Инсоният цивилизацияси ва Шарқ ренессансининг маркази бўлган кўҳна Самарқанд нафақат муҳташам обидалари, балки дунёга тамаддун улашган илм-фан ўчоқлари билан ҳам машҳур. Ана шундай табаррук масканлардан бири — бугунги кунда мамлакатимиз олий таълим тизимининг байроқдори ва QS (Quacquarelli Symonds) нуфузли рейтинг тизимида “5 юлдузли” (5 Stars) олийгоҳ мақомини қўлга киритган ҳамда дунёнинг энг кучли университетлари рейтингидан мустаҳкам ўрин эгаллаётган Шароф Рашидов номидаги Самарқанд давлат университетидир.
Улуғбек мадрасасидан бошланган буюк тарих
Кўпчилик СамДУ тарихини ХХ асрнинг биринчи чорагига боғлайди. Бироқ тарихий адолат ва манбалар университетнинг ҳақиқий илдизлари анча чуқурроқ эканини кўрсатади. 1420-йилнинг 21 сентабр куни буюк астроном ва ҳукмдор Мирзо Улуғбек асос солган мадрасаи олияда илк расмий маъруза ўқилган эди. Таниқли олим Мавлоно Муҳаммад Хавофийнинг 100 дан ортиқ толиби илмлар қаршисида астрономия ва ҳандаса фанидан қилган ушбу маърузаси бугунги дорулфунун тамал тоши эди.
Диний илмлар билан бир қаторда математика, кимё, ҳуқуқшунослик ва фалакиёт каби дунёвий фанлар ўқитилган ушбу олий таълим маскани ўз даврининг академияси вазифасини бажарган. Гарчи асрлар давомида тузумлар ўзгариб, 1927 йилда муассаса замонавий университет мақомига ўтган бўлса-да, у олти асрлик маърифий ворислик занжирини узмасдан сақлаб кела олди.
Миллат фахрига айланган битирувчилар
СамДУ — буюк шахсларни тарбиялаган чинакам “истеъдодлар фабрикаси”дир. Университет аудиторияларида ўз даврида мамлакатимизни чорак аср, 1959–1983-йиллар давомида бошқарган йирик давлат арбоби ва ёзувчи Шароф Рашидов таълим олган. Университет ҳозирда айнан Шароф Рашидов номи билан аталади.
Ўзбек адабиёти ва фани ривожига улкан ҳисса қўшган Ҳамид Олимжон, Асқад Мухтор, Шукур Холмирзаев, Ўткир Ҳошимов каби сўз заргарлари, академик Иброҳим Мўминов ҳамда археолог Яҳё Ғуломов каби йирик олимлар айнан шу муқаддас даргоҳ бағрида камол топишган. Уларнинг ҳаёт йўли бугунги ёш авлод учун чинакам ибрат мактабидир.
Бугунги кун: Анъана ва инновация уйғунлиги
Бугунги Самарқанд давлат университети фақатгина ўтмиш хотиралари билан яшаётган маскан эмас. Бу ерда қадимий илмий анъаналар замонавий технологиялар ва жаҳон таълим стандартлари билан муваффақиятли уйғунлашган.
Ҳозирда университетда халқаро алоқалар кенг йўл қўйилган бўлиб, дунёнинг етакчи олий таълим муассасалари билан ҳамкорликда қўшма дастурлар ва илмий лойиҳалар амалга оширилмоқда. Замонавий лабораториялар, бой ахборот-ресурс маркази ҳамда юқори илмий салоҳиятга эга профессор-ўқитувчилар жамоаси талабаларга дунё даражасида билим олиш имкониятини тақдим этмоқда.
Келажакка интилаётган дорулфунун
Мирзо Улуғбек давридан бошланган маърифат машъаласи бугун СамДУда янада ёрқинроқ ёнмоқда. Университет ўзининг тарихий илдизларидан куч олиб, Янги Ўзбекистон пойдеворини қўядиган илм-фан намояндаларини етиштиришда давом этмоқда. Олти асрдан буён илм нурини таратаётган ушбу маскан келажакда ҳам юртимиз довруғини дунёга таратишга қодир ёшларни тарбиялашда энг ишончли таянч бўлиб қолаверади.
Шароф Рашидов номидаги Самарқанд давлат университетида Психология ва ижтимоий-сиёсий фанлар факултети мавжуд бўлиб, унда амалий психология кафедраси фаолият юритади. Самарқанд давлат университети амалий психология кафедраси хорижий таълим ва илмий марказлар билан илмий-амалий алоқаларни йўлга қўйилган бўлиб, кафедрада дунёнинг этакчи олийгоҳларидан профессор-ўқитувчилар фаолият юритади.
Халқаро илмий ҳамкорлик ва Арт-терапия
СамДУ психологлари жаҳоннинг етакчи илмий марказлари билан интеграцияни кучайтирмоқда. Россия таълим академияси Психология институти олимлари билан ҳамкорликда “Консултатив психология имкониятлари: Арт-терапия мисолида” мавзусидаги халқаро илмий лойиҳалар ва вебинар курслар йўлга қўйилган. Шунингдек, Ҳиндистоннинг йирик илмий муассасалари (масалан, Бомбей технологиялар университети) билан психолингвистика ва тиббиёт психологияси соҳасида қўшма маърузалар ҳамда докторантлар стажировкаси ташкил этилмоқда.
Халқаро алоқалар ва инвестициялар
Ректор томонидан илгари сурилган ҳамкорлик дастурлари доирасида Япония, Хитой, Кореа, Франция, Ҳиндистон, Сербия, Бирлашган араб амирлиги, Россия, Қозоғистон, Қозон ва Боку каби хорижий таълим марказлари билан ҳамкорлик йўлга қўйилди. Жумладан, “Ҳиндистон университетлари ҳафталиги”, Хитой Халқ Республикаси Zhengzhou университети кампусида бўлиб ўтган, Хитой ва Марказий Осиё давлатлари ўртасида фан, таълим ва маданиятлараро мулоқот соҳаларида гуманитар ҳамкорликни чуқурлаштириш, халқаро академик мулоқот ва тажриба алмашишни ривожлантириш мақсадида “Буюк Ипак йўли” халқаро лойиҳаси доирасида ташкил этилган Илмий-педагогик малака ошириш курслари каби халқаро тадбирлар орқали талабалар ҳамда профессор-ўқитувчилар учун дунё миқёсидаги тажрибалар эшиги очилди.
Бу саъй-ҳаракатлар туфайли Самарқанд давлат университети бугунги кунда нафақат Ўзбекистонда, балки бутун Марказий Осиёда нейро-психология ва сунъий интеллект уйғунлигини амалиётга жорий этган етакчи инновацион марказлардан бирига айланди.
Обид ҚОДИРОВ,
Шароф Рашидов номидаги Самарқанд давлат
университети профессори, психология фанлари доктори (DSc)
