Аммо инклюзив жамиятни фақат давлат идоралари ёки мутахассислар иштирокида қуриб бўлмайди. Бу жараёнда энг муҳим куч — ёшларнинг ўзи. Чунки бугунги ўғил-қизлар нафақат эртанги кун эгаси, балки ҳозирги ўзгаришларнинг фаол иштирокчиси ҳамдир. Уларнинг фикри, ташаббуси ва инновацион ғоялари жамият тараққиётининг муҳим омилига айланмоқда.

Бунинг ёрқин намуналаридан бири Самарқанд шаҳрида ташкил этилган “Фикр бер! (“Voice UP”) халқаро инклюзив ёшлар оромгоҳи бўлди. Мазкур платформа Ўзбекис­тон, Қозоғистон, Қирғизистон, ­Тожикистон, Озарбайжон, Туркманистон ва Туркиядан келган фаол ёшларни ягона мақсад — инклюзив ва адолатли жамият қуриш ғояси атрофида бирлаштирди.

“Фикр бер!” лойиҳасининг ўзига хос жиҳати шундаки, унда ёшлар фақат тингловчи эмас, балки муаллиф ва ташаббускор сифатида иштирок этди. Оромгоҳ доирасида аутизм спектридаги болалар учун коммуникация тизимларини яратиш, ногиронлиги бўлган ёшлар учун сунъий интеллект асосида таълим имкониятларини кенгайтириш, инклюзив туризмни ривожлантириш, кўзи ожиз болалар учун инновацион таълим технология­ларини жорий этиш, адаптив кийим-кечаклар ишлаб чиқиш каби ўнлаб ло­йиҳалар тақдим этилди. Ушбу ташаб­буслар ёш­ларнинг жамиятдаги муам­моларни чуқур ҳис этаётгани ва уларни ҳал этишга тайёр эканини яққол намоён этди.

Энг муҳими, бу лойиҳалар фақат ғоя сифатида қолиб кетмади. Уларнинг аксариятига амалий тавсиялар берилди, айримлари эса Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги ва ҳамкор ташкилотлар томонидан қўллаб-қувватланиши маълум қилинди. Бу эса ёшларнинг овози эшитилаётгани, уларнинг фикри реал қарорлар ва амалий ҳаракатларга айланаётганининг яққол исботидир.

Глобаллашув даврида инклюзия масалалари бир мамлакат чегарасида ҳал этиладиган жиҳат эмас. Шу боис, лойиҳа доирасида 8 давлат ёшларини бирлаштирувчи Халқаро инклюзив ёшлар қўмитаси ташкил этилгани алоҳида аҳамиятга эга бўлди. Мазкур тузилма ёшлар ташаббус­ларини халқаро миқёсда қўллаб-қувватлаш, таълим ва рақамли инклюзия бўйича қўшма лойиҳаларни амалга ошириш, ­ногиронлиги бўлган ёшларнинг имкониятини кенгайтиришга хизмат қилади.

Инклюзив жамият қуришда волонтёрлик ҳаракати ҳам муҳим ўрин тутади. Самарқанд шаҳрида ўтказилган “Чегарасиз волонтёрлик: тажриба, ҳамкорлик ва янги ташаббуслар” халқаро мулоқот майдонида волонтёрлик соҳасида илғор тажрибалар муҳокама қилиниб, Марказий Осиё ва Озарбайжон Халқаро волонтёрлар академиясини ташкил этиш бў­йича меморандум имзоланди. Ушбу академия ёшларнинг билим ва кўникмаларини бойитиш, тажриба алмашиш, инклюзив волонтёрликни ривожлантириш ва янги халқаро ло­йиҳаларни амалга ошириш учун муҳим майдонга айланиши кутилмоқда.

Зеро, эзгулик маданияти ҳаётимизнинг ажралмас қисмига айланиши, кўмак беришга интилиш эса ҳар бир фуқаронинг онгли танловига айланиши зарур. Бу ғоя аслида инклюзив жамиятнинг бош тамо­йилидир. Чунки инклюзия фақат инфратузилма ёки қонунчилик эмас, аввало, инсонларнинг дунёқараши, бир-бирига ҳурмати ва ҳамжиҳатлиги.

Бугун ёшлар илгари сураётган ташаббуслар улар инклюзив жамиятни тасаввур қилиш баробарида уни амалда яратишга ҳам тайёр эканини кўрсатмоқда. Уларнинг лойиҳалари, волонтёрлик фаолияти ва халқаро ҳамкорликка интилиши янги Ўзбекистон тараққиётининг муҳим омилига айланмоқда. Шундай экан, инклюзив жамият қуриш йўлидаги энг муҳим вазифалардан бири ёшларнинг фик­рини эшитиш, уларнинг ташаббусларини қўллаб-қувватлаш ва қарорлар қабул қилиш жараёнига фаол жалб этишдир. Зеро, бугунги ёшларнинг овози — эртанги янги Ўзбекис­тоннинг тараққиёт стратегияси.

Азизхон БАҲОДИРОВ,

Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги бош мутахассиси