Тошкент – Аҳолиси 38 миллион нафардан ошган Ўзбекистон учун буғдой етиштириш миллий озиқ-овқат хавфсизлигининг энг муҳим йўналишларидан бири ҳисобланади. 2026 йилги мавсумда мамлакатда буғдой майдонларида юқори ҳосилдорлик қайд этилиб, ички дон таъминотини мустаҳкамлаш ва фермерлар даромадини оширишга қаратилган ислоҳотлар ўз самарасини кўрсата бошлагани маълум қилинди.
Миллий қишлоқ хўжалиги мутасаддиларининг маълумотларига кўра, жорий мавсумда ўртача ҳосилдорлик гектарига 9,57 тоннани ташкил этди. Бу ўтган йилги даражадан тахминан 1,1–1,5 тонна юқори бўлиб, уруғлик сифатини яхшилаш, серҳосил навларни жорий этиш, экинларни озиқлантиришни кучайтириш, сувдан самарали фойдаланиш, ишлаб чиқарувчиларни иқтисодий қўллаб-қувватлаш ва ўрим-йиғимни уюшқоқлик билан ташкил этиш натижаси сифатида баҳоланмоқда.
Мазкур натижалар Президент Шавкат Мирзиёев раҳбарлигида аграр соҳани модернизация қилиш, фермерларни қўллаб-қувватлаш, қишлоқ ҳудудларида даромад манбаларини кенгайтириш ва озиқ-овқат хавфсизлигини мустаҳкамлашга қаратилган ислоҳотлар доирасида амалга оширилган чора-тадбирлар билан боғлиқ. 2020–2030 йилларга мўлжалланган қишлоқ хўжалигини ривожлантириш стратегиясида белгиланган устувор вазифалар — ҳосилдорликни ошириш, ер ва сув ресурсларидан оқилона фойдаланиш, фермерлар учун бозор механизмларини кучайтириш, механизация ва рақамлаштиришни кенгайтириш — буғдойчилик тармоғида ҳам амалий натижа бермоқда.
Биринчи муҳим омил нав янгилаш бўлди. 2026 йил ҳосили учун 947 минг гектар суғориладиган майдонда кузги бошоқли дон экинлари парвариш қилинди. Ҳосилдорликни ошириш мақсадида эскирган буғдой навлари ўрнига 610 минг гектарда маҳаллий тупроқ-иқлим шароитига мос 12 та янги серҳосил нав, жумладан 8 та маҳаллий нав экилди.
Иккинчи омил сифатида экинларни озиқлантириш ва агротехник тадбирларни ўз вақтида амалга ошириш қайд этилмоқда. Баҳорги вегетация даврида ғалла майдонлари уч марта азотли минерал ўғитлар билан озиқлантирилди. Шунингдек, ҳосил шаклланиши ва дон сифатини яхшилаш мақсадида микроэлементларга бойитилган биостимуляторлар билан тўрт-беш марта барг орқали озиқлантириш ишлари амалга оширилди.
Учинчи муҳим йўналиш ишлаб чиқарувчиларни иқтисодий қўллаб-қувватлаш бўлди. 25 мингдан ортиқ ғалла етиштирувчи хўжаликнинг 743 минг гектар майдонини молиялаштириш учун 10 фоиз ставкада 5 триллион сўм имтиёзли кредит маблағлари ажратилди. Қўшимча давлат қўллаб-қувватлови доирасида 16,7 мингдан ортиқ хўжаликка электр энергияси харажатлари учун 140 миллиард сўм субсидия ажратилди. Бундан ташқари, сув тежовчи технологияларни жорий этиш учун 265 миллиард сўмдан ортиқ субсидия маблағлари тўлаб берилди.
Жорий йилда буғдойчиликда сув тежовчи технологияларни қўллаб-қувватлаш тизими ҳам кенгайтирилди. Аввалги йилларда асосий эътибор ёмғирлатиб ва айланма суғориш тизимларини рағбатлантиришга қаратилган бўлса, 2026 йилда буғдой майдонларида томчилатиб суғоришни жорий этиш учун ҳам субсидия механизми илк бор амалиётга киритилди. Бу сув танқислиги шароитида ҳосилдорликни сақлаш ва ресурслардан самарали фойдаланишга қаратилган муҳим қадам бўлди.
Ҳукумат 2026 йилнинг 1 апрелидан 1 июлигача дизель ёқилғиси харажатларини қисман қоплаш механизмини ҳам жорий этди ва ушбу мақсадлар учун давлат бюджетидан қарийб 100 миллиард сўм маблағ ажратилди. Шунингдек, ғалла етиштириш учун олинган имтиёзли кредитларни 1 августга қадар тўлиқ қайтарган ишлаб чиқарувчиларга 10 фоизлик кредит тўловининг 4 фоиз пункти субсидия сифатида қоплаб берилиши белгиланган.
Тўртинчи омил — уруғлик тайёрлашда янги ёндашувлардан фойдаланишдир. Мавсумнинг муҳим жиҳатларидан бири Ўзбекистонда илк бор фермерлар учун амалий бўлган, миллий мутахассислар томонидан эпигенетик ёндашувга асосланган деб тавсифланган уруғликни тайёрлаш усули кенг қўлланилгани бўлди. Ушбу усул уруғликдаги тиним ҳолатини бошқариш, унинг уйғонишини фаоллаштириш ҳамда тез ва бир текис униб чиқишини таъминлашга қаратилди. Экиш олдидан 170 минг тонна уруғлик дон 45–60 кун давомида +1 дан +5°C гача бўлган совитилган шароитда сақланди ва тайёрланган уруғлик 700 минг гектар майдонга экилди.
Бу ёндашув одатдаги яровизацияни тўлдириб, уруғлик тиним ҳолатини бошқариш ва эрта, бир маромда кўчат ҳосил қилишга йўналтирилди. Натижада ғалланинг ўсиши ва ривожланиши ўтган йилларга нисбатан 8–10 кунга олдинлади, кўчатлар 10–12 кунда бир текис униб чиқди. Кўчат қалинлиги ўртача гектарига 5,5–6,0 миллион тупни ташкил этди. Бу омиллар ҳосилдорликнинг ошишига сезиларли ҳисса қўшди.
Илғор агротехнологияларни қўллаган 11 мингдан ортиқ фермер, яъни ғалла етиштирувчиларнинг қарийб 32 фоизи, гектарига 10 тоннадан юқори ҳосил етиштиришга эришди. Сўнгги йилларда фермерларнинг иқтисодий мустақиллиги ва даромадини оширишга қаратилган ислоҳотлар натижасида жорий йилда қарийб 9 минг фермер хўжалиги жами ғалла майдонининг 22 фоизига тенг бўлган 204 минг гектар майдонда имтиёзли кредит олмасдан, ўз маблағлари ҳисобидан ғалла етиштирди.
2026 йилги буғдой мавсуми илмий асосланган нав танлаш, уруғлик тиним ҳолатини бошқариш, экинларни сифатли озиқлантириш, сув тежовчи технологиялар, мақсадли субсидиялар, шаффоф ўрим-йиғим логистикаси ва фермерларга йўналтирилган бозор қўллаб-қувватлови Ўзбекистонда озиқ-овқат хавфсизлиги ва қишлоқ аҳолиси фаровонлигини мустаҳкамлашда муҳим аҳамиятга эга эканини кўрсатди.
Манба: 2026 йилги буғдой ҳосили мавсуми бўйича тақдим этилган миллий қишлоқ хўжалиги ва фермерлар кенгаши маълумотлари.
