Шавкат Мирзиёев Президент бўлгунга қадар меҳнат миграцияси соҳаси мамлакатимизда очиқ муҳокама этиладиган, давлат сиёсати даражасида тан олинган ижтимоий муаммо ҳисобланмасди ва бу борада бирорта жиддий ҳужжат қабул қилинмаганди. Одамлар иш излаб хорижга кетаётган, уларнинг сони ортиб бораётган бўлса-да, бу жараённинг кўлами, хавф-хатари ва инсонлар тақдирига таъсири ҳақида расмий майдонда гапирилмасди. Давлат хорижда меҳнат қилаётган фуқаролари олдидаги бурчини бажармай, ўз ҳолига ташлаб қўйганди.

Турли мамлакатларга йўл олган одамлар нафақат иш топиш, балки ўз меҳнати учун ҳақ олишда чув тушиб қолмаслик ва йўлда фирибгарлар қўлига тушмай хавфсиз етиб бориш учун ҳам курашишга мажбур эди. Не-не инсонлар йўлда ҳаётдан кўз юмди, майиб-мажруҳ бўлди, топган-тутганидан айрилди. Оиласини боқиш учун йўлга чиққан инсон баъзан уйига қайтиш учун маблағ тополмай қолган ҳоллар ҳам бўлди.

Майли, булар узоқ ўлкаларда юз берган кулфатлар. Аммо ўша йилларда пойтахтга иш излаб келган айрим юртдошларимиз ҳам нафақат иқтисодий қи­йинчиликлар, балки ҳуқуқий ва ижтимоий ҳимоясизликка ҳам дуч келди. Улар учун иш топишнинг ўзи етарли эмасди: қаерда яшаши, ҳужжатлари ва ўзи кимнинг қўлига тушиши ҳам кундалик ташвишга айланганди.

Туб бурилиш

Қачонки, давлат ўз фуқаросини “прописка” ёки “паспорт” орқали кўра бошласа, инсоннинг қадри унинг шахсиятидан эмас, ҳужжатидан изланади. Ҳолбуки, қоғоз одамнинг қадрини эмас, кимлигини тасдиқлайди, холос.

Президентимизнинг меҳнат миграцияси соҳасидаги устувор вазифалар юзасидан ўтказган йиғилишини кўриб, бу кунлар ортда қолганига тўла ишонч ҳосил қилдим. Ҳа, бугун ўша манзаралар тарихга айланди. Аммо инсонни муҳр ва рухсатнома орқали ажратиб қўйишдан туғиладиган жароҳат бизга доимо бир ҳақиқатни — давлатнинг вазифаси фуқарони рўйхатга олиш билан тугамаслигини эслатиб туриши керак. Унинг қадрини тан олиш, ҳуқуқини ҳимоялаш ва ўз юртида ўзини бегона ҳис қилмаслиги учун шароит яратиш давлатнинг масъулиятидир.

Ўша пайтларда миллионлаб одамлар чегарадан ўтар экан, ўзи билан фақат умидини олиб кетар, орқада эса Ватани, жигарлари ва қалбининг бир бўлагини қолдирарди. Кетиш масофа билан ўлчанар, аммо айрилиқни на масофа, на вақт билан ўлчаб бўларди.

Жамият уларга икки хил кўз билан қарарди. Бир томондан, мигрант оиланинг молиявий тиргаги, рўзғорини тебратувчи эди. Иккинчи томондан эса у давлат ва жамият ҳал этиши керак бўлган муаммоларни эслатиб турувчи, аммо кўпинча ёқимсиз статис­тикага айланиб қолган фуқаро эди.

Қишлоқлар ҳувиллаб қолган, кўчаларда ёшлар сийраклашган. Бу манзарани синфдошим мана бундай чизганида ичим музлаб кетганди: “Ошна, қишлоққа бориб келдим, тўй-маъракада ёш йўқ. Кўча-кўй бўм-бўш. Одамлар ҳатто тобут кўтарадиганлар камайиб бораётганидан хавотирга тушиб қолган...”. Бу гапларда оддий бир қишлоқ манзарасигина эмас, бутун бир даврнинг дарди мужассам эди.

Ўша пайтларда кимдир ўз юртида муносиб иш тополмагани, меҳнатига яраша ҳақ ололмагани, яна кимдир ўз олдига қўйган мақсадларига у ерда тезроқ эришиш мумкин деб ўйлагани учун йўлга чиқарди.

Баъзилар қишлоққа қайтиб, муҳожиратда топган пулига уй қурган, машина олган, фарзандларини ўқитган ёки тўй-­ҳашам қилган танишларига қараб ўзларида ҳам шундай имконият бўлишига ишонарди. Бошқалар эса ўз юртидаги секин иқтисодий ўсишни кутишдан кўра, қисқароқ вақт ичида кўпроқ даромад топишни афзал биларди. “Чет элда ишласам, тезроқ оёққа туриб оламан”, деган умид кўпларни йўлга бошларди.

“Дангасалар!”. 2013 йили катта даврада янграган бу сўз меҳнат муҳожирларига ўша пайтда берилган баҳо эди. Улар дангаса эмас, ўз ҳаётини яхшилашга, барқарор даромад топишга, фарзандларига яхшироқ шароит яратишга орзуманд инсонлар эди. Улар узоқдаги меҳнати самараси яқинларининг ҳаётида намоён бўлишини хоҳларди.

“Чет элда ишлаётган ҳар бир юртдошимиз — оиласининг ризқи, фарзандлари келажаги учун тинимсиз меҳнат қилаётган ҳақиқий мард инсонлар. Улар ҳам бизнинг фуқароларимиз, бизнинг фарзандларимиз”, деди йиғилишда Президентимиз.

Муаммони тан олиш — биринчи қадам

Одамлар ватандан йироқда эди. Улар мушкул дамларда ўзини паноҳига олиши керак бўлган давлатнинг ҳимоясини сезмас, бегона юртдаги ташвишларини кимга айтишни билмай изтироб чекарди. Шунга қарамай, уларнинг кўнгиллари қатида давлат адолатига умид милтилларди. Ишонч ҳам нонга ўхшайди: инсон унинг қадрини баъзан етишмаганда чуқурроқ ҳис этади. Узоқдаги фарзанди ёки кекса ота-онаси учун ўзларини қўлга олишга, қийинчи­ликларга чидашга ҳаракат қилишарди.

Фуқаролик фақат паспортдаги ёзув эмас. У инсон ва давлат ўртасидаги ишонч риштасидир. Бу ришта тинч кунларда ҳам, оғир дамларда ҳам узилмаслиги керак. Давлатнинг масъулияти ҳам айнан шу ерда намоён бўлади: инсоннинг манзили ўзгариши мумкин, аммо унинг ҳуқуқи ва қадр-қиммати ўзгармаслиги керак.

Давлат раҳбарининг халқ олдидаги вазифаси мамлакатни бошқариш, иқтисодий кўрсаткичларни яхшилаш ёки халқаро майдонда миллий манфаатларни ҳимоя қилиш билангина чекланмайди. Унинг зиммасида фуқаролар тақдирига бефарқ бўлмаслик, уларнинг ҳуқуқлари ва манфаатларини ҳимоя қилиш масъулияти ҳам бор. Айниқса, ризқ излаб Ватанни тарк этган, бегона юртда меҳнати билан оиласини боқаётган элдошлар тақдири бу масъулиятни янада яққол намоён этади.

Меҳнат муҳожирлиги шу маънода давлат сиёсати учун ўзига хос синовдир. У мамлакатдаги иш ўринлари, даромадлар ва касбий имкониятлар билан боғлиқ муаммоларни ҳам намоён этади. Айни пайтда у давлатнинг ўз фуқароларини қай даражада қадрлаши ва уларнинг тақдирига қанчалик дахлдор эканини кўрсатади.

Хориждаги ватандошнинг ҳақи берилмай қолса, у алданса, касал бўлса ёки оғир вазиятга тушиб қолса, бу фақат унинг шахсий муаммоси бўлиб қолмаслиги керак. Унинг ортида оиласи, фарзандлари, кутувчилари бор.

Хорижда узоқ йиллар яшаш инсоннинг ўз жамияти билан алоқаларини сусайтиради. Инсон йиллар давомида ўз юртидан узоқда яшаб, унинг ҳар бир янгилигини кузатади, тилини, урф-одатларини, қариндош-уруғларини соғинади. Аммо ўзини бугунги ҳаётнинг тўлақонли иштирокчиси эмасдек ҳис эта бошлайди.

Бундай инсонни жамият бағрига қайтариш уни чегарадан ўтказиш ёки доимий манзилига етказиш билан ҳал бўладиган вазифа эмас. Унинг тажрибасини тан олиш, меҳнатига муносиб шароит яратиш, фарзандлари таълими ва оиласи фаровонлиги ҳақида қайғуриш ҳам керак.

Йиғилишда шу ҳақда гап борди. Хорижда муаммога дуч келган ватандошларимиз энди ёрдам сўраб “Онлайн маҳалла” платформасида хабар қолдира олади. Зарур ҳолларда элчининг ўзи фуқаро олдига бориб, унинг ҳуқуқини ҳимоя қилади ва муаммосига ечим топиш билан шуғулланади.

Ҳокимлар олдига хорижда ишлаётганларнинг оиласи ва ота-онаси фаровон ҳаёт кечириши, фарзандлари яхши таълим олиши учун шароит яратиш вазифаси қўйилди. Давлатимиз раҳбари ҳар бир ватандошимиз қаерда бўлмасин, ортида уни қўллаб-қувватлайдиган Ватани борлигини ҳис қилиб яшаши кераклигини таъкидлади.

Меҳнат муҳожирлигининг иқтисодий томонини инкор этиб бўлмайди. Хорижда ишлаётган ватандошлар юборган маблағ кўплаб оилаларнинг кам-кўстига ярайди, болалар таълимига, уй-жой қурилишига, кундалик эҳтиёжларига сарфланади. Бу маблағлар ички бозордаги савдо ва хизматларга ҳам таъсир кўрсатади. Шу маънода, мигрант фақат ўз оиласини боқувчи эмас, балки мамлакат иқтисодий ҳаётининг ҳам иштирокчисидир.

Шунинг учун унинг меҳнати қадрланиши шарт. Йиғилишда Президентимиз бу ҳақда гапириб, “Уларнинг хориждаги иш стажи Ватанга қайтганидан кейин ҳисобга ўтиши, айниқса, пенсия та­йинлашда бу албатта инобатга олиниши зарур”, деди.

Мигрантлар тақдирига оид ҳужжатлар силсиласи, уларнинг ҳуқуқий ҳимояси ва ижтимоий кўмагига эътибор қаратилиши давлат бу муаммони кун тартибига олиб чиққанини кўрсатади. Бироқ ҳужжатлар сони ўз-ўзидан ғамхўрликнинг тўлиқ мезони бўла олмайди. Муҳими, улар инсон ҳаётида қандай натижа беряпти: ҳуқуқи бузилган фуқаро ҳимоя топяптими, қийин аҳволга тушган инсон ёрдам оляптими, хориждан қайтган киши ўз тажрибаси ва меҳнати билан юртида муносиб ўрин эгаллаяптими?

Давлат сиёсатидаги ҳақиқий бурилиш ҳам ана шу саволларга амалий жавоб излашдан бошланади. Муаммони тан олиш — биринчи қадам. Унинг кўламини англаш, инсонларнинг эҳтиёжларини эшитиш ва уларни ҳал қилиш механизмларини яратиш эса кейинги қадамлардир.

Фуқаро давлатдан ҳимоя ва адолат кутса, давлат ҳам унга ўз юртида меҳнати билан қадр топиш, қобилиятини намоён этиш ва келажагини қуриш имконини бериши керак. Ана шунда хорижга кетиш фожиа ёки чорасизликдан туғилган мажбурият эмас, инсоннинг онгли танловларидан бири сифатида намоён бўлади.

Ниятдан амалга

Инсон бегона мамлакатга бориб, маҳаллий тилни билмаса, меҳнат қонунчилигидан хабардор бўлмаса, иш берувчининг талабларини тушунмаса, энг оддий ҳуқуқларини ҳам ҳимоя қилиши қийинлашади. Бир қарашда оддий туюлган бу тўсиқлар баъзан унинг ойлик маошидан маҳрум бўлишигача олиб келиши, соғлиғи ва хавфсизлигига таҳдид солиши мумкин. Демак, муҳожирликка тайёргарлик чипта олиш ёки иш берувчи топишдан анча олдин бошланиши лозим.

Президентимизнинг 2018 йил 5 июлдаги “Ўзбекистон Республикасининг ташқи меҳнат миграция тизимини янада такомиллаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарори ташқи меҳнат миграцияси тизимини такомиллаштиришга қаратилди. Унда фуқароларни хорижга ишга жўнатиш тартиблари билан бир қаторда, воситачилар фаолиятини назорат қилиш ва хорижда меҳнат қилиш билан боғлиқ муносабатларни ҳуқуқий тартибга солиш масалалари қамраб олинди.

2019 йил 20 августдаги фармонда эса хорижда вақтинча меҳнат қилаётган фуқаролар ва уларнинг оила аъзоларини ҳимоя қилиш кафолатларини кучайтириш масаласига эътибор берилди. Бу ёндашув хорижда ишлаётган инсоннинг муаммоси унинг шахсий муаммоси эмаслиги, манфаатлари фақат хорижга чиқиши ёки ишга жойлашиши билан чекланмаслиги, оиласи эҳтиёжлари ҳам ҳисобга олиниши зарурлигини кўрсатди.

Чунки одам ўз уйини, оиласини, таниш муҳитини тарк этаётганда, у билан бирга яқинларининг хавотири ҳам сафарга отланади. Ҳужжатлар тўғри расмийлаштирилганми, иш ваъда қилинганидек чиқадими, иш берувчи келишувга риоя этадими, муаммо туғилса, ким ёрдам беради? Бу саволларга жавоблар инсонни миграция сиёсати марказига олиб чиқади.

Давлатимиз раҳбарининг 2020 йил 15 сентябрдаги “Хавфсиз, тартибли ва қонуний меҳнат миграцияси тизимини жорий қилиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорида хорижда ишлаётган фуқаролар билан узлуксиз мулоқот ўрнатиш, муаммоларини ўрганиш ва ҳал этиш, юртга қайтганидан кейинги бандлигини таъминлаш масалалари кўтарилди. Шу тариқа миграцияга фақат хорижда иш топиш жараёни эмас, балки инсоннинг тайёргарлиги, ҳуқуқий ҳимояси ва кейинги меҳнат фаолиятини ҳам қамраб оладиган тизим сифатида қараладиган бўлди.

Бироқ қонуний ва хавфсиз миграциянинг ўзи инсоннинг барча муаммоларини ҳал эта олмайди. Агар унинг касбий малакаси талабга жавоб бермаса, тил билими етарли бўлмаса ёки хорижда ишлаш билан боғлиқ харажатларни қоплашга қурби етмаса, мавжуд имкониятлардан фойдаланиш ҳам қийинлашади. Шу туфайли кейинги босқичда ҳуқуқий ҳимоя билан бир вақтда мигрантнинг тайёргарлиги ва моддий имкониятларини кенгайтириш масаласи муҳим аҳамият касб этди.

Президентимизнинг 2022 йил 1 мартдаги “Хорижда вақтинча меҳнат фаолия­тини амалга ошираётган Ўзбекистон Рес­публикаси фуқароларини ва уларнинг оила аъзоларини қўллаб-қувватлаш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарорида касб-ҳунар ва хорижий тилларни ўрганиш, айрим харажатларни қоплаш ҳамда ижтимоий кўмак бериш каби йўналишларга эътибор қаратилиши миграция сиёсатининг инсон ҳаётига дахлдор жиҳатларини кенгайтирди.

Меҳнат миграциясига тайёргарлик фақат касб ўрганиш ёки хориждан иш топиш билан тугамайди. Йўлга чиқишдан олдин тил ва малака имтиҳонларини топшириш, ишчи визасини расмийлаштириш, йўл чиптасини харид қилиш керак. Бу харажатлар эса хорижда ишлашга умид боғлаган, аммо маблағи кам инсон учун жиддий тўсиқ бўлиши мумкин. Шу боис, “Xoрижда иш” дастури доирасида белгиланган шартлар асосида малака ва тил имтиҳонлари харажатларини БҲМнинг уч бараваригача, ишчи визасини расмийлаштиришни беш бараваригача, йўл чиптасини эса икки бараваригача қоплаш механизми жорий этилди. Бундан ташқари, тегишли мезонларга мувофиқ келадиган, 18 ёшга тўлган ва 50 ёшдан ошмаган фуқароларга икки йил муддатга, йиллик 18 фоиз ставкада 10 миллион сўмгача микрокредит олиш имконияти берилди.

Давлат кўмагининг муҳим йўналишларидан бири хорижда оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган фуқароларга моддий ва ижтимоий ёрдам кўрсатишдир. Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 22 апрелдаги “Ўзбекистон Республикаси фуқароларини хорижда ташкиллаштирилган тартибда ишга жойлаштириш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорида ўрнатилган тартиблар асосида тиббий харажатларни қоплаш, вақтинча турар жой ҳақини тўлаш, Ватанга қайтиш харажатларига ёрдам бериш ва бир марталик моддий кўмак кўрсатиш каби чоралар назарда тутилди. Ёрдамнинг тури, миқдори ва шартлари тегишли тартиб ҳамда муайян вазиятга қараб аниқланади.

Бундай кўмакнинг аҳамияти фақат маб­лағ ажратилиши билан эмас, унинг инсон муаммосини ҳал этишга қанчалик ёрдам бериши билан баҳоланади. Хорижда тиббий ёрдамга муҳтож бўлган, вақтинча бошпанасиз қолган ёки юртига қайтиш учун маблағ топа олмаган фуқаро учун ўз вақтида кўрсатилган ёрдам оғир вазиятдан чиқиш имконини беради. Шунингдек, миг­рантнинг ортида қолган оиласи, айниқса, ижтимоий ҳимояга муҳтож хонадонлар, ногиронлиги бўлган оила аъзолари ва таълим олаётган болалар эҳтиёжлари ҳам ­эътибордан четда қолмаслиги керак.

Миллат тақдирини ўйлаш масъулиятини зиммасига олган раҳбар учун меҳнат миг­рацияси ҳам миллий ғурур, ҳам ижтимоий адолат масаласидир. Хорижда меҳнат қилаётган фуқаронинг ҳуқуқлари поймол этилганда, у камситишга дуч келганда ёки оғир вазиятга тушиб ёрдамга муҳтож бўлганда ўзини ёлғиз ҳис қилмаслиги керак.

Ташқи меҳнат миграциясига ёндашув биргина қарор ёки фармон билан ўзгармайди. Бу жараён йиллар давомида қабул қилинган ҳужжатлар, қўйилган вазифалар ва шаклланган механизмлар орқали босқичма-босқич ривожланди.

Пойтахтимизнинг Учтепа туманидаги “Intil” халқаро тил ва касбга ўқитиш маркази шундай босқичма-босқич амалга оширилаётган ишлардан бири. Қарийб 3,5 гектар майдонда жойлашган мажмуада 600 ўринли ўқув хоналари, 180 ўринли амалий машғулот хоналари, 120 ўринли имтиҳон маркази ва 400 ўринли ётоқхона мавжуд. Ўқув-амалий машғулотлар учун жиҳозлар Германия, Хитой ва Россиядан олиб келинган.

Марказда немис, инглиз, япон, корейс, чех, поляк, итальян ва словак тиллари бў­йича тайёргарлик йўлга қўйилган. Тил ўқитиш дастурлари 6 ойдан 10 ойгача давом этади.

Хорижий иш берувчилар эҳтиёжларига қараб таълим мазмуни янгиланиб, тўлдириб борилади.  Бу ерда фуқаронинг дастлабки мурожаатидан тортиб, ҳужжатларини расмийлаштириш, тил ва касб ўрганиш, малакасини тасдиқлаш ҳамда хорижга ишга жўнаб кетишигача бўлган босқичлар қамраб олинган.

Сўнгги йилларда мамлакатимизда тартибли меҳнат миграциясига муносабат тубдан ўзгарди. Илгари бу йўналишда 3 та давлат билан ишланган бўлса, ҳозир улар сони 27 тага етди. Ҳамкорлик қилаётган йирик хорижлик иш берувчилар қарийб 400 тага кўпайди. 

Ташқи меҳнат миграцияси агентлиги маълумотларига кўра, 2025 йил давомида уч мингдан ортиқ фуқаронинг мурожаати кўриб чиқилиб, чет эллик иш берувчилардан ҳамюртларимиз фойдасига 1,9 миллион доллар миқдорида иш ҳақи ва компенсациялар ундириб берилган. Шунингдек, агентлик кўмагида 406 фуқаронинг иш берувчилар ва воситачилар олиб қўйган шахсини тасдиқловчи ҳужжатлари қайтариб олинган. Бу рақамлар замирида қуруқ ҳисоботда акс этмайдиган инсон тақдирлари мужассам.

Давлатнинг вазифаси миграцияни тақиқлаш эмас, уни инсон учун хавфсизроқ ва танловга асосланган жараёнга айлантиришдир. Давлатнинг қудрати эса армияси ёки бюджети билангина эмас, фуқаросининг қадр-қимматини асрай олиш қобилияти билан ҳам ўлчанади.

Глобал жараён, улкан масъулият

Меҳнат миграцияси бугун жаҳон иқтисодиётининг муҳим қисмига, меҳнат бозорлари, демографик ўзгаришлар ва инсон интилишларини ўзаро боғлаб турган глобал жараёнга айланди. Одамлар қаерда иш борлиги, қайси мамлакатда малакасига талаб юқорилиги, қаерда муносиб даромад ва касбий ўсиш имконияти мавжудлигига қараб ҳаракатланмоқда.

Бугун дунёда фақат ишчилар эмас, билим ва интеллектуал салоҳият ҳам мамлакатлар ўртасида ҳаракатланмоқда. Бу жараён, бир томондан, инсонга касбий ўсиш, тажриба орттириш ва илғор технологияларни ўзлаштириш имконини беради. Иккинчи томондан эса мутахассисларнинг узоқ муддатга кетиши уларни тайёрлаган мамлакат учун малакали кадрлар танқислигини келтириб чиқариши мумкин. Шунинг учун замонавий миграцияни фақат “кадрлар кетиши” сифатида эмас, балки билим ва тажрибанинг халқаро айланиши нуқтаи назаридан ҳам баҳолаш зарур.

Миграция самарали бошқарилса, у барқарор ривожланишнинг қудратли драйверига айланади. Бугун дунёда демографик тафовутлар чуқурлашмоқда: айрим мамлакатларда аҳоли ва ёшлар қатлами ўсиб бораётган бўлса, бошқалари аҳолининг қариши ва ишчи кучи тақчиллигига дуч келмоқда. Миграция ана шу эҳтиёж ва имкониятларни бир-бирига боғлайди.

Глобал меҳнат бозорида рақобат кучайган шароитда малакали кадрлар тайёрлаш, касбий салоҳиятини ошириш, ҳуқуқ ва ижтимоий манфаатларини ҳимоя қилиш давлат сиёсатининг муҳим вазифаларига айланмоқда.

Миграциянинг глобал иқтисодиётдаги ўрнини пул ўтказмалари ҳам яққол кўрсатади. Жаҳон банки маълумотларига кўра, 2025 йилда дунё бўйича халқаро шахсий пул ўтказмалари ҳажми 804 миллиард доллардан ошди. Бу кўрсаткич меҳнат миграциясининг нафақат миллионлаб оилалар даромади, балки жаҳон иқтисодиётидаги муҳим молиявий оқимлардан бирига айланганини кўрсатади.

Ўзбекистонда ҳам ташқи меҳнат миг­рацияси мамлакат иқтисодиёти ва кўплаб оилалар ҳаётига бевосита таъсир кўрсатмоқда. Марказий банк маълумотларига кўра, 2026 йилнинг биринчи ярмида мамлакатга келиб тушган халқаро пул ўтказмалари ҳажми 9,3 миллиард долларни ташкил этган. Бу ўтган йилнинг шу давридагига нисбатан 13 фоиз кўпдир. Пул ҳаж­ми ошиши баробарида пул ўтказмалари географияси кенгайиб бормоқда.

Бу рақамлар миграциянинг иқтисодий аҳамиятини тасдиқлайди, аммо унинг ижтимоий мазмунини тўлиқ очиб бермайди. Чунки пул ўтказмаси — натижанинг бир қисми, холос. Унинг ортида хорижда ишлаётган инсоннинг меҳнати, оиласи олдидаги масъулияти ва келажакка боғлаган умидлари мужассам. Шу боис, миграция сиёсатида маблағлар оқимини ҳисоблаш билан бир қаторда инсоннинг меҳнат шароити, ҳуқуқий ҳимояси, касбий ўсиши ва оиласининг фаровонлигини ҳам назарда тутиш зарур.

Йиғилишда таъкидланишича, йил бошидан буён 1 миллион 116 минг киши миг­рациядан қайтган. Улар саноат, логистика, қурилиш ва бошқа соҳаларда ўзига хос тажрибага эга. Хорижда йирик саноат корхоналарида ишлаб, замонавий технология ва меҳнат маданиятини ўзлаштирган бу каби мутахассисларни мамлакатимиз корхоналарига жалб этиш лозим. Бу улар учун  катта имконият.

Ўзбекистоннинг хориждаги дипломатик ваколатхоналари ва меҳнат миграцияси соҳасидаги масъул тузилмалари фуқароларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш, қийин вазиятларда амалий ёрдам кўрсатиш, маҳаллий идоралар билан мулоқот ўрнатишда муҳим вазифани бажаради.

Тараққиётнинг ҳақиқий мезони қанча инсоннинг юртни тарк этгани ёки қанча маблағ юборгани билангина белгиланмайди. У инсон ўз билими, меҳнати ва интилиши билан қаерда бўлмасин муносиб ҳаёт қуриш имконига эга экани, ўз юртига қайт­са, орттирган салоҳиятини рўёбга чиқара олиши билан ҳам ўлчанади. Миграция инсон учун ягона йўлга эмас, танлаш мумкин бўлган имкониятлардан бирига айланганида, унинг фойдаси ҳам шахс, ҳам оила, ҳам жамият учун янада тўлиқ намоён бўлади.

Асқар ҲАЙДАРОВ,

Журналист