Хўш, қайси спорт турида рақобатбардош мактаб шаклланди? Қайси йўналишда битта кучли спортчига эмас, бир нечта муносиб номзодга таяниш мумкин? Янги авлод катта мусобақада босимни қандай қабул қиляпти? Аввал натижа кутилмаган спорт турларидаги ўсиш тасодифми ёки муайян жараённинг натижаси? Осиё ўйинлари натижаси ана шу саволларнинг айримларига жавоб берди, айримларини эса янада долзарб масалага айлантирди.

Бу, айниқса, ҳозирда аҳамиятли. Париж олимпиадасидан кейин бошланган янги давр энди дастлабки босқичдан ўтиб бўлди. Лос-Анжелес — 2028 узоқ истиқбол эмас. Терма жамоаларнинг асосий таркиби, спортчилар ўртасидаги ички рақобат, қайси йўналишларга кўпроқ эътибор қаратиш зарурлиги тобора аниқлашиб борадиган палла бошланди. Бундай вазиятда Осиё ўйинлари кейинги икки йиллик ишнинг қаердан давом эттирилишини кўрсатадиган жиддий синов вазифасини ҳам бажаради.

19 сентябрдан 4 октябрга қадар Япония­да ўтказилган XX ёзги Осиё ўйинларида қитъанинг 45 делегациясидан 11 мингга яқин спортчи иштирок этди. Ўзбекистон мусобақада ўз тарихидаги энг катта таркиб — спортнинг 42 тури бўйича 396 нафар атлет билан қатнашди. Беллашувлар якунида делегациямиз 21 олтин, 25 кумуш ва 24 бронза — жами 70 медаль жамғариб, умумжамоа ҳисобида бешинчи ўринни эгаллади. Бу Марказий Осиё мамлакатлари орасида ҳам, Ислом ҳамкорлик ташкилотига аъзо давлатлар орасида ҳам энг юқори натижа бўлди.

Куни кеча спортчиларимиз Тошкент ­аэропортида тантанали кутиб олинди. Давлатимиз раҳбари Ўзбекистон спорт делегацияси аъзоларига табрик йўллади.

“Осиё ўйинларида эришилган ҳар бир ютуқ, ҳар бир ҳаяжонли дақиқа биз учун ўзига хос байрам, завқ ва қувонч айёми эканини қарийб бир ой давомида барчамиз чин дилдан ҳис этиб яшадик.

Албатта, бепоён Осиё қитъасининг ўзига хос Олимпия ўйинлари бўлган ушбу мусобақалардаги юксак натижалар ўз-ўзидан бўлгани йўқ. Уларнинг замирида мамлакатимизда жисмоний тарбия ва спортни ривожлантиришга қаратилган кенг кўламли ислоҳотлар, яратилаётган шароитлар, ёш истеъдод эгаларини қўллаб-қувватлаш бўйича амалга ошираётган ишларимиз мужассамдир”, дейилади табрикда.

Бу галги Осиё ўйинларидаги натижалар фақат медаллар сони эмас, балки Ўзбекистон спорти учун биринчи марта қайд ­этилган ­натижалар, янги чемпионлар ва рекордлар билан ҳам катта аҳамиятга эга.

Дастлаб Абдулваҳоб Рашидов эркаклар ўртасидаги каратэ баҳсларида, Шоҳсанам Шерзодова якка ҳолда каноэда эшкак эшиш дастурида, Ўткирбек Жўраев эса спорт гимнастикаси бўйича Ўзбекис­тоннинг Осиё ўйинларидаги биринчи ва тарихий олтин медалларини олишга муваффақ бўлгани терма жамоамиз аъзоларини юксак марралар сари руҳлантирди.

Ғайрат ва шижоатда тенгсиз енгил атлетикачиларимиз, жумладан, Суҳроб Хўжаев босқон улоқтириш йўналишида Осиё ўйинларининг олтин медалини қўлга киритган биринчи ўзбек спортчиси бўлди. Баландликка сакраш бўйича 1,90 метр натижа қайд этган Барнохон Сайфуллаева олтин медални қўлга киритиш билан бирга шахсий рекордини ҳам янгилади.

Енгил атлетикачимиз Шарифа Давронова, боксчимиз Абдумалик Халоков икки карра, бадиий гимнастика бўйича Тахмина Икромова уч карра Осиё ўйинлари чемпиони деган шарафли номга сазовор бўлиб, қитъамизда тенгсиз эканини исботлади.

Академик эшкак эшиш бўйича яқинда бўлиб ўтган жаҳон чемпионатида тарихий олтин медални қўлга киритган Шаҳзод Нурматов ва Собир Сафаралиев жуфтлиги муросасиз кечган Осиё ўйинлари баҳсларида ҳам етакчиликни сақлаб қолди.

Марди майдон спортчиларимиз Осиё ва жаҳон рекордларини янгилаб, спорт тарихига ўз номини зарҳал ҳарфлар билан муҳрлаб қўйгани мусобақаларнинг энг ёрқин саҳифаларини ташкил этди. Жумладан, афсонавий оғир атлетикачимиз Акбар Жўраев 197 килограмм натижа билан жаҳон ва Осиё рекордини янгилашга эришди. Ғоят драматик руҳда кечган беллашувларда бу атлетимиз Осиё ўйинлари рекордини ўрнатгани мухлислар қалбидан чуқур жой олган унутилмас воқеа бўлди.

Ўқ отиш бўйича Владимир Свечников эса Осиё ўйинлари олтин медалини биринчи марта Ўзбекистонга олиб келгани ва Осиё ўйинлари рекордини ўрнатгани қаҳрамонликдир. Моҳир дзюдочимиз Музаффарбек Тўрабоев ўзига хос жасорат кўрсатиб, чорак финалда кореялик рақиби, Париж — 2024 олимпиадаси совриндори Ким Мун Жонгни, финал баҳсида эса дзюдо ватани бўлмиш Япония вакили Ота Ҳёгани мағлуб этди ва Осиё ўйинларида икки вазн тоифасида ғалаба қозонган илк чемпион сифатида тарихга кирди.

Шу ўринда ўзбек дзюдочиларининг

2 олтин, 2 кумуш ва 3 бронза медални қўлга киритиб, 32 давлат вакиллари иштирокидаги кучли рақобат шароитида Япониядан кейин умумжамоа ҳисобида иккинчи ўринни эгаллагани Ўзбекистон дзюдо спортидаги энг йирик ва салмоқли натижадир.

Уч минг йиллик тарихга эга ўзбек кураши бўйича полвонларимиз ҳам халқимизнинг ишончини муносиб оқлади. Ушбу йўналишда 6 олтин медалнинг тўрттасини Аҳрор Зиёдуллаев, Шоҳруххон Бахтиёров, Ибодатхон Агожонова ва Покизахон Камолдинова қўлга киритди.

— Баландликка сакрашда баъзан икки-уч сантиметр натижа ҳам мусобақа тақдирини ҳал қилади, — дейди Осиё ўйинлари чемпиони Барнохон Сайфуллаева. — Шунинг учун ҳар бир баландликка алоҳида вазифа сифатида қараймиз. Аичи ва Нагояда мен учун асосий мақсад, албатта, медаль учун курашиш эди. Лекин мусобақа жараёнида энг яхши натижамни кўрсатиш имконияти пайдо бўлди. 1 метр 90 сантиметр маррани забт этиб, рекордимни янгилаганим чемпионликнинг мен учун аҳамиятини оширди. Бундай натижа бир мусобақанинг ўзида пайдо бўлиб қолмайди. Баландликка сакрашда техника, сакраш пайтидаги ҳаракат ва жисмоний ҳолат ўзаро боғлиқ. Тайёргарлик давомида шу элементларнинг ҳар бири устида ишладик. Катта мусобақада эса машғулотда қилган ишингни босим остида такрорлай олишинг керак. Мен учун Осиё ўйинларининг энг муҳим жиҳатларидан бири ҳам шу бўлди. Албатта, 1,90 метр билан чекланиб қолиш ниятим йўқ. Энди натижани барқарорлаштириш ва ундан ҳам юқори кўрсаткичларга чиқишим керак. Чунки Осиё миқёсида чемпион бўлиш билан жаҳон ва олимпиада даражасида рақобатлашиш ўртасида фарқ бор. Кейинги тайёргарликда шу фарқни қисқартириш асосий вазифалардан бири бўлади.

Ҳозир Ўзбекистон енгил атлетикасида ёш спортчилар орасида ҳам яхши натижалар кўриняпти. Аичи ва Нагоядаги медаллар бу йўналишда имконият борлигини кўрсатди. Энди бу натижаларни бир марталик муваффақият қилиб қолдирмай, йирик мусобақаларда мунтазам такрорлай олиш муҳим.

Енгил атлетикада шахсий рекордлар ва янги номлар эътиборга тушган ­бўлса, ­анъанавий кучли йўналишларда ҳам ўзбекис­тонлик спортчилар юқори мавқеини сақлаб қолди. Айниқса, бокс мусобақаларида терма жамоа вакилларининг натижалари бу спорт турида шаклланган кучли рақобат муҳити ва захира ҳали ҳам асосий устунлик­лардан бири эканини кўрсатди.

— Ўзбекистон боксида ҳар бир йирик мусобақага талаб юқори. Чунки терма жамоамиз олимпиада, жаҳон ва Осиё миқёсида натижа кўрсатиб келяпти, — дейди Осиё ўйинлари чемпиони Тўрабек Ҳабибуллаев. — Шу сабаб биз рингга чиққанимизда рақиблар ҳам Ўзбекистон боксчисига қарши алоҳида тайёргарлик кўради. Аичи ва Нагояда ҳам осон жанг бўлмади. Ҳар бир босқичда рақибнинг услубига қараб ишлаш, мураббийлар берган тактик вазифани бажаришга ҳаракат қилдик. 90 килограммгача вазн тоифасида рақибнинг битта кучли зарбаси ёки ҳимоядаги битта хато жангнинг боришини ўзгартириб юбориши мумкин. Шунинг учун фақат ҳужум эмас, масофани ҳис этиш, жанг суръатини назорат қилиш, очколар бўйича вазиятни тўғри баҳолаш ҳам муҳим. Мусобақада айрим жангларда тактикани ўзгартиришга тўғри келди. Менимча, чемпионликка эришишда шу жиҳат ҳам аҳамиятли бўлди. Эркаклар терма жамоаси умумжамоа ҳисобида биринчи ўринни олди. Лекин боксда рақобат қизғин бўлади. Осиёда Ўзбекистондан ташқари Қозоғистон, Хитой, Япония ва бошқа мамлакатларда ҳам кучли боксчилар бор. Жаҳон миқёсига чиқилганда рақобат янада ошади. Шунинг учун Осиё ўйинларидаги чемпионликни якуний нуқта деб эмас, кейинги босқич учун натижа деб биламан. Энг катта мақсадлардан бири — Лос-Анжелес олимпиадасида ғалаба қозониш. Унгача ҳали вақт бор ва таркибдаги ўрин учун ҳам рақобат бўлади. Шу даврда техник ва жисмоний тайёргарликни янада ошириш, халқаро мусобақаларда кўпроқ тажриба ­тўплаш керак.

Ўзбекистон делегациясининг умумий натижасига курашчиларимиз ҳам салмоқли ҳисса қўшди. Полвонларимиз тўрт бор чемпионликни қўлга киритди, яна икки вазн тоифасида бронза медалга сазовор бўлди. Натижада Ўзбекистон терма жамоаси кураш бўйича умумжамоа ҳисобида биринчи ўринни эгаллади.

— Кураш Ўзбекистоннинг миллий спорт тури бўлгани учун биздан ҳар қандай халқаро мусобақада юқори натижа кутилади, — дейди Ўзбекистон кураш федерацияси раиси ўринбосари Уйғун Умаров. — Лекин бугун кураш фақат Ўзбекистон спортчилари устунлик қиладиган спорт тури эмас. Осиёнинг қатор мамлакатларида яхши мактаблар шаклланган, кучли полвонлар етишиб чиқяпти. Рақиблар ҳам спортчиларимизни, уларнинг услуби ва кучли жиҳатларини ўрганиб келади. Шу маънода, Осиё ўйинларида ҳар бир медаль учун жиддий рақобат бўлди. Жамоамиз 4 олтин ва 2 бронза медаль олди ва кураш бўйича умумжамоа ҳисобида биринчи ўринни эгаллади. Чунки тўртта вазнда финалда енгиш спортчиларнинг нафақат техник жиҳатдан, балки ҳал қилувчи беллашувларда психологик жиҳатдан ҳам тайёр бўлганини кўрсатади.

Шу билан бирга, олтита медаль олдик, демак, ҳамма ишимиз мукаммал бўлди деб айтиш ҳам тўғри бўлмас. Айрим вазнларда имкониятларимиз юқорироқ эди. Мусобақадан кейин ҳар бир беллашув таҳлил қилинади: қаерда тактик хато қилинди, қаерда рақибга мослаша олмадик, қайси спортчига жисмоний ёки функционал тайёргарликни кучайтириш зарур — буларнинг барчаси кўриб чиқилади.

Биз учун яна бир муҳим вазифа — рақобатбардош захирани кучайтириш. Бир вазнда фақат битта кучли полвонга боғланиб қолиш мумкин эмас. Терма жамоага киришнинг ўзида рақобат кучли бўлса, халқаро мусобақага чиққан спортчининг савияси ҳам ошади. Курашнинг халқаро миқёсда оммалашиб бораётгани бизга қўшимча масъулият юклайди. Энди вазифа фақат бугунги устунликни сақлаб қолиш эмас, кейинги авлодни ҳам шу даражада тайёрлашдан иборат.

— Осиё ўйинларининг ўзига хос жиҳати шундаки, бу ерда деярли ҳар бир босқичда кучли рақибга дуч келиш мумкин, — дейди теннис бўйича Ўзбекистон терма жамоаси аъзоси, Осиё ўйинлари сов­риндори Ҳумоюн Султонов. — Япония, Жанубий Корея, Хитой, Эрон, Қозоғистон каби давлатлар вакиллари мусобақага жуда яхши ­тайёргарлик билан келади. Шунинг учун фақат жисмоний тайёргарликнинг ўзи етарли эмас. Рақибни ўрганиш, мусобақа давомида вазиятга қараб ҳаракат қилиш ҳам катта аҳамиятга эга. Биз ҳам Японияга кетишдан олдин шу жиҳатларга жиддий эътибор қаратдик. Албатта, спортчи мусобақага чемпион бўлиш учун боради. Совринли ўрин ҳам натижа, лекин беллашувдан кейин қайси жиҳатларда имкониятни тўлиқ ишлата олмаганингизни ҳам кўрасиз. Мен учун Аичи – Нагоядаги иштирок бу борада ҳам катта тажриба бўлди. Нуфузли мусобақада битта кичик хато ёки бир неча сония эътиборсизлик натижага таъсир қилиши мумкин. Энди шу жиҳатларни мураббийлар билан таҳлил қилиб, кейинги мусобақаларга тайёргарлик кўрамиз. Терма жамоамизнинг умумий натижаси ҳам ёмон эмас — 70 та медаль олинди, кўплаб спортчиларимиз финалгача етиб борди. Лекин спортда кечаги натижа билан яшаб бўлмайди. Олдимизда яна халқаро мусобақалар, энг муҳими, олимпиада цикли бор. Шунинг учун бу натижани кейинги босқичга ўтишдаги тажриба сифатида қабул қилиш керак.

Ўзбекистон спортида натижа келтираётган йўналишлар доираси кенгаймоқда. Илгари йирик мусобақалар олдидан асосий умид бир неча анъанавий спорт турига боғланган бўлса, эндиликда турли йўналишларда халқаро даражада рақобат қила оладиган спортчилар етишиб чиқяпти. Бу эса алоҳида чемпионларни тайёрлашдан кучли спорт мактабларини шакллантиришга ўтиш жараёни учун муҳим кўрсаткич. Чунки катта спортда битта авлоднинг муваффақияти маълум давр учун натижа беради, мунтазам равишда янги номлар пайдо бўлиши эса улкан тизимнинг барқарор ишлаётганини кўрсатади.

Осиё миқёсида етакчиликка даъво қилаётган спортчи ёки жамоа учун асосий вазифа бир мусобақада юқори чўққига чиқиш эмас, шу даражада барқарор қолишдир. Бунинг учун спортчининг жисмоний тайёргарлиги билан бир қаторда мусобақа амалиёти, рақибни таҳлил қилиш, тикланиш жараёни, спорт тиббиёти, психология ва мураббийлик қарорларининг сифати ҳам ҳал қилувчи аҳамият касб этади.

Шу маънода, Осиё ўйинлари Лос-Анжелес олимпиадасига тайёргарликнинг навбатдаги босқичи бўлди. Тўғри, олимпиадагача ҳали вақт бор ва бу даврда спортчиларнинг формаси ҳам, вазн тоифаларидаги рақобат ҳам, халқаро кучлар нисбати ҳам ўзгариши мумкин. Шунинг учун бугунги медални икки йилдан кейинги олимпиада медалига тенглаштириш тўғри бўлмайди.

Аммо ҳозирнинг ўзида қайси йўналиш­ларда имконият катта экани, қаерда рақобат муҳити етарли даражада шакллангани ва қайси нуқталар устида жиддий ишлаш кераклигини белгилаб олиш мумкин.

Энди асосий масала Аичи–Нагоядаги муваффақиятдан қанчалик тўғри фойдаланишда. Чемпионларнинг натижасини сақлаб қолиш билан бирга улар ортидан келаётган спортчиларни ҳам катта майдонга олиб чиқиш, ҳар бир вазн ва йўналишда муносиб рақобат муҳитини яратиш муҳим.

Осиё ўйинлари Ўзбекистон спортининг бугунги имкониятларини кўрсатди. Энди нав­бат шу имкониятларни кейинги икки йилда янада кўпайтириш, кучли йўналишларда устунликни сақлаш, ортда қолаётган турларда аниқ хулоса чиқаришда. Агар шу вазифалар тўғри бажарилса, Аичи – Нагояда қўлга киритилган медалларнинг асл қиймати кўринади. Зеро, забт этилган бир маррадан чиқариладиган хулоса кейинги — янада юксак марралар учун имконият ва камчиликларни баҳолаб олиш имконини ҳам беради.

Азизбек ЮСУПОВ,

“Янги Ўзбекистон” мухбири