаш имконини берувчи микромаълумотлар зарур. Расмий чегарадан чиқиш натижасининг барқарорлиги эса меҳнат даромади, ижтимоий хизматлар ва иқтисодий шокларга чидамлилик орқали баҳоланади. Шу маънода, манзилли ёрдамнинг якуний вазифаси маъмурий рўйхатни қисқартиришдан кенгроқдир.
1-жадвал уч даврни соддалаштирилган “давлатдан бозорга” ҳаракати сифатида тушунтириш етарли эмаслигини кўрсатади. Хитойда давлатнинг роли сақланган, аммо иқтисодий субъектларга бериладиган рағбат ва сиёсатни амалга ошириш воситалари ўзгарган. Шунинг учун қиёслашда давлат иштирокининг фақат ҳажмини эмас, унинг қандай вазифани бажараётганини аниқлаш муҳим. Инфратузилма яратиш билан корхонанинг ҳар бир ишлаб чиқариш қарорини маъмурий белгилаш иқтисодий жиҳатдан турли таъсирга эга.
Давлат салоҳияти, бозор рағбатлари ва ижтимоий ҳимояни ўзаро тўлдирувчи институтлар сифатида баҳолаш мумкин. Инфратузилма хусусий инвестиция харажатларини камайтиради, барқарор иқтисодий қоидалар тадбиркорнинг узоқ муддатли қарорларига асос яратади, ижтимоий ҳимоя эса аҳолининг ислоҳотларга мослашиш имкониятини кенгайтиради. Уларнинг биридаги заифлик бошқаларининг самарасини чеклайди. Масалан, молиялаштириш мавжуд бўлиб, электр таъминоти ва сотиш бозори етарли бўлмаса, кредитнинг барқарор даромадга айланиш эҳтимоли пасаяди.
Мазкур мантиқ Ўзбекистон ислоҳотларини таҳлил қилиш учун ҳам қўлланади. Бунда мамлакатларнинг сиёсий тизими, иқтисодиёт кўлами, демографияси ва ташқи бозорга чиқиш харажатлари турлича эканини эътиборга олиш зарур. Ўхшашликни раҳбарлар шахсий услуби билан бирга муаммо, восита ва ўлчанадиган натижа ўртасидаги боғланишдан излаш ҳам илмий жиҳатдан асослидир.
Шавкат Мирзиёев раҳбарлигида 2017 йилдан бошланган ислоҳотларнинг дастлабки ҳуқуқий доираси Ҳаракатлар стратегияси билан белгиланди. Кейинчалик 2022-2026 йилларга мўлжалланган Тараққиёт стратегияси ва янгидан ишлаб чиқилган 2026-2030 йилларга мўлжалланган “Ўзбекистон — 2030” стратегияси иқтисодий ривожланиш, ижтимоий сиёсат ва бошқарувни янгилаш вазифаларини давом эттирди. Ушбу ҳужжатларни натижанинг ўзи сифатида эмас, давлат сиёсатининг устуворликлари ва ижро йўналишларини белгиловчи манба сифатида кўриш лозим.
Энг муҳим иқтисодий ўзгаришлардан бири 2017 йил сентябрдаги валюта бозорини либераллаштириш бўлди. Жаҳон банки баҳосида валюта курсларини бирлаштириш, савдо ва нархлар тартибини юмшатиш ҳамда 2019 йилдан солиқ ставкаларини қисқартириш бозор иқтисодиётига ўтишнинг таянч йўналишлари сифатида қайд этилади. Тадбиркор учун бунинг моҳияти хорижий валюта, импорт ускунаси ва ташқи савдо ҳисоб-китобларига киришдаги маъмурий тўсиқларни камайтиришдан иборат эди.
Иқтисодий очиқликнинг ижтимоий мазмуни меҳнат муносабатларидаги ўзгаришларда ҳам намоён бўлди. Халқаро меҳнат ташкилоти 2021 йилги пахта йиғим-теримида тизимли болалар меҳнати ва мажбурий меҳнат тугатилганини, теримчиларнинг 99 фоизи ихтиёрий ишлаганини маълум қилди. Бу натижани маъмурий сафарбарликдан эркин меҳнат муносабатларига ўтишнинг муҳим далили сифатида қайд этиш лозим.
Жаҳон банки тадбиркорлик муҳити бўйича янги рўйхатдан ўтган бизнеслар сони 2016 йилдаги қарийб 33 мингдан 2022 йилда 93 мингга етганини кўрсатади. Ушбу маълумот иқтисодий фаоллик кенгайганини билдиради, лекин рўйхатдан ўтган корхона билан муваффақиятли ишлаётган корхонани тенглаштириш мумкин эмас. Ислоҳот натижасини тўлиқроқ баҳолаш учун бизнеснинг яшаб қолиши, иш ҳақи, унумдорлиги ва расмий бандлик яратиши ҳам кузатилиши керак.
Президентимизнинг 2023 йил 1 июндаги “Аҳолига сифатли ижтимоий хизмат ва ёрдам кўрсатиш ҳамда унинг самарали назорат тизимини йўлга қўйиш бўйича комплекс чора-тадбирлар тўғрисида”ги фармони Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги ва “Инсон” марказлари орқали хизматларни мувофиқлаштиришнинг ҳуқуқий асосини яратди. Бунда оиланинг муаммоси фақат даромад етишмаслиги билан чекланмаслиги муҳим: ногиронлик, парвариш эҳтиёжи, зўравонлик хавфи ёки ҳужжат муаммоси алоҳида хизматни талаб қилади. Пул ёрдами билан профессионал ижтимоий хизматнинг бирлаштирилиши фуқарони бир идорадан бошқасига юбориш харажатларини камайтириши мумкин.
Давлатимиз раҳбарининг 2021 йил 3 декабрдаги “Маҳаллада тадбиркорликни ривожлантириш, аҳоли бандлигини таъминлаш ва камбағалликни қисқартириш масалалари бўйича ҳоким ёрдамчилари фаолиятини ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори маҳаллаларда тадбиркорлик, бандлик ва камбағаллик масалалари бўйича ҳоким ёрдамчилари фаолиятини ташкил этишга асос яратди. Ушбу институтнинг иқтисодий мантиқи умумий давлат дастурини оиланинг аниқ эҳтиёжи билан боғлашдир. Унинг самараси ажратилган маблағдан кўра ишга жойлашиш, барқарор даромад ва ёрдамга эҳтиёжнинг камайиши билан баҳоланиши лозим.
Камбағаллик кўрсаткичидаги пасайишни ислоҳотлар даврида кузатилган натижа сифатида қайд этиш асосли, аммо унинг барчасини муайян институт таъсирига тенглаштириш методологик жиҳатдан нотўғри. Уй хўжалиги даромади меҳнат ҳақи, тадбиркорлик тушуми, пул ўтказмалари ва ижтимоий трансфертлардан шаклланади, харид қобилиятига эса нархлар таъсир кўрсатади. Шунинг учун камбағалликнинг қисқаришини даромад манбалари бўйича таҳлил қилиш зарур. Кейинги вазифа чегарадан юқорига кўтарилган оилаларнинг ишсизлик, касаллик ёки нарх шоклари таъсирида қайта камбағаллашиш хавфини камайтиришдан иборат.
3-жадвалнинг асосий вазифаси катта рақамларни ёнма-ён қўйиш эмас, ҳар бир натижанинг қамровини аниқлаштиришдир. Хитой қаторида одамлар сони, Ўзбекистон қаторида эса аҳоли улуши келтирилган. Бундан ташқари, кузатув даврлари ҳам турлича. Шу сабабли бир мамлакатда камбағалликнинг мутлақ камайишини бошқасининг фоиз кўрсаткичи билан солиштириб, қайси сиёсат кучлироқ эканини аниқлаб бўлмайди. Бундай хулоса учун бир хил методология, давр ва бошланғич шароитларни ҳисобга олувчи таҳлил керак.
Дастур самарадорлигини баҳолашда уч турдаги маълумотларни ажратиш лозим. Ресурс кўрсаткичи қанча маблағ сарфланганини, бевосита натижа қанча одам хизмат ёки молиялаштириш олганини, якуний натижа эса оиланинг реал даромади ва мустақил бандлиги қандай ўзгарганини билдиради. Биринчи икки кўрсаткич тезкор бошқарув учун зарур, аммо улар учинчисининг ўрнини боса олмайди. Масалан, кўп кредит берилиши унинг даромад келтирганини ўз-ўзидан исботламайди.
Маҳалла дастурлари натижадорлигини ёрдам олган оилалар ҳолатини 12 ва 24 ойдан кейин қайта кузатиш орқали баҳолаш мақсадга мувофиқ. Реал даромад, бандлик давомийлиги, қарз юки ва ижтимоий ёрдамга қайта мурожаат қилиш ҳолати биргаликда ўрганилиши керак. Дастурга киришдаги фарқларни ҳисобга олувчи таққослаш гуруҳлари таъсирни аниқлашни яхшилайди. Шахсий маълумотларни ҳимоялаган ҳолда умумлаштирилган натижаларни эълон қилиш ва мустақил текширув ўтказиш маъмурий ҳисобот билан ҳақиқий фаровонлик ўзгаришини фарқлаш имконини беради.
Хитой ва Ўзбекистон тажрибасини боғлайдиган асосий жиҳат иқтисодий имкониятларни кенгайтириш билан давлатнинг ижтимоий масъулиятини бирлаштиришдир. Дэн давридан олинадиган сабоқ ишлаб чиқарувчи манфаатдорлиги ва бозорга кириш шароитининг аҳамиятидир. Си давридаги манзилли сиёсат умумий ўсиш чеккада қолдирган оилалар билан алоҳида ишлаш заруратини кўрсатади. Мао даври эса катта давлат мақсадлари ишончли ахборот ва хатони тузатиш имкониятисиз оғир оқибатларга олиб келиши мумкинлигини эслатади.
Ўзбекистон учун биринчи амалий йўналиш тадбиркорлик ёрдамини бозор талаби билан боғлашдир. Ҳар бир оилани кредит орқали тадбиркорга айлантириш универсал ечим бўла олмайди. Айрим фуқаро учун малака ва ёлланма иш, бошқаси учун парвариш хизмати, яна бири учун ускунага ёки савдо каналига кириш муҳимроқ. Дастур оиланинг имкониятига мос танланса, ёрдамнинг қарзга айланиш хавфи камаяди. Тадбиркорлик сиёсатида тенг рақобат, шартнома ижроси ва барқарор тартиблар молиявий имтиёзлар билан бир қаторда баҳоланиши керак.
Иккинчи йўналиш маҳаллий тажрибаларни текшириладиган шаклда ташкил қилишдир. Масалан, бир неча туманда касбга ўқитиш ва иш берувчи билан амалиёт дастурини синаб, натижани ўхшаш шароитдаги бошқа туманлар билан солиштириш мумкин. Бунда иштирокчиларни танлашдаги фарқлар ҳам ҳисобга олинади. Самарали натижа кўрсатган дастурлар кейин кенгайтирилади. Мақсад Хитойдаги ҳудудий тажриба мантиғини Ўзбекистоннинг институционал шароитига мослаштиришдир, айнан бир хил бошқарув моделини кўчиришни назарда тутмайди. Кейинги пайтларда Ўзбекистон Президенти Қорақалпоғистон Республикаси ва Андижон вилоятига ташрифи чоғида худди ана шу йўналишларга урғу бергани тасодиф эмас.
Учинчи йўналиш иқтисодий ислоҳотларнинг ўтиш харажатларини ижтимоий ҳимоя билан юмшатишдир. Нарх ёки тариф ўзгаришидан зарар кўрувчи оилага ўз вақтида ёрдам берилмаса, узоқ муддатли самарадорлик қисқа муддатли фаровонлик йўқотишлари билан тўқнашади. Шу боис, ёрдамнинг манзиллилиги билан бирга қамрови, етарлилиги ва мурожаат қилиш имконияти ҳам муҳим. Меҳнатга лаёқатсиз шахснинг ҳимояси уни тадбиркорликка жалб этиш шартига боғланмаслиги керак.
Мамлакатимиз раҳбари ислоҳотининг яна бир кучли жиҳати шундаки, Ўзбекистон иқтисодиётида кечаётган таркибий трансформация — иқтисодий либераллашув, креатив иқтисодиётнинг институционаллашуви, туризмнинг янги ўсиш драйверига айланиши ҳамда хизматлар сектори кенгайиши ўртасидаги ўзаро боғлиқлик борган сари кучайди. Чунки анъанавий иқтисодиётнинг ўзи билангина юқори ўсишга эришиб бўлмайди. Имом Бухорий мажмуаси ва Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази ишга туширилишининг ўзиёқ минтақа зиёрат туризми ландшафтини бутунлай ўзгартирди.
Хитойнинг уч буюк дарғасининг ислоҳотлар таълимотини Ўзбекистон етакчиси юритаётган иқтисодий сиёсат янада бойитади. Ўз халқи эркин ва бахтли ҳаёт кечириш учун кафолат бўлиб хизмат қилади.
Хулоса қилиб айтганда, ислоҳотларнинг барқарор натижаси давлатнинг ижро салоҳияти, иқтисодий рағбатлар ва инсоннинг ҳимояланганлиги ўртасидаги мувозанатга боғлиқ. Шавкат Мирзиёев давридаги очиқлик, меҳнат муносабатлари ва ижтимоий хизматлар ислоҳотларини шу яхлит мезон орқали баҳолаш мумкин. Келтирилган статистика камбағаллик камайганини кўрсатади. Келгуси вазифа эришилган даражани сақлаш, унумдор бандликни кенгайтириш ва оилаларнинг қайта камбағаллашиш хавфини камайтиришдан иборат.
Нурислом ТЎХЛИЕВ,
Академик
