Тақдимот Ўзбекистон Республикаси Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси ҳамда БМТнинг Озиқ-овқат ва қишлоқ хўжалиги ташкилоти (FAO) ҳамкорлигида амалга оширилаётган «FOLUR — Ўзбекистон» лойиҳаси мисолида ўтказилди.
Унда сув ресурсларини асраш, сунъий музликлар барпо этиш ва деградацияга учраган ландшафтларни тиклаш бўйича амалий ёндашувлар намойиш этилди. Айниқса, «Ice Stupa» технологиясига алоҳида эътибор қаратилди.
Қайд этилишича, иқлим ўзгариши, ҳароратнинг кўтарилиши, музликларнинг эриши ва ёғингарчилик режими ўзгариши Марказий Осиёда, жумладан, Ўзбекистонда сув ресурсларини асраш масаласини янада долзарблаштирмоқда.
Прогнозларга кўра, 2050 йилга бориб сув билан таъминланганлик даражаси 30–40 фоизга камайиши, суғориш сувига бўлган талаб эса 25 фоизга ошиши мумкин. Сув танқислиги ҳажми 2015 йилдаги қарийб 3 миллиард куб метрдан 2030 йилда 7 миллиард куб метрга, 2050 йилга бориб эса 15 миллиард куб метргача етиши эҳтимоли бор.
Экология қўмитаси ва FAO ҳамкорлигида мамлакатимизда илк бор «Ice Stupa» сунъий музлик технологияси жорий этилди. Ташаббус Глобал экологик жамғарма (GEF) томонидан молиялаштирилаётган «Ўзбекистонда озиқ-овқат тизимлари, ердан фойдаланиш ва тиклаш таъсири дастури» (FOLUR) доирасида амалга оширилмоқда.
Лойиҳа доирасида Қашқадарё вилоятининг Шаҳрисабз тумани Сарчашма ҳудудида мамлакатдаги илк сунъий музлик тажриба тариқасида барпо этилган. 2026 йил 9 январда ишга туширилган мазкур тизим табиий баландлик фарқи ва сув босимидан фойдаланади ҳамда электр насосларисиз ишлайди.
Дастлабки тажриба давомида тахминан 800 куб метр муз захираси шакллантирилган. Музликнинг эриши натижасида ҳосил бўлган сувдан маҳаллий аҳолининг қарийб 60 та хонадон фойдаланган.
Ушбу технология қиш мавсумида мавжуд сув манбаларидан фойдаланиб, сувни махсус қувурлар орқали юқорига пуркаш ва совуқ ҳаво таъсирида муз шаклида тўплаш тамойилига асосланган. Натижада улкан муз иншооти ҳосил бўлади.
Тўпланган муз баҳор ва ёз ойларида, сувга эҳтиёж ортадиган даврда эриб, қўшимча сув манбаини шакллантиради.
Мазкур технология қиш мавсумида сувни муз шаклида захиралаш, қурғоқчил тоғли ҳудудларда сув таъминотини яхшилаш, қишлоқ хўжалиги ва маҳаллий аҳоли эҳтиёжлари учун қўшимча сув манбаини яратиш имконини беради.
Шунингдек, у иқлим ўзгариши ва қурғоқчилик оқибатларига мослашиш, маҳаллий ҳамжамиятларнинг барқарорлигини мустаҳкамлашга хизмат қилиши кутилмоқда.
