Шу мақсадда Президентимизнинг 2025 йил 3 ноябрдаги ПФ–206-сон Фармонига мувофиқ давлат ижтимоий суғуртаси тизимини босқичма-босқич жорий этиш ишлари амалга оширилмоқда.
2026 йил 1 январдан бошлаб ҳомиладорлик ва туғиш нафақаларини Давлат ижтимоий суғурта жамғармаси орқали проактив шаклда тайинлаш ва тўлаш тизими йўлга қўйилди. Бунинг учун Ижтимоий суғурта ахборот модули ишлаб чиқилиб, 10 та вазирлик ва идоранинг ахборот тизимлари ўзаро интеграция қилинди.
Жорий йилнинг дастлабки беш ойида 81 мингта меҳнатга лаёқацизлик варақаси автоматик кўриб чиқилди. Шундан 58 мингтаси бўйича қарийб 660 миллиард сўмлик ҳомиладорлик ва туғиш нафақалари тайинланиб, тўлаб берилди.
Қолган мурожаатларнинг бир қисми суғурта стажи етарли бўлмагани, айримлари расмий бандлик мавжуд эмаслиги, яна бир қисми эса такрорий ёки хато расмийлаштирилган ҳужжатлар сабабли рад этилган.
Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги бош мутахассиси Дилшодхон Муҳаммаджонованинг таъкидлашича, янги тизим айниқса хусусий секторда фаолият юритаётган аёллар учун катта имконият яратди.
“Авваллари ҳомиладорлик ва туғиш ёки вақтинча меҳнатга лаёқатсизлик нафақаларини олишда ҳужжатларни тақдим қилиш ва мурожаат қилиш талаб этилган бўлса, бугунги кунда барча жараёнлар автоматик тарзда амалга оширилмоқда. Меҳнатга лаёқатсизлик варақаси очилиши билан маълумотлар тизимга шу куннинг ўзида келиб тушади ва нафақа проактив шаклда тайинланади”, — деди мутахассис.
Унинг қайд этишича, хусусий секторда ишловчи аёлларга тўланган нафақа маблағлари ҳажми 2025 йилдаги 13,5 миллиард сўмдан 141,6 миллиард сўмга етиб, 10,5 баравар ошган. Бир нафар аёлга тўланадиган ўртача нафақа миқдори эса 2,6 миллион сўмдан 14,8 миллион сўмгача ошган.
Давлат ижтимоий суғуртаси тизимининг навбатдаги босқичи 2026 йил 1 июлдан бошлаб жорий этилади. Эндиликда вақтинча меҳнатга лаёқатсизлик, яъни касаллик нафақалари ҳам Давлат ижтимоий суғурта жамғармаси орқали молиялаштирилади.
Давлат ижтимоий суғурта жамғармаси бўлим бошлиғи Рустам Ҳикматовнинг маълум қилишича, янги тизим фуқароларнинг касаллик даврида даромадсиз қолиб кетишининг олдини олишга хизмат қилади.
“Бир календар йилидаги дастлабки 5 кун учун касаллик нафақаси иш берувчи томонидан тўланади. Олтинчи кундан бошлаб эса тўловлар Давлат ижтимоий суғурта жамғармаси ҳисобидан амалга оширилади. Авваллари ушбу харажатлар тўлиқ иш берувчи зиммасида бўлган”, — деди Рустам Ҳикматов.
Мутахассиснинг айтишича, янги тартибга кўра касаллик нафақаси фуқаронинг суғурта стажидан келиб чиқиб ҳисобланади. Суғурта стажи 6 ойдан 8 йилгача бўлса, ўртача иш ҳақининг 60 фоизи, 8 йилдан ортиқ бўлса эса 80 фоизи миқдорида нафақа тўланади.
Шунингдек, I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган шахслар, қарамоғида тўрт нафар ва ундан ортиқ 18 ёшгача фарзанди бўлган фуқаролар ҳамда фарзандларидан камида бири ногиронлиги бўлган шахслар учун нафақа миқдори қўшимча 20 фоизга оширилади.
Янги тизимда болаларни парвариш қилиш билан боғлиқ қўшимча ижтимоий кафолатлар ҳам назарда тутилган. Хусусан, 14 ёшгача бўлган фарзандни парваришлаш учун қўшимча 20 календар кун, 16 ёшгача ногиронлиги бўлган фарзандни парваришлаш учун эса қўшимча 40 календар кунгача нафақа тўланади.
Рустам Ҳикматовнинг таъкидлашича, барча жараёнлар тўлиқ автоматлаштирилади. “Фуқаролардан ҳеч қандай ариза ёки қўшимча ҳужжат талаб қилинмайди. Электрон меҳнатга лаёқатсизлик варақаси расмийлаштирилиши билан тизим автоматик равишда фуқаронинг даромади, суғурта стажи ва расмий бандлиги ҳақидаги маълумотларни текширади ҳамда нафақани тайинлайди”, — деди у.
Тўловлар “Барака” тизими орқали амалга оширилади. Фуқаролар учун виртуал карта автоматик равишда очилади ва маблағлар ушбу карта орқали ўтказилади.
Касаллик нафақаларини тўлашнинг аниқ муддатлари ҳам белгиланган. Ойнинг 1–15-саналари оралиғида тайинланган нафақалар шу ойнинг 25-санасигача, 16–31-саналари оралиғида тайинланган нафақалар эса кейинги ойнинг 10-санасигача молиялаштирилади.
Мазкур тизим давлат ва хусусий секторда фаолият юритаётган, мажбурий давлат ижтимоий суғуртаси билан қамраб олинган барча фуқароларга татбиқ этилади. Бунинг учун камида 6 ойлик суғурта стажига эга бўлиш талаб этилади. Мутахассислар фикрича, янги тизим фуқароларнинг ижтимоий ҳимоясини кучайтириш билан бирга, иш берувчиларнинг молиявий юкини ҳам сезиларли даражада камайтиради. Натижада касаллик даврида фуқароларнинг даромадлари ҳимояланади, расмий бандлик рағбатлантирилади ва ижтимоий суғурта тизимининг қамрови янада кенгаяди.
Зулхумор Акбарова
