— Сўровномамизда иштирок этинг, илтимос, уч дақиқа вақтингиз кетади, — дея менга ҳам юзланиб қолишди.
— Қандай сўровнома, нима мавзуда?
Буни розилик аломати деб қабул қилишди шекилли, биринчиси микрофон
тутди, наригиси суратга ола бошлади.
— Миллий ғоя деганда нимани тушунасиз?
Савол жиддий эди. Унга йўл-йўлакай жавоб бериб бўлмайди, ахир.
— Шошманглар, бир оз ўйлаб олай...
— Йўқ, унақада табиий чиқмайди, ўйламасдан жавоб бераверинг, — деб
шоширди биринчи қиз.
— Узр, синглим, бу “Қайси хонанда сизга кўпроқ ёқади?” деган савол
эмаски, шартта жавоб бериб кетаверсам. Сизлар бўлғуси журналист бўлсангиз
керак? Мен ҳам журналистман. Келинг, шу саволга аввал ўзингиз жавоб бериб
кўринг, бир эшитай-чи.
— Биз журналист эмасмиз, ҳуқуқшунослик бўйича ўқиймиз. “Миллий ғоя”
фанидан жамоатчилик фикрини ўрганиш топшириғи бор.
— Сўровномани анкета шаклида ўтказсангиз яхшироқ бўларди. Бу саволнинг
жавобига мушоҳада билан ёндашган маъқул.
Хуллас, бўлғуси ҳуқуқшунослар билан мулоқотимиз қовушмади, мен йўлимда
давом этдим. Аммо ўшандан бери аҳён-аҳён ўйланиб қоламан: “Миллий ғоя деганда
нимани тушунасиз?” деган саволга бафуржа қандай жавоб берган бўлардим?
* * *
Жорий йил футбол бўйича навбатдаги жаҳон чемпионати гуруҳ баҳслари
доирасида Ўзбекистон миллий терма жамоаси Колумбияга 1:3 ҳисобида имкониятни
бой берган учрашув ёдингиздадир. Ижтимоий тармоқларда футбол мухлислари қалбини
ларзага солган самимий видеолавҳа тарқалди. Унда Колумбия терма жамоаси
мухлислари гол ўтказиб юборилганидан кейин йиғлаётган ўзбекистонлик болакайни
овутгани акс этган.
Маълум бўлишича, кичик мухлис ўйиндаги вазиятдан жуда таъсирланиб, кўз
ёшларини тия олмаган. Шу пайт атрофида ўтирган колумбиялик мухлислар унга
бефарқ бўлмай, болакайни қўллаб-қувватлашга ҳаракат қилган.
Улар бирдан “Ўзбекистон, Ўзбекистон!” дея ҳайқириб, болакайни овутиш
билан бирга унинг жамоасини ҳам қўллаб-қувватлади. Ушбу самимий ҳолат стадион
муҳитини илиқлик ва дўстлик кайфияти билан тўлдирган эди. Мазкур лавҳа қисқа
вақтда дунё бўйлаб кенг тарқалди. Кўпчилик бу воқеани спортнинг ҳақиқий руҳи —
меҳр, ҳурмат ва бирдамлик тимсоли сифатида баҳолади.
Бир кечада ижтимоий тармоқларда оммалашган ушбу ҳолат Ўзбекистон терма
жамоасигача етиб борди. Футболчилар Исфандиёр Бегматов исмли бу ёш мухлисни
машғулотга таклиф қилиб, унга ўзларининг имзоси туширилган либос ва жамоа рамзи
бўлган бўри ўйинчоғини совға қилди.
Бу ерда спортнинг ҳақиқий руҳи — меҳр, ҳурмат ва бирдамлик тимсоли ўз
йўлига. Биз эътибор қаратмоқчи бўлганимиз ўзбекистонлик болакай миллий терма
жамоа мағлубиятини ўз танасида ҳис қилиб, кўз ёши тўкканидир.
Бор-йўғи шу!
“Миллий ғоя деганда нимани тушунасиз?”.
* * *
Бизнинг авлод замонга мослашишга қанча ҳаракат қилмасин, айрим
ўринларда оқсаб қолиши бор гап. Масалан, сунъий интеллект борасида. Ҳозир анча
урфга кириб улгурган бу технология деярли барча соҳада ҳушёрликни талаб
қиляпти. Айтишларича, уни яхши ўзлаштирган мутахассис таҳририятга ташқи муаллифлардан
келадиган айрим мақолаларда сунъий интеллект қўли борлигини дарров сезар экан.
Шунинг учун мен ҳам мазкур замонавий қулайлик ҳақида бир оз тушунчага эга
бўлишим фойдадан холи бўлмайди деган хулосага келдим. Яқинда ёш ҳамкасбимиздан
ярим чин, ярим ҳазил йўсинида сунъий интеллект билан ишлаш, ундан фойдаланиш
борасида сабоқ беришини илтимос қилгандим.
Кўникмаларимни синовдан ўтказишнинг айни фурсати, дея ушбу мавзуда
сунъий интеллектга мурожаат қилдим. Қани, у нима деркан? Мана унинг жавоби:
“Миллий ғоя тушунчаси муайян миллат ёки халқни умумий мақсад, қадрият
ва орзу-интилишлар атрофида бирлаштирувчи ғоялар тизимидир. У халқнинг тарихи,
тили, маданияти ва маънавий қадриятларини ифодалайди; жамиятни ягона мақсад
сари бирлаштиришга хизмат қилади; инсонларда ватанпарварлик, миллий ўзлик ва
масъулият туйғуларини шакллантиради; мамлакатнинг тинчлиги, тараққиёти ва
фаровонлиги учун муҳим маънавий асос бўлиб хизмат қилади.
Қисқача таъриф: миллий ғоя — халқнинг миллий манфаатлари,
орзу-мақсадлари ва қадриятларини ифодаловчи, уни эзгу мақсадлар сари
бирлаштирувчи маънавий-мафкуравий тушунча”.
“Миллий ғоя деганда нимани тушунасиз?”.
* * *
Таҳририятимизнинг фаол муаллифлари орасида ҳуқуқшунослар ҳам
талайгина. Улар орасида метродан чиқаверишда мени сўровномага жалб қилмоқчи
бўлган қизларнинг устози бўлиши ҳам мумкин. Бир ҳуқуқшунос акамиздан ёзаётган
мақоламиз учун фикр сўрадим. У узоқ куттирмади — тез орада катта мақолага
арзигулик ҳажмдаги жавоб келди. Мана, уни қисқартиришлар билан мақолага
киритдик:
“Миллий ғоя ва мустақиллик бир-бири билан узвий боғлиқ. Мустақиллик
миллий қадриятларни тиклаш, она тили, тарих, маданият ва анъаналарни асраш учун
кенг имконият яратди. Миллий ғоя эса мустақилликни мустаҳкамлаш, жамиятни
тараққиёт ва фаровонлик сари йўналтиришга хизмат қилади.
Унинг асосий мақсадлари: Ватанга садоқат ва фидойиликни кучайтириш;
миллий қадриятларни асраш ва ривожлантириш; ёшларни ватанпарварлик руҳида
тарбиялаш; тинчлик ва миллатлараро тотувликни таъминлаш; ҳуқуқий, демократик ва
фаровон жамият барпо этиш.
Миллий ғоя — мустақилликнинг маънавий таянчи, мустақиллик эса миллий
ғояни ҳаётга татбиқ этиш учун муҳим асос. Уларнинг уйғунлиги мамлакат
тараққиёти ва халқ фаровонлигига хизмат қилади. Миллий ғояни ёш авлод шуурида
шакллантириш ўғил-қизларда Ватанга муҳаббат, миллий қадриятларга ҳурмат,
тарихий хотира, фуқаролик масъулияти ва келажакка ишонч туйғуларини тарбиялаш
жараёнини қамраб олади. Миллий ғояни шакллантиришда, аввало, оила муҳим ўрин
тутади. Ота-онанинг Ватанга, миллий анъаналарга ва жамиятга муносабати фарзанд
тарбиясига катта таъсир кўрсатади.
Таълим муассасалари ҳам бу борада муҳим вазифани бажаради. Дарслар,
маънавий-маърифий тадбирлар, тарихий обидаларга саёҳатлар, буюк аждодлар
меросини ўрганиш орқали ёшларда миллий ўзликни англаш ҳисси кучайтирилади.
Шунингдек, адабиёт, санъат, оммавий ахборот воситалари ва интернет орқали
ёшларга миллий ва умуминсоний қадриятларни етказиш муҳим. Айниқса, замонавий ва
қизиқарли контент орқали миллий тарих ва маданиятни тарғиб қилиш самара беради.
Миллий ғоя фақат назарий тушунча бўлиб қолмай, амалий фаолият билан
уйғунлашиши керак. Ёшларни жамоат ишлари, волонтёрлик, илм-фан, спорт ва ижодий
лойиҳаларга жалб этиш уларда масъулият ва Ватан равнақига дахлдорлик ҳиссини
шакллантиради”.
“Миллий ғоя деганда нимани тушунасиз?”.
* * *
Яна бир неча кундан кейин жонажон юртимиз мустақиллигининг 35
йиллигини нишонлаймиз. Байрам шукуҳи ҳозирданоқ кўнгилларимизда ҳукмрон. Бу
сана нафақат тарихий воқеани эслаш, балки мустақиллик йилларида эришилган
ютуқларни сарҳисоб қилиш, миллий ғоя ва миллий қадриятларни янада мустаҳкамлаш
учун ҳам муҳим.
Мустақиллик ва миллий ғоя ўзаро узвий боғлиқ. Мустақиллик халққа ўз
тақдирини ўзи белгилаш, миллий тил, маданият, тарих ва анъаналарни тиклаш
имконини берган бўлса, миллий ғоя мустақилликни асраш ва унинг қадр-қимматини
англашга хизмат қилади.
Бу икки муқаддас тушунчанинг уйғунлиги нималарда акс этиши мумкин?
Аввало, ватанпарварлик! Ёшларда Ўзбекистон тақдирига дахлдорлик ва Ватан
равнақи учун масъулият ҳисси бўлмаса, “Ватанимни севаман, унинг қадриятларини
асрайман ва келажаги учун ўз ҳиссамни қўшаман” деган тушунча шаклланмаса мавзу
ҳақида сўз юритиш ортиқча. Кейингиси —
тарихий хотира. Бу мустақилликка эришиш йўли, миллий давлатчилик
тарихи ва аждодлар меросини ўрганишда ўз ифодасини топади. Учинчиси, миллий
қадриятлар. Яъни она тили, урф-одат, анъана ва маданий меросни асраш, ҳурмат
қилиш.
Бу каби омиллар анча. Уларнинг деярли барчасини ёшлар билан боғлагимиз
келади. Чунки келажак — ёшлар қўлида. Бугун Ватанни севиш, асраш ва тараққиётига
ҳисса қўшиш — фарзандларимизнинг асосий миссияси. Мамлакатимизда ёш авлодга
қаратилаётган юксак эътибор бежиз эмас. Зеро, юртнинг жадал ривожланиши, муайян
ютуқларга эришиши, халқнинг фаровон бўлиши ёшлар таълим-тарбияси ва келажагига
бериладиган эътиборга боғлиқ.
Шу маънода, Ўзбекистонда ёшлар масаласи давлат сиёсатининг энг устувор
йўналишларидан. Давлатимиз раҳбари Шавкат Мирзиёев Ўзбекистон Республикаси
Президенти сифатида биринчи имзолаган қонун ҳужжати — 2016 йил 14 сентябрдаги
“Ёшларга оид давлат сиёсати тўғрисида”ги қонун эканида ҳам рамзий мазмун-моҳият
мужассам.
Ёки янги таҳрирдаги Конституциямизда ёшлар масаласига алоҳида
устуворлик берилди, уларни қўллаб-қувватлаш борасида қатор янгиликлар
мустаҳкамлаб қўйилди. Ҳужжатда давлат ёшларга ғамхўрлик масаласида ўз зиммасига
ғоят муҳим мажбуриятларни олгани алоҳида мавзу. Энг асосийси, мазкур
конституциявий нормалар нафақат Ўзбекистон ёшлари манфаати, балки бутун
жамиятимиз ва мамлакатимизнинг келгуси тақдири учун ниҳоятда аҳамиятли.
“Миллий ғоя деганда нимани тушунасиз?”.
* * *
Энг сирли хилқат бўлмиш одамзод дунёга келган кунидан бошлаб яратиш,
яшнатиш, ўзидан яхши ном қолдириш учун интилиб яшайди. Бу орзу-ниятларнинг
ҳаммаси илм ва ҳунар орқали амалга ошади. Шунинг учун ҳам мамлакатимиз етакчиси
бу икки муҳим масалага алоҳида эътибор қаратиб келмоқда. Натижаларни эса
ҳаммамиз кўриб, билиб турибмиз.
“Илмга етган оёқ қанотга айланур”, деган экан мавлоно Жалолиддин
Румий. Бу нима дегани? Янги Ўзбекистонни қуриш XX аср — миллий уйғониш даври
маърифатпарварлари йўли, улар илгари сурган ғояларга мос экани кундек равшан.
Зеро, жадидлар ўз даврида вазиятни тўғри англаб, бутун саъй-ҳаракатини шунга
йўналтирган. Хусусан, мутафаккир Абдулла Авлоний мактаб ва мадраса, усули
таълим ва тадрис ислоҳига катта куч сарфлаб “Тарбия биз учун ё ҳаёт — ё мамот,
ё
нажот — ё ҳалокат, ё саодат — ё фалокат масаласидир” деган.
Маърифатпарвар бобомиз Маҳмудхўжа Беҳбудийнинг “Дунёда турмоқ учун
дунёвий фан ва илм лозимдур, замона илми ва фанидан бебаҳра миллат бошқаларга
поймол бўлур” деган пурҳикмат фикрларига таянган ҳолда мустақиллик йилларида
соҳани тубдан такомиллаштириш, унинг моддий-техник базасини мустаҳкамлаш,
ўқитувчилар малакаси ва маҳоратини ошириш бўйича бир қанча муҳим ҳужжатлар
қабул қилинди. Шунингдек, кўрилган қатор чора-тадбирларнинг барчаси ёш авлодни
маънавиятли, маърифатли, она ватанга садоқатли, ёт оқимларга қарши тура
оладиган, виждони пок ва уйғоқ, имони бутун, ғурурли қилиб тарбиялашга
қаратилди.
“Миллий ғоя деганда нимани тушунасиз?”.
* * *
Беш-олти йил аввал телеканаллар орқали бир видеолавҳага бот-бот
кўзимиз тушарди. (Негадир охирги пайтда кўрмаяпман.) Менга жуда маъқул
келганди. Мазмуни тахминан бундай: 5-6 ёшли қизалоқ кўча четида турган юк
автомобилининг лой сачраб, хиралашиб қолган давлат рақамидаги миллий байроғимиз
тасвирини қўли билан артиб, тозалайди. Аммо тепада — юкхонага ҳам каттароқ
тасвири туширилган авторақам давомидаги байроқ суратига қанча талпиниб,
сакрамасин, қўли етмайди. Яқин атрофдан ўтиб кетаётган икки нафар ички ишлар
ходими қизчанинг ҳаракатига қизиқиб, ёнига келади. Унинг илтимоси билан бири
болани кўтариб олади. Қизалоқ бошидаги қалпоқчасини шартта ечиб, юкхонадаги
байроқ тасвири сиртини арта бошлайди.
— Қалпоғинг кир бўлиб қолади-ку, нега бундай қиляпсан?
— Қалпоғим кир бўлса майли, байроғимиз тоза турсин!
Кадр ортида Ўзбекистон халқ артисти Севара Назархоннинг Ўзбекистон
халқ шоири Муҳаммад Юсуф шеъри билан айтган “Улуғимсан, Ватаним” қўшиғидаги
оташин сатрлар янграйди. Лавҳа кўрган одамнинг юрагини ҳапқиртирадиган даражада
бадиий савияга эга.
“Миллий ғоя деганда нимани тушунасиз?”.
Нодир МАҲМУДОВ,
“Янги Ўзбекистон”
мухбири
