Тарихнинг қадим сўқмоқларидан мардонавор ўтиб келаётган халқимиз, мана, ўн йилдирки, янги давр, янги замон – Янги Ўзбекистон довонларини қатъий ишонч, аниқ ва пухта режа, юксак ақл-идрок билан забт этиб келмоқда. Ўтган йилларда барча жабҳаларда халқимизнинг яратувчанлик ва бунёдкорлик салоҳияти жўш уриб, таянч нуқта топилса, эътибор ва рағбат бўлса, аслида бундай имкониятлар биз ўйлагандан, чамалагандан ҳам кўра кўпроқ эканлиги яққол намоён бўлмоқда.

Қувонарлиси, бугунги ютуқ ва марралар ҳали чегара эмас. Давлатимиз раҳбари Мустақиллигимизнинг 35 йиллигига бағишланган тантанали маросимдаги нутқида келгуси ўн йилликни “миллий юксалиш даври” сифатида эътироф этгани шундан далолат беради. Шу маънода, ушбу маърузада илгари сурилган етти миллий дастур бўлғуси ўн йилликнинг янгиланиш, тараққиёт ва юксак истиқбол фалсафасини ифодалайди.

Айни жараёнда билим ва тафаккурни асосий капиталга айлантириш, соғлом ҳамда узоқ умр кўрадиган авлод, юқори технологияли ва рақабатбардош иқтисодиёт, сув ҳамда экологик барқарорлик, қонун устуворлиги, маҳаллаларни жамият тараққиётининг фаол бўғинига айлантириш Ўзбекистоннинг тинчликпарвар ҳамда очиқ давлат сифатидаги халқаро нуфузини мустаҳкамлашга қаратилган ҳаётбахш дастурлар бир-бирини изчил равишда тўлдиради. Бу борадаги замонавий ёндашувлар мазмун-моҳиятида “инсон манфаатлари”, “инсон қадри” сингари эзгу тамойиллар мужассам эканлиги янада аҳамиятлидир.

Маърузада қайд этилганидек, аҳоли саломатлигини муҳофаза қилишга ажратилаётган маблағ сўнгги йилларда 8 каррадан зиёд оширилди. Сифатли тиббий хизматдан фойдаланиш имконияти марказда ҳам, ҳудудларда ҳам кенгайиб, жаҳон андозалари даражасидаги муҳташам  тиббиёт муассасалари бунёд этилди ҳамда хусусий секторга кенг имконият берилди. Натижада юртимизда тиббий хизматлар ҳажми 3 карра ошди, илгари хорижда бажарилган 100 дан ортиқ мураккаб диагностика ва даволаш усуллари йўлга қўйилди.

Бунинг самараси сифатида халқимизнинг ўртача умр кўриш давомийлиги 1991 йилдаги 66,4 ёшдан 2025 йилда 75,4 ёшга етди, гўдаклар ва оналар ўлими 4 баробар камайди.

Бу хусусда гап кетганда, Фарғона вилоятида кейинги йилларда айнан тиббий хизмат сифатини ошириш, касалликлар профилактикаси ва соғлом турмуш тарзини тарғиб этиш, хусусий сектор ва тиббий туризмни фаол қўллаб-қувватлаш ҳамда халқаро ҳамкорликни кенг йўлга қўйиш борасида эришилаётган натижалар эътиборга молик. Айни пайтда вилоятда 1 370 та тиббиёт муассасаси фаолият кўрсатаётгани, шундан 998 таси хусусий сектор ҳиссасига тўғри келиши соҳадаги янгиланишлар жараёни нечоғли жадал ва улкан эканлигини англатади.

Таъкидлаш керакки, мамлакатимиз тиббиёти илгариги қоғозбозлик, бюрократия, оворагарчиликлардан холи, замонавий рақамлашган тизимга айланиб улгурди, кенг маънода халққа яқинлашди. Вилоятимизда биринчи бўғинда сифатли ва малакали хизмат кўрсатиш имконини яхшилаш мақсадида 147 та оилавий поликлиника, 160 та оилавий шифокор пункти фаолият кўрсатмоқда. Ўз навбатида шаҳар-туманлар кесимида 46 та шифохона, 18 та кўп тармоқли марказий поликлиника ҳамда замонавий мезонлар асосида ташкил этилган маслаҳат-диагностика бўлими халқимиз хизматида. Таъкидлаш ўринлики, бу борада сон эмас, сифат, хавфсизлик тамойиллари устувор ҳисобланади.

Бу борада кейинги йилларда вилоят тиббиёт марказлари ва филиалларига замонавий диагностика (КТ, МРТ, рақамли рентген, ультратовуш) жиҳозлари ўрнатилиб, илгари пойтахтда ёки хорижда бажарилган мураккаб кардиожарроҳлик, нейрожарроҳлик, ортопедик ҳамда эндоваскуляр жарроҳлик амалиётлари фарғоналик шифокорлар томонидан муваффақиятли бажарилмоқда.

Биргина жорий йилнинг ўтган даврида вилоят миқёсида қарийб 14 минг нафар беморда юқори технологик жарроҳлик амалиётлари ўтказилди. Айни йўналишда шаҳар-туманларда 25, вилоят даражасида эса 135 турдаги юқори технологик лапароскопик, торакоскопик ва эндоваскуляр жарроҳлик амалиётлари ҳамда даволаш усуллари амалиётга кенг татбиқ этилди. Натижада беморларнинг пойтахтдаги ихтисослашган марказларга бориши 75 фоиз ҳамда хориждан нажот излаши 40 фоизга камайишига эришилди.

“Электрон соғлиқни сақлаш” тизими доирасида электрон рецепт, мутахассис қабулига онлайн ёзилиш ва беморларнинг электрон тиббий карталарини юритиш тизими босқичма-босқич жорий этиляпти. Айни жараёнда Фарғона вилоятида соғлиқни сақлаш тизимини рақамлаштириш, аҳолига кўрсатилаётган тиббий хизматларнинг тезкорлиги, шаффофлиги ва сифатини ошириш мақсадида “DMED” ягона тиббий ахборот тизими имкониятларидан унумли фойдаланиш йўлга қўйилмоқда. Шу йилнинг 1 октябрь ҳолатига кўра, вилоят бўйича 4 220 854 нафар аҳолининг 4 миллион нафардан зиёди “DMED” тизимига бириктирилиб, электрон тиббий карта билан қамраб олинди. Бу вилоятда истиқомат қилаётган умумий аҳолининг қарийб 95 фоизини ташкил этади.

Замонавий ёндашув электрон тиббий карта орқали беморнинг шифокорга мурожаати, ташхис, лаборатория ва диагностик текширув натижаси, қабул қилинган даволаш чораси, электрон рецепт ва йўлланмалар бўйича маълумотларни ягона тизимда юритиш имконин беради.

Ўз навбатида давлат тиббиёт муассасаларида дори воситаларини электрон шаклда тайинлаш ва беморларга рецепт бериш жараёни босқичма-босқич электрон кўринишга ўтказилмоқда. Шу йилнинг ўтган даврида вилоятда электрон тизим орқали 140 мингга яқин рецепт расмийлаштирилган бўлиб, янги тизим асосида хизмат кўрсатиш ҳажми 99,8 фоизни ташкил этди. Ҳозирги кунда хусусий тиббиёт муассасалари ҳамда дорихоналарни ҳам тўлиқ  электрон рецепт тизимига интеграция қилиш ишлари давом этмоқда.

Аҳолига қулайлик яратиш ва тиббиёт муассасаларидаги навбатларни қисқартириш мақсадида беморларни шифокор ва тор соҳа мутахассислари қабулига электрон тарзда ёзиш ҳамда тиббиёт муассасалари ўртасида электрон йўлланма бериш амалиёти жорий этилаётир. 2026 йилнинг ўтган даврида вилоятда 124 мингта электрон йўлланма шакллантирилди ва шу асосда хизмат кўрсатилди.

Умуман олганда, давр талаби асосида вилоятдаги барча тиббиёт муассасаларида электрон навбат, лаборатория ахборот тизими (LIS), тиббий тасвирларни сақлаш ва алмашиш (PACS), касса, омбор ва бошқа рақамли модулларни жорий этиш ҳамда улардан самарали фойдаланиш бўйича тизимли ишлар олиб бориляпти. Тизимдан тўғри фойдаланиш учун шаҳар ва туман тиббиёт бирлашмаларида IT мутахассислари фаолияти ташкил этилди. Шу билан бирга, тиббиёт муассасаларининг компьютер техникаси, планшетлар, локал тармоқ ва юқори тезликдаги интернет билан таъминланиш даражаси яхшиланди.

Ҳаётбахш ўзгаришлар жараёнида тез тиббий ёрдам автопарки замонавий реаномобиллар ва зарур асбоб-ускуналар билан янгиланиб, чақирувларга етиб бориш вақти сезиларли даражада қисқартирилди. Тез тиббий ёрдам хизматида “Мед дата” электрон тизимининг жорий этилиши чақирувларни қабул қилиш, рўйхатга олиш ва бригадаларга йўналтириш жараёнини такомиллаштирди. Республика тез тиббий ёрдам маркази Фарғона филалининг 308 та бригадаси тўлиқ планшетлар билан таъминланиб, электрон тизим ёрдамида уларнинг ҳаракати ва чақирувларнинг бажарилиши тезкор мувофиқлаштирилмоқда.

Электрон тизим орқали бажарилган чақирувлар, кўрсатилган тиббий хизматлар, қўйилган ташхислар ҳамда уларнинг белгиланган стандартларга мувофиқлиги бўйича маълумотлар қайд этиб борилади. Бу тез тиббий ёрдам хизматининг кундалик фаолиятини таҳлил қилиш, аниқланган камчиликларни бартараф этиш ва аҳолига кўрсатилаётган хизматлар сифатини оширишда муҳимдир.

2025 йили Қува тумани соғлиқни сақлаш тизимини янгича ташкил этиш бўйича республика миқёсидаги 15 та тажриба-синов ҳудудидан бири сифатида танлангани ушбу соҳадаги ислоҳотларни сифат жиҳатдан янги босқичга кўтарди. Бу тажриба доирасида бирламчи тиббий хизматни қайта ташкил этиш, тиббиёт муассасаларининг моддий-техник базасини яхшилаш, лаборатория хизматларини марказлаштириш ва соҳага рақамли ечимларни жорий этишга жиддий эътибор қаратилди. Шу мақсадда республика бюджетидан 285 миллиард сўм, бунга қўшимча равишда маҳаллий бюджетдан 10 миллиард сўм йўналтирилди.

Шу йилнинг бошида Республика тез тиббий ёрдам маркази Фарғона вилояти филиалида тез тиббий ёрдам ходимларини тайёрлаш ва қайта тайёрлаш ўқув-симуляция маркази очилиши бу каби изчил саъй-ҳаракатларнинг мантиқий давоми дейиш мумкин. Лойиҳа Республика тез тиббий ёрдам маркази ва Корея халқаро соғлиқни сақлаш жамғармаси — KOFIH ҳамкорлигида амалга оширилаётган грант дастури доирасида ташкил этилди. Дастурнинг мақсади — Ўзбекистонда шифохонагача бўлган тез тиббий ёрдам хизмати салоҳиятини ошириш.

Айни шу ўринда вилоят соғлиқни сақлаш тизимида йилдан-йилга халқаро ҳамкорлик кўлами ошиб бораётганини айтиб ўтиш ўринлидир. Хусусан, 2025-2026 йилларда Фарғона вилояти ҳокимлиги делегациясининг хорижий сафарлари, вилоят ҳокимлигидаги қабуллар жараёнида халқаро тиббиёт муассасалари, инвестиция компаниялари ҳамда фармацевтика корхоналари билан ҳамкорликнинг янги йўналишлари шакллантирилди.

Истиқболли ҳамкорлик кўлами хориждан мутахассис таклиф қилиш ёки шифокорларни малака оширишга юбориш билан чекланиб қолмайди. Бу борада замонавий кўп тармоқли шифохона қуриш, хусусий клиникалар ташкил этиш, лаборатория-диагностика хизматларини ривожлантириш, гемодиализ марказлари очиш, дори воситалари ишлаб чиқаришни маҳаллийлаштириш ҳамда тиббий таълимни халқаро тажриба асосида такомиллаштириш каби йўналишлар қамраб олинган.

Айтайлик, вилоят ҳокимлиги делегациясининг жорий йил октябрь ойида Саудия Арабистонига ташрифи чоғида йирик халқаро лойиҳалардан бири — Фарғона шаҳрида 800 ўринли замонавий кўп тармоқли шифохона ташкил этишга келишилди. Фарғона шаҳрида қад ростлайдиган мазкур шифо масканида кардиожарроҳлик, нейрожарроҳлик, орган трансплантацияси каби юқори технологияли тиббий хизматларни йўлга қўйиш кўзда тутилган. Лойиҳа доирасида бешта ихтисослаштирилган тиббиёт маркази филиалларини ягона мажмуага бирлаштириш ҳам режалаштирилган. Шунингдек, шифохона негизида тиббий таълим, илм-фан ва амалиётни бирлаштирувчи “Fergana Plus” кластерини ташкил этиш ташаббуси ҳам илгари сурилди.

Фарғона тиббиётида яқин истиқболга мўлжалланган ҳамкорлик алоқаларида Саудия Арабистонидан ташқари Жанубий Корея, Германия, Қувайт, Малайзия, Беларусь, Япония, Россия, Хитой, Туркия, Кипр ва АҚШ сингари дунёнинг ўнлаб мамлакатлари билан боғлиқ ташаббуслар борлиги эътиборга сазовордир.

Табиийки, бу каби замонавий қулайликлар муҳайё этилиши вилоятда тиббиёт туризми ривожида муҳим омил бўлмоқда. Бугунги кунда вилоятнинг Бешариқ, Қува, Фарғона, Олтиариқ, Сўх туманлари, Фарғона ва Қувасой шаҳарларида ушбу йўналишда катта имконият ҳамда салоҳият мавжуд.

Ота-боболаримиздан мерос “Касалликни даволагандан кўра, унинг олдини олган маъқул”, деган пурмаъно ибора бугун ҳам ўз мазмун-моҳиятини йўқотмаган. Бугун эрта тонгда, файзли оқшомда озода ва ораста кўчаларда жисмоний баркамоллик билан машғул бўлган, оилавий сайр қилаётган ҳамюртларни кўрганда ҳавасингиз келади. Ихтисослашган мактаблар, таълим муассасалари ва маҳаллалардаги спорт майдонлари ҳамиша соғлом турмуш тарзи ишқибозлари билан гавжум. Айни йўналишда биргина жорий йилнинг ўтган даврида тегишли масъул идоралар ҳамкорлигида вилоят миқёсида 37 минг маротабадан ортиқ тарғибот тадбтрлари ўтказилгани ҳамда уларда қарийб 500 минг нафар ҳамюртларимиз қатнашгани беҳад қувонарлидир.

Инсон учун энг катта бойлик — саломатлик. Оиламиз бағрида хотиржам яшаш, ишлаш, фарзандларимиз камолини кўриш, орзу қилган ишларимизни амалга ошириш учун, аввало, соғлиқ керак. Соғлом ҳаёт, соғлом турмуш тарзи, жисмонан ва маънан баркамоллик бахтли ҳамда фаровон яшаш, умрузоқлик омили эканлиги эса барчамизга яхши маълум. Бугун Фарғона вилоятида амалга оширилаётган бу борадаги кенг кўламли ишлар ана шундай эзгу ва хайрли орзулар ижобатига қаратилган.

Мамлакатимиз етакчисининг энг улуғ, энг азиз байрам – истиқлолимизнинг 35 йиллиги тантаналаридаги нутқи якунида халқимизга ишонч билан қилган мурожаати бугунги фикр-мулоҳазаларимизга муносиб сўнгги сўз бўлади:

— Биз бугун кечагидан кучлимиз. Насиб этса, эртага бундан ҳам кучли бўламиз. Ўттиз беш йиллик мустақил тараққиёт йўлимиз бизга бир ҳақиқатни ўргатди: халқ ва давлат ягона мақсад йўлида бирлашиб, астойдил ҳаракат қилса, забт этиб бўлмайдиган марранинг ўзи йўқ.

Биз ягона Ватан, ягона халқ бўлиб, янги ҳаёт ва буюк келажагимизни биргаликда барпо этамиз!

Хайрулло БОЗОРОВ,

Фарғона вилояти ҳокими,

Олий Мажлис Сенати аъзоси