Бу жараён бугун Ўзбекистонда кечаётган ислоҳотларнинг асосий ва устувор йўналишига айланган. Жумладан, давлатимиз раҳбари ташаббуси билан  Тошкентда биринчи марта ташкил этилган форумда инвесторлар ўзларининг қатор ғоялари билан иштирок этганди. Вақт ўтиб, ўша ғоя келишувга, келишув лойиҳаларга айланди. Шу маънода, анъанавий тарзда ўтказиб келинаётган Тошкент халқаро инвестиция форуми мамлакатимиз иқтисодиётига муносиб ҳисса қўшмоқда. Мазкур йирик анжуман нафақат рақамлар ва шартномалар майдони, балки ишончнинг йилдан йилга мустаҳкамланиб бораётган далилидир. Ишончга эса бир ­кунда эришиб бўлмайди. У йиллар давомида аста-секин шаклланади.

2016 йилгача мамлакатимиз иқтисодиёти ёпиқ эди. Валюта конвертацияси чекланган, хусусий тадбиркорликка маъмурий босим кучли, давлат монополия­лари иқтисодиётнинг асосий томирларини ушлаб турарди. Бундай шароитда хорижий инвестор учун Ўзбекистон харитада мавжуд, лекин амалда етиб бўлмас бир жой эди. Ишонч муҳитини яратиш, аввало, ана шу оғир даврни тан олишдан ва у билан очиқчасига ҳисоблашишдан бошланди.

Энг биринчи ва энг чуқур тўсиқ инс­титуционал ишончсизлик эди. Инвестор учун қонуннинг қоғозда ёзилиши етарли эмас. У амалда қандай ишлашини кўриши керак. Тажрибали сармоядор сўз билан эмас, натижа билан ҳисоблашади.

Форум хроникаси

2022 йилда илк маротаба ташкил этилган форум, таъбир жоиз бўлса, очиқ эълон босқичи бўлди. Яъни у “Ўзбекистон ҳамкорликка тайёр”, деган очиқ баёнот эди. Форум доирасида имзоланган келишувлар қиймати 15 миллиард доллардан ошди. Энергетика, кимё саноати, транспорт инфратузилмаси — уч йўналишда бир вақтда ҳаракат бошланди. Дастлабки муваффақиятли лойиҳалар ке­йинги инвесторлар учун йўл очиб берди.

Бир йил кейин бўлиб ўтган навбатдаги форумда кўпроқ “яшил” энергетика ва амалиёт уйғунлиги намоён бўлди. Мус­таҳкам ишонч самараси яққол кўрина бош­лади. “Яшил” энергетика йўналишида қатор йирик шартномалар имзоланди. Масалан, “Тотал Энергиес” ва бошқа йирик халқаро компаниялар билан қуёш ҳамда шамол электр станциялари қуриш бўйича келишувларга эришилди.

Учинчи форум ҳуқуқий ҳимоя ва капитал бозорини кўрсатиб берди. Инвесторлар ҳимояси механизмлари институтлаштирилди, арбитраж тартиблари халқаро стандартларга яқинлаштирилди. Халқаро бозорларда миллий валютадаги корпоратив еврооблигациялар айланмага киритилди.

2025 йилда эса 13 та стратегик корхона активига эга Миллий инвестиция жамғармасининг 30 фоиз акциялари Тошкент ва Лондон фонд биржасига чиқарилди. Бу Лондон биржасининг сўнгги беш йилдаги энг йирик IPOсига айланди. Шу йили мамлакатимизга жалб қилинган йиллик инвес­тиция ҳажми 43 миллиард долларга етди.

Жорий йилда янги марралар белгиланди. Беш йиллик йўлнинг якуни ва янги босқич бошланиши бўлди. 

Маданий ўзгариш ва сиёсий ирода

Кўп йиллар давомида шаклланган “йўқ дейиш осон, ҳа дейиш хавфли” деган бюрократик менталитетини бир кунда ўзгартириш қийин. Шу маънода, маъмурий ислоҳотлар, рақамли давлат хизматлари ички ишонч маданиятини қайта қуриш йўлидаги зарурий қадамлардир.

Ишонч муҳитини яратишда шахсий сиёсий ирода алоҳида ўрин тутади. Президентимизнинг инвесторлар билан бевосита, очиқ мулоқоти, Хорижий инвесторлар кенгашининг доимий фаолияти ва йирик хорижий компаниялар билан ҳамкорлик тизимли ислоҳотлар самараси бўлди. Халқаро рейтинглардаги ўсиш, “Иқтисодий эркинлик индекси”да 14 поғона юқорилаш буни ташқи томондан тасдиқлади.

Мамлакатимиз етакчисининг бешинчи Тошкент халқаро инвестиция форумидаги нутқи юртимизнинг глобал сармоя харитасида мустаҳкам ўрин эгаллашга қаратилган стратегик эълон бўлди.

Рақамлар ортидаги манзара

Президентимиз келтирган рақамлар ўзига хос салмоққа эга. Тўрт йил аввал, яъни биринчи форумда 2026 йил охирига келиб, ЯИМни 100 миллиард долларга етказиш мақсад қилиб белгиланган эди. Бугун эса кутилаётган кўрсаткич 180 мил­лиард доллардан ошмоқда. Бу шунчаки ўсиш эмас, режалаштириш ва ижро ўртасидаги тафовутнинг ижобий томонга кескин ўзгариши самарасидир. 7,7 фоизли йиллик ўсиш суръати ва 70 миллиард доллардан ортиқ халқаро захиралар ҳам юртимиз макроиқтисодий барқарорликка эришаётганини кўрсатади.

Нутқдаги энг эътиборли янгиликлардан бири Тошкент халқаро молия марказини ташкил этиш ташаббуси бўлди. У махсус ҳуқуқий режимга эга бўлган янги институционал платформа сифатида фаолият юритади.

Марказ иштирокчилари учун солиқ ва божхона имтиёзлари, капиталнинг эркин ҳаракати кафолатлари ҳамда исталган ­валютада ҳисоб-китоб қилиш имконияти берилади. Марказ инфратузилмасини шакл­лантириш доирасида мустақил молия­вий регулятор ташкил этилади, рақамли активлар, “яшил” молия учун замонавий тизим яратилади.

Бу модель Дубай (DIFC) ва Нурсултон (AIFC) тажрибаларига ўхшаш. Ушбу моделлар самарадорлиги эса, асосан, уч омилга боғлиқ. Регуляторнинг чинакам мустақиллиги, халқаро судьялар ва экспертларнинг реал ваколат доираси ҳамда мамлакатдаги умумий ҳуқуқий муҳит билан “параллел тизим” ўртасидаги уйғунлик. Агар бу омиллар ўз вақтида ва самарали ечилса, марказ минтақада ҳақиқий молиявий хабга айланади.

Олти устувор йўналиш

Президентимиз эълон қилган олти йўналишда эътиборга лойиқ стратегик изчиллик бор. Юқори қўшилган қиймат занжирларига эътибор — хомашёни қайта ишлашдан тортиб, тайёр маҳсулотгача бўлган бутун занжирни юртда шакллантириш нияти тўғри йўналиш. 130 турдаги янги маҳсулот ва 2,5 баравар юқори технологияли ишлаб чиқариш рақобатбардош саноатни қуриш йўлидаги асосий қадам.

“Яшил” энергетика ва сунъий интеллект комбинацияси глобал тенденциялар билан уйғун. Қорақалпоғистондаги махсус зонада 2040 йилгача солиқлардан озодлик ва бошқа енгилликлар жозибадор шарт-шароит.

Транспорт-логистика интеграцияси Трансафғон коридори, ўрта коридор ва “Хитой — Қирғизистон — Ўзбекистон” темир йўли бир-бирини тўлдирувчи ло­йиҳалар сифатида тақдим этилиши минтақавий иқтисодий интеграциянинг стратегик қийматини оширади.

Кичик ва ўрта бизнес экотизими

Маҳаллий тадбиркорлик муҳити қанчалик рақобатбардош ва иқтисодиёт “илдизи” — кичик ва ўрта бизнес сектори қанчалик соғлом бўлса, йирик инвестициялар ҳам шунчалик самарали “илдиз отади”.

Президентимизнинг бешинчи Тошкент халқаро инвестиция форумидаги нутқи иқтисодий модернизациянинг аниқ манзарасини, ўйланган институционал архитектурасини ва амалий таклифларини бир бутун ҳолда тақдим этган стратегик ҳужжатдир. Дунё иқтисодиётидаги геосиёсий беқарорлик ва савдо низолари кучайиб бораётган бир даврда Ўзбекистоннинг “очиқ эшик” сиёсатини сақлаши ўз-ўзича муҳим устунлик. 100 дан ортиқ давлатдан 4 минг­га яқин меҳмон иштирок этиши унинг халқаро миқёсдаги эътирофидан далолат беради.

Баҳодиржон ШЕРМУҲАММАДОВ,

Фарғона давлат университети ректори