Булар истиқлолнинг буюк рамзларидир. Аммо унинг энг теран мазмуни оддий инсоннинг ўз тақдирини ўзи белгилашида, она тилида эркин сўзлашида, фарзанди учун муносиб таълим танлашида, меҳнати ва ташаббуси билан фаровон ҳаёт қуриш имкониятида намоён бўлади.

Тарихий нуқтаи назардан, ўттиз беш йил давлат учун жуда қисқа давр. Лекин шу вақт ичида сиёсий харитада янги суверен давлат қарор топиши, миллий инс­титутлар шаклланиши, иқтисодий тизим ўзгариши, халқнинг дунёқараши ва жамиятнинг ижтимоий таркиби янгиланиши мумкин. Ўзбекистон тажрибаси ана шу жараёнларнинг мураккаб, баъзан зиддиятли, аммо узлуксиз ҳаракатини кўрсатади. Шу боис, “Янги Ўзбекистон феномени”ни фақат сўнгги йилларда қурилган бинолар ёки ошган рақамлар билан эмас, давлат ва инсон ўртасидаги муносабатнинг ўзгариши билан англаш керак.

2026 йилда давлат мустақиллигининг 35 йиллиги “Ягона Ватан, ягона халқ бўлиб, янги ҳаёт ва келажак яратамиз!” деган бош ғоя асосида нишонланиши ҳам истиқлолга музейда сақланадиган тарихий хотира эмас, ҳар куни давом этадиган умуммиллий масъулият сифатида қарашга чорлайди. Ягона Ватан турли қараш, миллат, авлод ва ҳудуд вакилларининг умумий тақдир олдида ҳамжиҳат бўлиши демак. Ягона халқ дегани фарқларни йўқотиш эмас, уларни бир ҳуқуқий макон ва бир фуқаролик ҳиссида уйғунлаштиришдир.

Мустақилликнинг 35 йиллигини муносиб нишонлашга бағишланган Президентимиз қарорида истиқлол халқимиз қатъий иродаси ва аждодлар жасорати билан қўлга киритилган, янги Ўзбекистонни барпо этишга қаратилган ишларимизнинг асоси бўлган буюк қад­рият сифатида баҳоланди. Бу таърифда ўтмиш, бугун ва келажак бирлашади: мус­тақиллик тарихдан куч олади, ислоҳотларда мазмун касб этади ва келажак авлодлар олдидаги бурчга айланади.

2016 йил: тараққиёт мантиғини ўзгартирган бурилиш

2016 йил охиридан мамлакатда давлат ва жамият муносабатларини қайта кўриб чиқиш жараёни бошланди. “Халқ давлат идораларига эмас, давлат идоралари халқимизга хизмат қилиши керак” тамойили ислоҳотларнинг сиё­сий-фалсафий йўналишини белгилади. Виртуал ва Халқ қабулхоналари орқали мурожаатлар билан ишлаш, раҳбарларнинг жойларга чиқиши, муаммоларни яширмасдан муҳокама қилиш давлат бошқарувининг одатий услубини ўзгартирди.

2017-2021 йилларга мўлжалланган ­Ҳаракатлар стратегияси беш устувор йўналиш — давлат ва жамият қурилиши, қонун устуворлиги, иқтисодиётни ривожлантириш, ижтимоий соҳа, хавфсизлик ва ташқи сиёсатни бир дастурда бирлаштирди. Муҳими, стратегия йиллик давлат дастурлари, аниқ вазифалар ва жамоатчилик муҳокамаси билан боғланди. Шу тариқа ислоҳотлар алоҳида қарорлар йиғиндисидан стратегик бошқарув тизимига ўта бошлади.

Янги босқичнинг биринчи вазифаси йиллар давомида тўпланган оддий, аммо инсон ҳаётини қийнаган тўсиқларни бартараф этиш бўлди. Валюта айирбошлаш, прописка, хорижга чиқиш, фуқаролик, давлат хизматлари, тадбиркорлик рухсатномалари, чегарадан ўтиш каби масалалардаги ўзгаришлар жамиятда ислоҳотларнинг амалий мазмунини кўрсатди. Баъзан катта сиёсий концепция инсон учун паспорт олиш, банкдан валюта сотиб олиш ёки қўшни давлатдаги қариндошини кўриш имконида намоён бўлади.

Мазкур даврни “ислоҳотларнинг биринчи босқичи” деб аташ мумкин: тизимнинг ёпиқ қисмларини очиш, эски муаммоларни тан олиш ва инсон қадрини давлат сиёсати марказига олиб чиқиш босқичи. Аммо очишнинг ўзи етарли эмас. Кейинги вазифа янги қоидаларни барқарор институтларга айлантириш, қарорларнинг жойларда бир хил ишлашини таъминлаш ва миқдорий ўсишни сифат билан мустаҳкамлашдан иборат бўлди.

Иқтисодий очиқлик: чекловдан унумдорликка

2017 йил сентябрда валюта сиёсатининг либераллаштирилиши янги Ўзбекистон иқтисодий ислоҳотларининг рамзий нуқтаси бўлди. Миллий валютанинг бозор тамойиллари асосида айирбошланиши экспортчи, инвестор, тадбиркор ва оддий фуқаро учун катта имкониятлар яратди. Валюта бозоридаги маъмурий фарқ қисқариши иқтисодиётнинг ҳақиқий ҳолатини кўриш, инвестиция қарорларини аниқ баҳолаш ва ташқи савдони кенгайтириш имконини берди.

Солиқ ставкалари ва турлари қисқартирилди, божхона ва лицензиялаш жараёнлари соддалаштирилди, давлат активларини хусусийлаштириш ва давлат-хусусий шериклик механизмлари кенгайди. Буларнинг барчаси дарҳол мукаммал рақобат муҳитини яратди деб айтиш қийин. Лекин иқтисодий сиёсатнинг мантиғи ўзгарди: хусусий сектор назорат объектидан чиқиб, ўсиш ва иш ўрни яратадиган ҳамкор сифатида қарала бошланди.

2025 йил якунларига кўра, мамлакат ялпи ички маҳсулоти тарихда биринчи марта 145 миллиард доллардан ошди, экспорт 33,4 миллиард долларга, жалб қилинган хорижий инвес­тиция 43,1 миллиард долларга етди, олтин-­валюта захиралари эса 60 миллиард доллардан ошди. Жаҳон банки 2025 йилда реал иқтисодий ўсиш 7,7 фоизни ташкил этганини қайд этди. 2026 йилнинг биринчи ярмида бу суръат янада жадаллашди: иқтисодиёт 8,5 фоиз, саноат 8 фоиз, хизматлар 16,9 фоиз, қурилиш 13,8 фоиз, қишлоқ хўжалиги 4,7 фоиз ўсди, инвестиция ҳажми 28 миллиард долларга, экспорт 14,4 миллиард долларга етди. “Fitch” ва “Moody’s” агентликлари Ўзбекистоннинг суверен кредит рейтингини бир поғона яхшилади.

Янгиланган макроиқтисодий прогнозда 2026 йил якунида ЯИМнинг 8,1 фоиз ўсиши кутилмоқда. Президентимиз 40 миллионли аҳоли турмушини янада яхшилаш учун иқтисодий ўсишни 9-10 фоиз даражасига олиб чиқиш имкониятларини сафарбар этишга эътибор қаратди. Бу динамика ислоҳотлар иқтисодий фаол­ликни сезиларли кенгайтирганини кўрсатади.

Бироқ иқтисодий феномен рақамнинг катталигида эмас, ўсишнинг таркиби ва одамлар ҳаётига таъсиридадир. ЯИМ ошиб, муносиб иш ўринлари етарли яратилмаса, ёшлар салоҳияти тўлиқ ишга тушмайди. Инвестиция кириб, маҳаллий корхона технология ва малака олмаса, қўшилган қийматнинг катта қисми ташқарида қолиши мумкин. Шунинг учун нав­батдаги босқичда рақобат, хусусий мулк ҳимояси, мустақил суд, энергия самарадорлиги ва меҳнат унумдорлиги иқтисодий сиёсатнинг асосий мезонларига айланиши зарур.

Тадбиркорлик ва мулкдорлик маданияти

Мустақилликнинг иқтисодий мазмуни инсоннинг ҳалол меҳнат қилиши, мулкка эгалиги ва ташаббусини рўёбга чиқариш ҳуқуқида кўринади. Сўнгги йилларда рўйхатдан ўтиш, лицензия олиш, солиқ ҳисоботини топшириш ва банк хизматларидан фойдаланишнинг электронлашиши тадбиркор учун вақт ва харажатни қисқартирди. 120 турдаги ҳужжатни талаб қилиш ва 160 дан ортиқ лицензия ҳамда рухсатноманинг бекор қилиниши натижасида бозорга қарийб 200 минг янги тадбиркор кириб келди, чет эл иштирокидаги корхоналар сони беш каррага яқин ошиб, 23 мингга яқинлашди.

Тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш кредит бериш билангина чекланмаслиги керак. Ер, инфратузилма, электр, логистика, малакали кадр, стандарт ва бозорга кириш бир занжирда ишласа, маблағ ишлаб чиқаришга айланади. Акс ҳолда, имтиёз қисқа муддатли енгиллик бериб, барқарор бизнес моделини яратмаслиги мумкин. Янги Ўзбекистоннинг вазифаси имтиёзга эмас, рақобат ва инновацияга таянадиган мулкдорлар қатламини кенгайтиришдир.

Маҳаллабай ишлаш ва ҳудудларнинг иқтисодий ихтисослашуви кичик ташаббусни миллий иқтисодиёт билан боғлаш имконини берди. Бир ҳудудда боғдорчилик, бошқасида тўқимачилик, ҳунармандлик, туризм, логистика ёки ахборот технологиялари драйвер бўлиши мумкин. Бу ёндашув марказдан бир хил лойиҳа юбориш ўрнига ҳудуднинг табиий, маданий ва инсон ресурсларини ҳисобга олишни талаб қилади.

Ҳақиқий мулкдорлик маданияти ҳуқуқ ва масъулиятнинг бирлигидир. Тадбиркор қонун ҳимоясига ишониши, бироқ солиқ, меҳнат хавфсизлиги, экология ва маҳсулот сифати бўйича жамият олдидаги бурчини адо этиши керак. Давлат эса қоида белгилаб, ўзи ҳам унга риоя қилиши шарт. Иқтисодий эркинликнинг энг ишончли кафолати мансабдорнинг ваъдаси эмас, барчага бир хил ишлайдиган қонундир.

Муҳим концептуал ўзгариш

Янги Ўзбекистон ислоҳотларида камбағалликнинг расман тан олиниши муҳим концеп­туал ўзгариш бўлди. Муаммо тан олинмагунча унинг кўламини ўлчаш, сабабларини таҳлил қилиш ва манзилли сиёсат юритиш мумкин эмас. “Темир дафтар”, “Аёллар дафтари”, “Ёшлар дафтари”, Ягона ижтимоий реестр, ҳоким ёрдамчилари ва ижтимоий ходимлар тизими эҳтиёжни хонадон даражасида кўришга хизмат қилди.

2025 йилда камбағаллик даражаси 8,9 фоиздан 5,8 фоизга, ишсизлик 5,5 фоиздан 4,9 фоизга тушгани, қарийб 1,5 миллион эҳтиёжманд аҳоли камбағалликдан чиққани ва 1435 маҳалла илк бор “камбағалликдан холи” ҳудудга айлангани қайд этилди. Жаҳон банки ҳам миллий камбағаллик кўрсаткичининг 2024 йилдаги 8,9 фоиздан 2025 йилда 5,8 фоизга тушганини тасдиқлайди.

Бу рақамлар муҳим, аммо оилани рўйхатдан чиқаришнинг ўзи барқарор фаровонлик дегани эмас. Даромад манбаи қанчалик мустаҳкам? Иш расмий ва хавфсизми? Оила саломатлик ёки ҳосилнинг йўқолиши каби зарбага бардош бера оладими? Болалар таълимдан узилиб қолмаяптими? Камбағалликдан чиқиш сиёсатининг кейинги босқичи ана шу саволларга жавоб берадиган узоқ муддатли кузатув ва “ижтимоий лифт” механизмларини талаб қилади.

Янги таҳрирдаги Конституцияда Ўзбекис­тоннинг ижтимоий давлат экани мустаҳкамланди. Бу қоида нафақа ва моддий ёрдам миқдорини оширишдан кенгроқ маънога эга. Ижтимоий давлат сифатли таълим ва тиббиёт, муносиб меҳнат, ногиронлиги бўлган шахс­лар учун тенг муҳит, кексаларга ғамхўрлик ва бола ҳуқуқларини кафолатловчи институтлар тизимидир. Давлатнинг инсонга ёрдами уни доимий қарам қилиб қўймасдан, имкониятини ишга солишга етаклаши керак.

Таълимдаги кенгайиш: энди асосий мезон — сифат

Мустақиллик йилларида таълим миллий тараққиётнинг энг катта ижтимоий майдонига айланди. Янги мактаблар, Президент, ижод ва ихтисослаштирилган мактаблар, оилавий ва нодавлат боғчалар, хорижий ва хусусий олий таълим ташкилотлари пайдо бўлди. Олий таълимда кечки, масофавий ва қўшма дастурлар кенгайди. Бу ўзгаришлар ёшларнинг билим олиш имкониятини оширишга қаратилди.

Миллий статистика маълумотларига кўра, 1991/1992 ўқув йилида олий таълим ташкилотларида 337,4 минг талаба таҳсил олган бўлса, 2025/2026 ўқув йили бошида

1 миллион 535 минг нафарга етди — қарийб 4,6 баробар ўсди. Айниқса, 2017 йилдан кейин қабул квоталари, нодавлат ва хорижий олийгоҳлар ҳамда таълим шакллари кенгайиши билим олишга бўлган улкан ижтимоий талабни очиб берди.

Бироқ аудиторияда ўтирган талабалар сони кўпайиши ўз-ўзидан инсон капитали сифатини кафолатламайди. Профессор-ўқитувчилар салоҳияти, академик ҳалоллик, лаборатория ва кутубхона, чет тиллар, рақамли кўникмалар, иш берувчи билан ҳамкорлик ҳамда битирувчининг бандлиги бир тизимда баҳоланиши керак. Таълимдаги навбатдаги тарихий вазифа қамров инқилобини сифат инқилобига айлантиришдир.

Университет фақат диплом берувчи муассаса эмас, жамиятнинг танқидий тафаккурини шакллантирувчи макондир. Мустақил фикрлайдиган ёш савол беради, далил талаб қилади ва янги ечим таклиф этади. Истиқлолнинг маънавий қуввати ҳам шунда: давлат ёшларни тайёр жавобни такрорлашга эмас, Ватан муаммолари учун масъулият билан фикр юритишга ўргатади. Илм-фан, таълим ва ишлаб чиқариш уйғунлашгандагина Учинчи Ренессанс ғояси ҳаётий мазмун касб этади.

 Ҳуқуқ қоғозда эмас, амалиётда

Янги Ўзбекистон даврининг энг сезиларли ўзгаришларидан бири инсон ҳуқуқлари билан боғлиқ оғриқли масалаларнинг очиқ тан олиниши бўлди. Пахта йиғим-теримида болалар меҳнати ва тизимли мажбурий меҳнатга барҳам берилиши шулар жумласидандир. Халқаро меҳнат ташкилоти 2022 йилда Ўзбекистон пахтаси тизимли болалар меҳнати ва мажбурий меҳнатдан холи эканини қайд этди. Шу асосда Cotton Campaign халқаро бойкотни бекор қилди.

Бу ўзгариш бир тармоқдаги меҳнат муносабатидан анча кенг маънога эга. У инсонни режа ва маъмурий топшириқ воситаси сифатида кўришдан унинг меҳнат ҳуқуқи, вақти ва қадрини ҳурмат қилишга ўтишни англатади. Энг муҳими, пахтачилик йўқолмади, кластер, манфаатдорлик ва бозор механизмлари орқали қайта ташкил этилди. Демак, иқтисодий натижа инсон ҳуқуқи ҳисобидан эмас, меҳнат унумдорлиги ва технология орқали таъминланиши мумкин.

Хорижга чиқиш, прописка тизими юмшатилиши, фуқаролик бериш тартиби кенгайиши, диний қарашлари туфайли махсус ҳисобда турган минглаб фуқароларнинг рўйхатдан чиқарилиши ва “Меҳр” операциялари орқали можаро ҳудудларидан юзлаб ватандошларимиз қайтарилиши шахс эркинлиги ва давлат ҳимоя­сига амалий мазмун берди. Мазкур жараёнлар жамиятда қўрқувни камайтириб, фуқаронинг давлатга дахлдорлик ҳиссини кучайтирди.

Инсон ҳуқуқлари соҳасида “эришилди” деган якуний нуқта бўлмайди. Суд мустақиллиги, терговда қонунийлик, сўз ва уюшиш эркинлиги, шахсий маълумотлар ҳимояси, гендер тенг­лик ва мансабдорнинг жавобгарлиги доимий назорат талаб қилади. Ислоҳотнинг ортга қайт­маслиги раҳбар иродасигина эмас, мустақил институт, очиқ маълумот, профессионал журналистика ва фаол фуқаролик жамияти билан таъминланади.

Янги таҳрирдаги Конституция: инсон, жамият ва давлатнинг янги аҳди

2023 йил 30 апрелда умумхалқ референдумида қабул қилинган янги таҳрирдаги Конституция мустақил тараққиётнинг янги ҳуқуқий босқичини белгилади. Унда инсон ҳуқуқ ва эркинликларининг бевосита амал қилиши, қонунчиликдаги зиддият ва ноаниқликлар инсон фойдасига талқин этилиши, Ўзбекистоннинг ҳуқуқий, ижтимоий ва дунёвий давлат экани каби қоидалар мустаҳкамланди.

Конституцияда таълим, тиббий хизмат, ижтимоий таъминот, уй-жой, меҳнат ва экологик ҳуқуқларга оид кафолатлар кенгайиши давлатнинг фуқаро олдидаги мажбуриятларини оширди. Бу меъёрлар декларатив қолмаслиги учун бюджет, маъмурий тартиб-таомил, суд амалиёти ва маҳаллий бошқарув уларга мослашиши лозим. Конституциянинг кучи унинг матнида эмас, фуқаро ҳуқуқини ҳимоя қилган ҳар бир қарорда кўринади.

Янги таҳрирнинг тарихий аҳамияти жамиятда “давлат нима бериши керак?” деган савол билан бирга “фуқаро давлат бошқарувида қандай иштирок этади?” деган саволни ҳам кучайтирганидадир. Ташаббусли бюджет, очиқ муҳокама, жамоатчилик кенгашлари ва маҳаллий вакиллик органларининг роли ана шу конс­титуциявий маданиятнинг амалий кўринишларидир.

Бироқ ҳуқуқий онг фақат янги нормалар қабул қилиниши билан шаклланмайди. Мансабдор Конституцияни ўз иш фаолиятининг бош мезони, фуқаро эса уни ўз ҳуқуқининг амалий ҳимоячиси сифатида ҳис қилиши керак. Мактабдан бошлаб ҳуқуқий таълимни кучайтириш, суд қарорларининг тушунарли ва очиқ бўлиши, давлат органларининг конституциявий мажбуриятлари юзасидан ҳисобдорлиги янги Ўзбекистоннинг ҳуқуқий феноменини мустаҳкамлайди.

Рақамли давлат: навбат қисқарганда вақт қадрланади

Давлат хизматлари марказлари ташкил этилиши ва Ягона интерактив давлат хизматлари портали кенгайиши фуқаронинг идора билан муносабатини ўзгартирди. Илгари бир маълумотнома учун бир неча эшикни тақиллатишга тўғри келган бўлса, энди кўплаб хизматлар ягона нуқта ёки телефон орқали олинмоқда. Рақамлаштиришнинг энг катта самараси компьютерлар сонида эмас, инсон вақти, йўл харажати ва ортиқча мулоқотнинг қисқаришидадир.

2025 йилга келиб, электрон давлат хизматлари сони 15 карра ошиб 721 тага, улардан фойдаланувчилар сони 11 миллиондан зиёдга етди. Рақамли ривожланиш бўйича 2025 йилги ҳисоботда Ўзбекистон БМТнинг Электрон ҳукуматни ривожлантириш индексида 63-ўринни, Жаҳон банкининг GovTech етуклик индексида эса 9-ўринни эгаллагани қайд этилди.

Электрон хизмат коррупция хавфини камайтиради, чунки қарорнинг изи, муддати ва масъули тизимда қайд этилади. Лекин алгоритм ҳам нотўғри маълумот ёки адолатсиз мезонни тезлаштириши мумкин. Шу боис, рақамли давлатда шахсий маълумотлар ҳимояси, алгоритм шаффофлиги, киберхавфсизлик ва қарор устидан инсонга мурожаат қилиш имкони асосий ҳуқуқий талаб бўлиб қолади.

Рақамлаштириш шаҳар ва қишлоқ, ёш ва кекса, интернетга эга ва ундан фойдалана олмайдиган фуқаролар ўртасида янги тафовут яратмаслиги керак. Электрон хизматнинг офлайн муқобили, рақамли саводхонлик ва барқарор интернет инфратузилмаси таъминланса, технология ижтимоий тенгликка хизмат қилади. Акс ҳолда, қулайликнинг ўзи янги тўсиққа айланиши мумкин.

“Яшил” тараққиёт ва инфратузилма

Аҳоли ва иқтисодиёт ўсиши энергия, сув, транспорт ва шаҳар инфратузилмасига талабни кескин оширди. Сўнгги саккиз йилда электр ишлаб чиқариш 38 фоиз кўпайиб, 81,5 мил­лиард киловатт-соатга етди, хусусий секторнинг генерациядаги улуши 24 фоиз, “яшил” энергия ҳиссаси 16 фоизни ташкил этди. Қуёш ва шамол станциялари барпо этилиши Ўзбекис­тон энергетикасида янги технологик ва инвестициявий даврни бошлади.

Бу ўзгаришлар икки карра аҳамиятга эга. Биринчидан, саноат ва аҳоли учун қўшимча қувват яратилади. Иккинчидан, иқтисодиётнинг углерод сиғими камайиб, глобал “яшил” бозор талабларига мослашиш имкони пайдо бўлади. Бироқ янги станция қуришнинг ўзи етарли эмас: электр тармоқларини модернизация қилиш, энергияни сақлаш, ҳисоб-китоб интизоми ва тежамкор технологияларни ­оммалаштириш зарур.

Орол фожиаси мустақил Ўзбекистонга қолган энг оғир экологик меросдир. Қуриган денгиз тубида ўрмонзорлар барпо этилиши, Оролбўйи аҳолиси учун сув, соғлиқ ва бандлик лойиҳалари амалга оширилиши миллий ҳаракатни халқаро ҳамкорлик билан боғлади. Ўзбекистон ташаббуси асосида БМТ Бош Ассамблеяси 2021 йилда Оролбўйини экологик инновациялар ва технологиялар ҳудуди деб эълон қилди.

Келажакда сув танқислиги, иқлим ўзгариши ва шаҳарлашув тараққиётнинг энг жиддий чекловларидан бўлади. Сувни ҳисобга олиш, тежамкор суғориш, чиқиндиларни қайта ишлаш, жамоат транспорти, яшил ҳудудлар ва экологик таълим бир-биридан ажратилмаслиги керак. Янги Ўзбекистоннинг улкан салоҳияти табиий ресурсни кўпроқ сарфлашда эмас, ҳар бир куб метр сув ва ҳар бир киловатт энергия­дан кўпроқ қиймат яратишда намоён бўлади.

Маърифат, миллий хотира ва эркин тафаккур

Мустақиллик тарихий хотирани тиклаш учун беқиёс имконият яратди. Амир Темур, Жалолиддин Мангуберди, жадидлар, қатағон қурбонлари, буюк муҳаддис ва мутафаккирлар мероси миллий ўзликнинг узвий қисми сифатида қайта ўрганилди. Тарихий шаҳарлар ва обидалар таъмирланди, янги илмий марказлар, музейлар ва маданий майдонлар пайдо бўлди. Миллий хотира ўтмиш билан фахрланишгина эмас, келажак олдида масъулият ҳис қилиш учун ҳам зарур.

Янги Ўзбекистон даврида маърифат ва диний бағрикенглик ички сиёсатдан халқаро ташаббус даражасига кўтарилди. 2018 йилда БМТ Бош Ассамблеяси Ўзбекистон илгари сурган “Маърифат ва диний бағрикенглик” резолюциясини қабул қилди. Ҳужжат таълим, саводхонлик, ўзаро ҳурмат ва дин эркинлигини экстремизмга қарши узоқ муддатли восита сифатида белгилаши билан аҳамиятлидир.

Мамлакатда 130 дан ортиқ миллат ва элат ҳамда 16 конфессия вакиллари тинч-тотув яшаши истиқлолнинг катта ижтимоий бойлигидир. Бирлик барчага бир хил маданий қолипни мажбуран бериш эмас. У давлат тилига ҳурмат, бошқа тил ва анъаналарнинг эркин ривожи, динлараро бағрикенглик ва тенг фуқаролик ҳуқуқларининг уйғунлигида шаклланади.

Эркин тафаккур маърифатнинг энг юксак кўринишидир. Илм аҳли тарихни фақат тантанали саҳифалар орқали эмас, мураккаб ва баҳсли жиҳатлари билан ўрганиши керак. Танқид Ватанга муҳаббатнинг зидди эмас, далилга асосланган танқид хатони вақтида кўрсатиб, тараққиётни тезлаштиради.

“Ўзбекистон — 2030” стратегияси: истиқлолнинг келажак дастури

2022-2026 йилларга мўлжалланган Тарақ­қиёт стратегияси “инсон қадри учун” тамо­йилини етти устувор йўналишда тизимлаштирди. 2023 йилда қабул қилинган “Ўзбекистон —

2030” стратегияси эса барқарор иқтисодий ўсиш, сифатли таълим, сув ресурслари, қонун устуворлиги ва хавфсизлик масалаларини узоқроқ истиқбол билан боғлади.

2026 йилда стратегия мақсад ва кўрсаткичларининг қайта кўриб чиқилиши ислоҳотларни янги шароитга мослаштириш заруратидан келиб чиқди. Янгиланган мақсадлар 2030 йилга бориб, ЯИМ ҳажмини 240 миллиард доллардан, аҳоли жон бошига 5,8 минг доллардан оширишни назарда тутади. Бундай марра фақат капитал киритиш билан эмас, меҳнат унумдорлиги, технология, экспорт таркиби ва инсон капитали сифатини ошириш билан таъминланади.

Стратегиянинг қиймати мақсаднинг баландлигида эмас, унинг ўлчаниши ва жамоатчиликка ҳисоб берилишидадир. Кўрсаткичлар ҳар йили очиқ эълон қилинса, муваффақият билан бирга ортда қолган соҳалар ҳам кўринса, стратегик ҳужжат давлат ва жамият ўртасидаги аҳдга айланади. Акс ҳолда, катта рақамлар маҳалладаги реал эҳтиёждан узилиб қолиши мумкин.

2030 йилга мўлжалланган тараққиёт истиқлолни кейинги авлодга қандай давлат сифатида топширишимиз ҳақидаги саволдир. Даромади ўртачадан юқори мамлакат бўлиш муҳим, аммо бу мақом адолатли суд, тоза ҳаво, сифатли мактаб, инклюзив шаҳар, хавфсиз меҳнат ва эркин фикр билан тўлдирилса, ҳақиқий қадрга эга бўлади. Янги Ўзбекистон феномени иқтисодий юксалиш ва инсонпарвар давлатчиликнинг бирлигида намоён бўлиши керак.

Хулоса

Феномен тушунчаси оддий ҳолатдан кўра кенгроқ, ўзига хос тарихий ҳодисани англатади. Янги Ўзбекистон феномени, назаримда, уч жараённинг бир вақтда кечаётганида кўринади. Биринчиси — мустақил давлатчиликнинг 1991 йилда яратилган асосларини сақлаш. Иккинчиси — 2016 йилдан кейин давлатни очиш ва инсонга яқинлаштириш. Учинчиси — миллий ўзликни глобал иқтисодиёт, технология ва умуминсоний қадриятлар билан уйғунлаштириш.

Бу феноменнинг биринчи белгиси — ислоҳотлар кўлами. Давлат бошқаруви, иқтисодиёт, таълим, ижтимоий ҳимоя, энергетика, ташқи сиёсат ва маънавий ҳаёт бир вақтнинг ўзида ўзгармоқда. Иккинчи белги — суръат: қисқа даврда узоқ йиллар ечим кутган масалалар бўйича қарорлар қабул қилинди. Учинчи белги — жамиятнинг кутилмалари ўсиши. Одамлар энди фақат барқарорликни эмас, сифат, адолат, тезкор хизмат ва очиқликни талаб қилмоқда.

Жамият кутилмаси ортиши билан баъзан норозилик ёки танқид кўпайгандек кўринади. Аслида, бу фуқаролик етуклигининг белгисидир. Ўз овозининг таъсирига ишонмаган инсон савол бермайди. Мурожаат қилаётган, муҳокамада қатнашган ва натижа талаб қилаётган фуқаро давлатни ўзиники деб билади. Шу маънода, янги Ўзбекистон феномени фақат давлат ташаббуси эмас, жамиятнинг уйғониш жараёнидир.

Тарихчи учун энг муҳим мезон ўзгаришнинг қай даражада барқарор институтга айланганидир. Бир йиллик юқори ўсиш ёки битта йирик лойиҳа тарихий тенденцияни исботламайди. Аммо қоида, кадр, молия, жамоатчилик назорати ва авлодлар давомийлиги бирлашса, ислоҳот янги тарихий сифатга айланади. 35 йиллик тажриба Ўзбекистоннинг ана шу мураккаб, аммо истиқболли босқичга кирганини кўрсатади.

Наим ОБЛОМУРОДОВ,

тарих фанлари доктори, профессор