Аммо қуруқликдаги гигантлар масса жиҳатидан океан жонзотларидан қанчалик паст туради?
Ушбу инфографикада Fact Animal нашри ва World Atlas портали маълумотларига кўра, ҳайвонлар вазнининг максимал қайд этилган қийматлари таққосланган.
Келтирилган рақамлар вояга етган индивидларнинг одатий кўрсаткичларини эмас, балки ҳар бир тур учун қайд этилган тахминий максимал массасини акс эттиради.
Африка саванна фили 10 400 килограмм билан қуруқлик ҳайвонлари рейтингида етакчилик қилмоқда. Бу ҳар бири тахминан 4000 килограмм деб кўрсатилган Осиё фили ва Африка ўрмон фили массасидан икки баравар кўпдир. Каркидонлар биринчи ўнта ўриндан тўрттасини эгаллайди, бизон эса тахминан 900 килограмм вазн билан рўйхатни якунлайди.
Нима учун китлар қуруқликдаги ҳайвонлардан шунчалик оғир бўлиши мумкин?
Қуруқликда яшовчи ҳайвонлар жуда катта массага эга бўлишига қарамай, оғирлик кучини енгиб, ўз вазнини тўлиқ ушлаб туришига тўғри келади. Ўлчамлари уларнинг турли ландшафтларда ҳаракатланиш қобилиятига, жумладан, мавсумий миграция пайтида узоқ масофаларни босиб ўтишига ҳам таъсир қилади. Баъзи турлар дунёдаги энг узун миграция йўлларига эга қуруқлик ҳайвонлари қаторига киради.
Денгиз жониворлари орасида биринчи ўринни кўк кит эгаллайди: унинг максимал оғирлиги тахминан 190 тоннага етади. Кейинги ўринларда Шимолий Тинч океани силлиқ китлари, финвал ва Гренландия китлари туради - бу турларнинг ҳар бири учун тахминан 118 тонна кўрсатилган.
Нима учун китлар қуруқликдаги ҳайвонлардан шунчалик оғир бўлиши мумкин? Гап кўп жиҳатдан сувнинг итарувчи кучида. У тана вазнининг катта қисмини ушлаб туради, бу эса денгиз гигантларига қуруқликда сақлаш қийин бўлган ўлчамларга эришиш имконини беради. Бундан ташқари, йирик тана сувда иссиқликни яхшироқ сақлайди.
Бироқ, Стенфорд университети тадқиқотлари шуни кўрсатадики, улкан организмнинг ҳаёт фаолиятини таъминлаш учун энергия сарфи ҳам сув сут эмизувчиларининг чегаравий ўлчамларини чеклайди. Бунда массанинг максимал қийматларини тахминий баҳолар сифатида қабул қилиш лозим. Улкан китни тортиш қуруқликдаги ҳайвонга қараганда анча қийин, шунинг учун баъзи рақамлар ноёб намуналарга асосланган ёки билвосита ўлчовлар ёрдамида олинган.
Китлар бутун умрини океанда ўтказса-да, уларнинг аждодлари бир вақтлар қуруқликда ҳаракатланган сут эмизувчилар бўлган. Миллион йиллар давомида улар сув муҳитига мослашган: уларда океанда яшаш учун зарур бўлган оқувчан тана, кучли дум ва бошқа хусусиятлар шаклланган.
Ушбу эволюция натижасида Ер юзида мавжуд бўлган энг оғир ҳайвон — кўк кит пайдо бўлди. Замонавий қуруқликдаги сут эмизувчилар билан қарама-қаршилик ҳайратланарли. Филлар қуруқлик ҳайвонлари орасида вазн бўйича рекордчи бўлиб қолмоқда, бироқ сув муҳити китларга бутунлай бошқача миқёсларга эришиш имконини берувчи жисмоний шароитларни яратади, деб ёзади naked-science.ru.
