Кейинги пайтларда тобора оммалашиб бораётган ижтимоий тармоқ ва расмий интернет нашрларида шу каби эътибор тортар, шов-шувли воқеа-ҳодисалар ёритилган материаллар кўпайгандек. Ҳатто уятли видеолар учрамоқда.
Давлат ва нодавлат интернет нашрлари вакилларининг бундай мазмундаги ахборот тайёрлаш ва эълон қилишга ўчлигининг сабаби нимада?! Бунга жавоб сифатида шуни айтиш мумкин, табиийки, таҳририятлар биринчи навбатда ўз кузатувчи(подписчик)ларини ушлаб туриш ва улар сафини кенгайтириш, эълон қилинган материал кўрувчилари сонини ошириш орқали эътиборга тушиш, жамоаси нуфузини яхшилаш, бошқача айтганда, миллий медиа майдонда ўз ўрнини мустаҳкамлаш, қолаверса, тижорат материаллари кўпроқ жалб этилишига ҳаракат қилади. Айни шу мақсадлар шов-шувли (муҳим аҳамиятга эга бўлган-бўлмаган) материалларнинг тармоқларга жойлаштирилишига сабаблардан, деб ўйлаймиз.
Аслида журналист жамиятдаги одамлар хоҳиш-истаги, қизиқишидан келиб чиқиб материал тайёрламаслиги керак. У воқеа-ҳодисаларни аҳамияти – муҳим ёки муҳим эмаслигини инобатга олган ҳолда жараённи холис-ҳаққоний, қандай бўлса шундайлигича (журналистика жанрлари бўйича) ёритиши лозим.
Кези келганда таъкидлаш жоиз, амалдаги Ўзбекистон журналистларининг касб этикаси кодексида журналистнинг материаллари жамият манфаатларига хизмат қилиши кераклиги белгиланган.
Шу маънода, расмий веб-сайт, телеграм канал, “Facebook” сингари ижтимоий тармоқ саҳифаларида учраётган, юқорида айтиб ўтилган мазмундаги информациялар ёшлар, умуман, омма кайфият-у руҳиятига қандай таъсир қилади? Айни саволимизга таниқли писихолог Шоира Исоқова шундай жавоб берди:
– Бугун глобал майдон, ижтимоий тармоқдаги ахборотлар ҳаётимизнинг ажралмас қисмига айланиб бўлди. Ёдда тутушимиз лозим, ҳар қандай ахборот инсон руҳиятига бир хил таъсир қилмайди. Афсуски, сўнгги пайтларда ижтимоий тармоқлар ва айрим ахборот манбаларида қотиллик, зўравонлик, жанжал ва фожеалар ҳақидаги шов-шувли хабарлар тобора кўпаймоқда. Бу усулда ёзаётган нашрлар шов-шув кўтариш орқали ўз рейтингини оширишни кўзлагани ҳеч кимга сир эмас. Бундай салбий матн ва оҳангдаги ахборотлар нафақат катталарнинг, балки фарзандларимизнинг ҳам онги ва қалбига таъсир қилмоқда. Энг хавфлиси, болалар ва ўсмирлар ҳаётни айнан шу ахборотлар орқали қабул қила бошлайди. Натижада уларда хавотир, қўрқув, ишончсизлик, тажовузкорлик ёки тушкунлик каби ҳолатлар юзага келиши мумкин. Боланинг қалби нозик. У нимани кўп кўрса, нимани кўп эшитса, унинг дунёқараши ҳам шунга қараб шаклланади. Мен ҳар доим ота-оналарга бир фикрни айтаман: фарзандингизнинг танасига қандай озуқа бераётганингизга эътибор берсангиз, унинг онгига қандай ахборот кираётганига ҳам шундай жиддий қаранг. Чунки болани-инсонни ҳар куни ўқиётган, эшитаётган ва кўраётган ахбороти тарбиялайди-шакллантиради.
Ахборотни танлаш маданиятини шакллантириш бугунги куннинг муҳим вазифаларидан бири. Ота-оналар фарзандлари билан дастурхон атрофида кўпроқ суҳбатлашиши, уларнинг ҳис-туйғуларини эшитиши ва интернетда нималарни кузатаётганига бефарқ бўлмаслиги лозим. Шу билан бирга, оммавий ахборот воситалари, журналист ва блогерлар ҳам масъулиятни ҳис этишлари, бўлар-бўлмас информация тарқатишдан тийилиши керак. Ахборотнинг асосий вазифаси шов-шув уйғотиш ёки одамларни қўрқитиш эмас, балки аҳолини янгиликлардан, муҳим воқеа-ҳодисалардан хабардор қилиш, уларни тўғри фикрлашга ундаш, кези келганда, хавфлардан огоҳлантириш, шунингдек, жамиятда эзгулик, меҳр-оқибат ҳамда ишонч муҳитини мустаҳкамлаш кабиларга қаратилади.
Шуни унутмаслик лозим, биз қандай ахборотни кўпайтирсак, эртанги жамият ҳам шунга ўхшаб шаклланади. Шундай экан, ҳар бир ахборот тайёрловчи ва тарқатувчи буни ҳис қилган ҳолда ишига масъулият билан ёндашиш шарт.
Х. Салимов
