Өзбекстанда биылғы жыл «Махалланы дамыту және қоғамды өркендету жылы» деп жариялануына байланысты халықты жұмыспен қамту, кедейлікті азайту, махаллалардың инфрақұрылымы мен әлеуметтік ортасын жақсарту бағытында ауқымды жұмыстар жүзеге асырылып жатыр.
Осыған орай жыл соңына дейін 1 миллион адамды тұрақты жұмыспен қамту, 181 мың отбасын кедейліктен шығару, әлеуметтік тұрғыдан дамыған махаллалар санын 2,5 есеге арттырып, 3,5 мыңға жеткізу, сондай-ақ жұмыссыздық пен кедейлік деңгейін 4,5 пайызға дейін төмендету жоспарланған.
Жыл басында инфрақұрылымы, халықтың тұрмыс деңгейі, кәсіпкерлік белсенділігі және қаржылық мүмкіндіктері шектеулі 37 «күрделі» аудан мен 915 «күрделі» махалламен жұмыс істеудің жаңа жүйесі енгізілді. Ол үшін қажетті барлық қаржы ресурстары бөлінді.
Атап айтқанда, республикалық бюджеттен аталған аудандар мен махаллалардың инфрақұрылымын жақсартуға 12 триллион сум бағытталды. Бұдан бөлек, әр ауданға 50 миллиард сумнан, әр махаллаға 2 миллиард сумнан қаржы бөлінді. Облыстық әкімдіктер де 37 ауданның әрқайсысына 10 миллиард сумнан, ал 915 махалланың әрқайсысына 1 миллиард сумнан қаражат қарастырды.
Нәтижесінде аудан әкімдіктері мен жергілікті кеңестердің қарамағына тағы да 4 триллион сум көлемінде қаржы түсті.
Таныстырылымда махаллаларды қолдау үшін Республика Махалла қорына тағы 200 миллиард сум бөлінгені айтылды. Сонымен бірге махаллалар үшін 300 миллиард сумнан астам тұрақты қосымша табыс көздері қалыптастырылып отыр.
Соған сәйкес санитариялық талаптарды бұзу және заңсыз құрылыс бойынша салынатын айыппұлдардың бір бөлігі махалла бюджеттеріне бағытталады. Жер және мүлік салығынан түсетін түсімдердің үлесі 10 пайыздан 15 пайызға дейін ұлғайтылады. Сондай-ақ бос жерлерді жалға беру мен кейбір ғимараттарды сатудан түскен қаржының бір бөлігі махаллалардың өзінде қалады.
Бұл қаражат ең алдымен ішкі жолдарды жөндеуге, жаяу жүргіншілер жолдарын салуға, балалар және спорт алаңдарын тұрғызуға, махалла саябақтарын ашуға және әлеуметтік тұрғыдан төмен отбасыларды жұмыспен қамту бағдарламаларын іске асыруға жұмсалады.
Сонымен қатар, абайсызда қылмыс жолына түсіп кеткен 245 мың азаматты кәсіпке баулу және оларды қоғам өміріне қайта бейімдеу бойынша арнайы жұмыстар ұйымдастырылады.
Таныстырылымда махаллалар қызметін цифрландыру мәселесіне ерекше назар аударылды. «Махалла жетілігі» жүргізген үй-үйді аралау барысында 1 миллион 365 мың тұрғынның түрлі мәселелері анықталған.
Оларды жедел шешу мақсатында 35 министрлік пен ведомствоның ақпараттық жүйелері «Цифрлық махалла» платформасына біріктіріледі. Бұл жүйе арқылы махаллада қордаланған мәселелерді анықтау, тұрғындардың өтініштерін талдау және нақты шешімдерді жедел әзірлеу мүмкіндігі жасалады.
Сондай-ақ, жасанды интеллект технологияларын енгізу арқылы әрбір махаллада туындауы ықтимал өзекті мәселелерді алдын ала анықтап, оларды шешудің жаңа тетігі қалыптастырылады.
Әрбір махалланың ерекшеліктеріне қарай банктермен бірлесіп тұрғындардың бизнес бастамалары мен инвестициялық жобаларының портфелі әзірленеді. Бұл жергілікті мүмкіндіктерді жаңа жұмыс орындары мен табыс көздеріне айналдыруға жол ашады.
Таныстырылымда махалла қызметін ғылыми негізде ұйымдастыру мәселесі де қаралды. Бүгінге дейін елде қорғалған 20 мыңға жуық ғылыми жұмыстың тек 10-да ғана махаллаға қатысты мәселелер зерттелген.
Осыған байланысты Махалланы дамыту ұлттық институтын құру ұсынылды. Институт қызметі ғылыми әлеуеті жоғары Мемлекеттік басқару академиясымен тығыз байланыста ұйымдастырылады.
Жаңа институт махалла жүйесіндегі реформаларды ғылыми тұрғыдан талдап, озық тәжірибелерді зерделеумен және таратумен, сондай-ақ «жетілік» қызметінің тиімділігін арттыруға бағытталған практикалық ұсыныстар әзірлеумен айналысады. Осы жүйе арқылы жыл сайын 21 мыңнан астам махалла қызметкері мен «жетілік» мүшесінің біліктілігі арттырылады.
Жиында махалла азаматтар жиыны ғимараттарының жай-күйі де талқыланды. Қазіргі уақытта 99 махаллада жеке ғимарат жоқ, тағы 84 ғимарат қала құрылысы талаптарына сәйкес келмейді, ал 4 нысан апатты жағдайда екені айтылды.
Кәсіпкерлер тарапынан махалла ғимараттарын мемлекеттік-жекеменшік әріптестік негізінде салу, олардың бір бөлігін «жетілікке» тегін беру, ал қалған бөлігінде тұрғындарды жұмыспен қамтитын шағын өндіріс орындары мен сервистік нысандар ашу ұсынылды.
Мемлекет басшысы ұсынылған бастамаларды қолдап, жауапты тұлғаларға «Цифрлық махалла» платформасын толық іске қосу, махаллалардың тұрақты табыс көздерін кеңейту, Махалланы дамыту ұлттық институтының қызметін жолға қою және махалла ғимараттарын мемлекеттік-жекеменшік әріптестік негізінде салу жөнінде нақты тапсырмалар берді.
