ТМШ мәмлекетлериниң экономика, инвестиция ҳәм санлы трансформация тараўларындағы бирге ислесиўи кеңейип атырған бир ўақытта Экономикалық изертлеўлер ҳәм реформалар орайы (ЭИРО) Өзбекстанның шөлкем мәмлекетлери менен 9 жыл даўамындағы саўда-экономикалық бирге ислесиўи ҳаққында инфографика таярлады.

ТМШ мәмлекетлери үлкен экономикалық потенциалға ийе. 2025-жылы ТМШ мәмлекетлериниң улыўма номинал жалпы ишки өними дүнья көлеминиң шама менен 2 процентин (шама менен 2,3 триллион доллар), сатып алыў қәбилети паритети (СҚП) бойынша жалпы ишки өним болса дүнья көлеминиң 3,4 процентин (шама менен 6,2 триллион доллар) қураған.

2025-жылы ТМШға ағза мәмлекетлердиң улыўма сыртқы саўда айланысы 1,2 триллион доллардан асламды қурады.

ТМШ мәмлекетлери үлкен тәбийғий ресурсларға, раўажланған қайта ислеў санаатына, атап айтқанда, Венгрия ҳәм Туркияда машина ислеп шығарыў раўажланған. Қайта ислеў санааты өнимлери, атап айтқанда, тоқымашылық, электротехника, машина қурылысы, химия ҳәм басқалар да Әзербайжан, Қазақстан, Қырғызстан ҳәм Өзбекстанның кәрханаларында ислеп шығарылмақта. ТМШ мәмлекетлери аўыл хожалығы өнимлерин, соның ишинде, мийўе-овощ, дән, май, гөш ҳәм сүт өнимлерин үлкен көлемде жетистиреди.

Өзбекстанның ТМШ мәмлекетлери менен саўдасы.

Өзбекстанның ТМШ мәмлекетлери менен товар алмасыў көлеми соңғы 9 жылда 2,7 есеге өсип, 4 миллиард доллардан (2017-ж.) 10,8 миллиард долларға (2025-ж.) жетти. Экспорт 1,8 есеге өсип, 1,2 миллиард доллардан 3,8 миллиард долларға, импорт болса 3,8 есеге өсип, 1,8 миллиард доллардан 7 миллиард долларға жетти.

2025-жылы Өзбекстанның ТМШ мәмлекетлери менен товар алмасыўында ең үлкен үлес Қазақстан - 46% ($5 млрд.) ҳәм Түркия - 28% ($3 млрд.), кейинги орынларды Түркменстан - 11,1% ($1,2 млрд.) ҳәм Қырғызстан - 11,1% ($1,2 млрд.), ең аз үлес Әзербайжан - 2,8% ($307,3 млн.) ҳәм Венгрия - 1,1% ($117,4 млн.) ийелеген.

2025-жылдың жуўмағы бойынша Өзбекстанның ТМШ мәмлекетлерине экспортының қурамында санаат товарлары - 28,2%, машиналар ҳәм транспорт үскенелери - 19%, азық-аўқат өнимлери - 11,1%, химиялық элементлер ҳәм усыған уқсас өнимлер - 10%, ҳәр қыйлы таяр товарлар - 8,2%, ишимликлер ҳәм темеки - 3,5%, минерал жанылғы ҳәм майлаў майлары - 3,3%, азық-аўқат емес шийки зат - 1,3%, сондай-ақ, хызметлер - 12,7% ти қурады.

ҒМДА мәмлекетлеринен импорт тийкарынан азық-аўқат өнимлери - 22,8 процент, минерал жанылғы - 20,3 процент, санаат товарлары - 18,1 процент, машина ҳәм транспорт үскенелери - 12,9 проценттен ибарат болған.

ЭИРОның есап-санақларына бола, Өзбекстан ТМШ мәмлекетлерине экспортты және 2,7 миллиард долларға, соның ишинде, Түркияға 1,8 миллиард долларға, Қазақстанға 500 миллион долларға, Венгрияға 200 миллион долларға ҳәм Қырғызстанға 100 миллион долларға арттырыўы мүмкин.

Инвестиция бирге ислесиўи

Өзбекстан экономикасына ТМШ мәмлекетлери инвестицияларын тартыўда унамлы динамика бақланбақта, олардың улыўма көлеми 2017-2025-жылларда 11,5 миллиард доллардан артты (2025-жылы 3,8 миллиард доллар тартылды), бул болса ТМШ мәмлекетлериниң узақ мүддетли экономикалық бирге ислесиўден стратегиялық мәпдарлығын көрсетеди. Түркия Өзбекстанда тийкарынан қайта ислеў санааты, энергетика ҳәм аўыл хожалығына қаратылған 2,4 миллиард долларлық инвестиция менен жетекши инвестор болып есапланады.

2026-жыл апрель жағдайына бола, Өзбекстанда ТМШ мәмлекетлери капиталының қатнасыўындағы 4,5 мыңнан аслам кәрхана жумыс алып бармақта.

2025-жыл февраль айында Әзербайжанда болып өткен ТМШ мәмлекетлериниң бизнес форумында Түркий инвестиция қорының устав капиталын 20 процентке - 500 миллион доллардан 600 миллион долларға шекем арттырыў ҳаққында қарар қабыл етилген еди.

Ҳәзирги ўақытта қордан бир қатар биргеликтеги жойбарлар қаржыландырылмақта, бул болса ТМШ мәмлекетлери арасында кооперациялық бирге ислесиўди кеңейтиўге хызмет етеди.