Бунда мамлакатдаги янги тизим, ўсиш ва ўзгаришлар ҳисобга олинади.Бизнингча, тарихий воқеаларнинг кўплиги ва шиддатига қараганда, давлатимиз раҳбари Шавкат Мирзиёевнинг Президентлик даврини икки босқичга бўлиш мумкин. Биринчиси бу – аввалги муаммоларни ҳал қилиш ва инсон қадрини кўтариш даври.

Президентимиз лавозимга киришган илк йилларни эслайлик. Одамларнинг оддий ҳаёт тарзи, яшаши, ҳуқуқлари билан боғлиқ қанча муаммолар йиғилиб ётганди. Болалар меҳнати, пахта сафарбарлиги, иқтисодиёт ёпиқлиги, бизнеснинг қийинлиги, чегара муаммолари, уй-жой етишмаслиги, хорижга чиқиш, фуқаролик олиш ва прописка чекловлари... Ва ҳоказо.

Буларнинг қадрини тушуниш учун 3 та воқеани эслашни ўринли деб ўйлайман.

Биринчи воқеа

2017 йил 21 сентябрь, Нью-Йорк шаҳри. БМТ Бош Ассамблеяси йиғилишига борган Шавкат Мирзиёев кўплаб манфаатли учрашувлар ўтказди.

Лекин Жаҳон банки президенти Жим Ёнг Ким билан учрашув жуда асабий кечди. Сабаби — Ўзбекистонда одамларни мажбурий меҳнатга ва болаларни пахта теримига жалб этиш ҳолатлари эди. Инсон ҳуқуқларини қадрлаган халқаро ташкилотлар бу мезонга тўғри келмайдиган давлатлар билан ҳамкорликни хушламасди.

Пахта ўлкамизда XX аср бошларидан буён кенг етиштирилаётган бўлса, мажбурий меҳнат ҳар доим бўлган. Фақат Президентимиз Шавкат Мирзиёев даврига келиб, халқ кутган қатъият топилди — 100 йилда бўлмаган ислоҳот бўлди.

2017 йилдан бошлаб далаларда болалар меҳнати ва мажбурий меҳнатга чек қўйилди. Бюджет ташкилотлари ходимлари ва талабаларни пахта теримига чиқариш тақиқланди. Пахтага дахли бўлмаганларнинг қўли бўшади. Буни Халқаро меҳнат ташкилоти ҳам кўриб, кузатиб борди.

Энди воқеанинг давомини эшитинг. Жаҳон банкининг президенти 3 ой ўтиб, 2018 йил январда юртимизга вакилларини юборди. Давлатимиз раҳбари билан учрашишни таклиф қилиб, Ўзбекистон билан шерикликни кенгайтиришга тайёр эканини билдирди.

Ўша йили май ойида Президентимизнинг Америка Қўшма Штатларига расмий ташрифи чоғида иккинчи учрашув бўлиб ўтди. Бу сафар муносабат тамомила бошқача! Давлатимиз раҳбарини Жаҳон банки президентининг ўзи очиқ юз билан кутиб олди. “Мен Ўзбекистонда амалга оширилаётган ўзгаришларнинг суръати, миқёси ва кўламидан чуқур ҳайратдаман”, деди у.

Бу Президентимизнинг қатъияти ва шижоатига тан бериш эди. Аёнки, бунинг ортида қандай ҳурмат, ҳурматнинг замирида эса катта меҳнат-машаққат бор!

Албатта, бу билан пахтачилик зарар кўргани йўқ. Иқтисодиёт учун у ҳам керак. Фақат бозор тамойиллари ва манфаатдорлик тўғри йўлга қўйилди. Энди пахтани болалар эмас, “манфаат” теряпти.

Пахта бир аср давомида элимизнинг асосий ташвиши бўлиб келди. Бу одамларнинг турмуш тарзига, ҳатто онгига сингиб кетганди. Қишлоқ болалари кузда ойлаб пахтага чиқиб, бир йилда 6 ой ўқирди. Лекин халқимизнинг “косаси оқармади”. Қайтага заҳмат, касаллик, иснод келтирди.

Пахтамизнинг ўзи оқ, номи қора эди. Шу туфайли ҳам “Cotton Campaign” халқаро коалицияси Ўзбекистон пахтасига бойкот эълон қилганди. Юқоридагидек ижобий ўзгаришлар ва давлатимизга ишонч таъсирида 2022 йилга келиб, бу “тавқи лаънат” бекор қилинди.

Қолаверса, мамлакатимиз GSP+ имтиёзлар тизимига аъзо бўлди. Бу орқали 6200 турдаги маҳсулотларни Европа бозорларига божсиз экспорт қилиш имконияти яратилди. “ZARA”, “Collins”, “LC Waikiki”, “De Facto”, “Piere Cardin”, “Baldessarini”, “Digel”, “Carl Gross” каби машҳур компаниялар билан ҳамкорликка йўл очилди.

Илгари пахтамизни хомашё ҳолида сотолмай юрган бўлсак, энди тайёр маҳсулот қилиб сотяпмиз. Ҳам одамларга иш ўрни, ҳам қўшилган қиймат яратиляпти. Мана, биргина ислоҳотнинг халқ ҳаётидаги ўрни!

Иккинчи воқеа

2017 йил 5 сентябрь. Шу куни Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев давлат ташрифи билан Қирғизистонга боради. Салом-аликдан сўнг Қирғизистон Президенти биринчи бўлиб Ўзбекистондаги вазиятни сўрайди.

Гап шундаки, бундан бир-икки кун олдин давлатимиз раҳбарининг валюта сиёсатини либераллаштириш бўйича фармони эълон қилинган эди. Унга кўра, 2017 йил 5 сентябрдан бошлаб, Ўзбекистонда чет эл валютасини сотиш ва сотиб олиш эркинлаштирилди.

Ўшанда кўпчилик бу революцион қадамдан хавотирга тушгани рост. Энди Ўзбекистонда нархлар осмонга чиқиб кетади, хаос бошланади деб ўйлаганлар ҳам бўлди.

Лекин ундай бўлмади. Вазият ҳар томонлама таҳлил қилингани, ҳам тадбиркорлар, ҳам молиячилар фикри ўрганилгани, халқаро экспертларнинг маслаҳатлари олиниб, пухта тайёргарлик кўрилгани натижасида конвертацияга ўтиш равон кечди.

Ҳозирги ёшлар билмаслиги мумкин. Илгари юртимизда хорижий валюта сотиб олиш чекланганди. Оқибатда расмий ва бозор курси пайдо бўлиб, орасидаги фарқ икки баробар эди.

Инвесторлар ҳам анойи эмас. Бундай шароитдаги жойга пул тиккиси келармиди? ­Инвестиция киритсаям, фойдасини олиш минг дахмаза эди. Ёки маҳсулотини экспорт қилган тадбиркор топган хорижий валютасини ўзи учун зиёнли бўлган расмий курс бўйича сотарди.

Шунинг учун инвестиция ҳам, экспорт ҳам суст эди. Масалан, 2016 йилда сармоялар ҳажми 15 миллиард доллар нари-берисида бўлган. Оқибатда иқтисодий ривожланиш секинлашган, ижтимоий инфратузилмага эса айтарли пул етиб бормасди.

2017 йилда сўмнинг эркин конвертацияси очилгани бизнес ривожига жуда катта туртки берди. Бу савдо, ишлаб чиқариш, экспорт, умуман, иқтисодиёт эркинлашди дегани. Ўзбекистонга катта-катта компаниялар кела бошлади. Турли мажмуалар қурилиб, одамлар ишли бўлди.

Сўнгги йилларда юртимизга 150 миллиард доллардан зиёд хорижий инвестиция киритилибди. Энди ўйланг, 15 миллиард қаёқда-ю, 150 миллиард қаёқда? Яъни 10 йилда 10 баробар ўсиш!

Биз ҳали фақат чет эл инвестициясини ­айтяпмиз. Ҳозир ўзимизнинг тадбиркорлар ҳам катта-кичик инвесторларга айланди. Турли соҳаларга йўналтирилган жами пулни қўшсак, 230 миллиард доллардан ошиб кетади.

Бу нимадан? Иқтисодиётга ишончдан!

Бу нимадан? Эркинлик борлигидан!

Шундай шароитлар натижасида минглаб кичик корхоналар катта ширкатларга ­айланди. Бошқаларни ўз ортидан эргаштирадиган “чемпион тадбиркорлар” деган ибора пайдо бўлди. Уларнинг ҳисоб рақамларида миллион-миллион доллар бор. Хоҳласа сўмда, хоҳласа хорижий валютада бизнес қиляпти. Аввалгидай тақиқлар ва таъқиблар йўқ. Ишбилармонларимиз дунёга чиқиб, глобал қўшилган қиймат занжирида фаол қатнашяпти.

Эсласангиз, олдинлари чет эллар билан музокараларда Ўзбекистон делегациясида фақат давлат мулозимлари бўларди. Ҳозир кўпи ишбилармонлар. Президентимизнинг хорижга сафарлари чоғида ҳар доим бизнес-форумлар ўтказиляпти. Бу — юртимизда тадбиркорлар синфи етакчи ўринга чиқаётганидан далолат.

Бундай ўзгаришлар одамлар ҳаётида акс этмай қолмайди, албатта. Очилган корхонада барибир кимдир ишлайди. Маҳсулотни биров сотади, сотиб олади. Уларга хизмат кўрсатишда яна қанча одам даромад топади. Хуллас, ғилдирак юриб кетди.

Масалан, ҳозир хусусий секторда ўртача ойлик 4-5 миллион сўм. Уйига даромад кирган одамнинг кайфияти кўтаринки бўлади, ўзига, соғлиғига қарайди, фарзандларини яхши ўқитади. Бутун жамиятда шундай муҳит бўлса, мамлакат илгарилаб бораверади.

Учинчи воқеа

Шавкат Мирзиёев халқ ичидан чиққан, ҳаётнинг пасту баландини кўрган инсон. Ёшлигида кўп қийинчиликларни бошдан ўтказган. Оила қургач, ижарада яшаган, “прописка” деган ғалваларга дуч келган.

Кейинчалик вилоят ҳокими, Бош вазир бўлиб ишлаганида ҳам доим пастда юриб, халқнинг дардини яхши биларди.

Ўша пайтда энг катта муаммо уй-жой етишмаслиги эди. Мисол учун, 1991 йилда Ўзбекистон аҳолиси 20 миллион киши бўлган, 2016 йилда эса 32 миллионга етган. Лекин ­уйлар-чи? Шунга яраша уйлар қурилдими? Шунча аҳоли, ёш оилалар қаерга кўчиб чиқди?

Вақт ўтгани сайин бу муаммо катталашиб борди. Бир ҳовлида тўрт-беш келин сиқилиб яшаётган оилалар ҳам бор эди.

Аслида, фаровон яшашнинг бирламчи шарти — уй-жой, бошпана. Шунинг учун Президентимиз бу масалага биринчи навбатда эътибор қаратди. Унинг давлат раҳбари сифатидаги илк қарорларидан иккитаси қишлоқ ва шаҳарларда арзон уй-жойлар қуриш тўғрисида бўлди. Биринчиси 2016 йил октябрда, иккинчиси ноябрда қабул қилинган эди.

“Менинг энг катта ниятим шуки, Ватанимиз ичра ҳар бир инсон ўзининг “кичик ватани”га — уй-жойига эга бўлса, биздан халқимиз ҳам, Яратган ҳам рози бўлади”, деган эди Шавкат Мирзиёев ўша вақтларда.

Шундай бўляпти ҳам. 2017-2025 йилларда юртимизда 620 мингдан зиёд хонадон қурилибди. Бу йил яна 140 минг хонадонли уйлар барпо этиш режалаштирилган. Илгари ҳеч қачон бундай катта қурилиш бўлмаган.

Энди ўзингиз ўйланг: охирги 10 йилда уй-жойлар саноғи 800 мингтага боряпти. Агар оилалар ўртача 4-5 жон деб олсак, 4 миллион одамнинг ҳаёти ўзгаряпти. Боғча, мактаб, поликлиника, спорт майдони, иш жойи ва энг яхши хизматлар ёнида бўлади. Президентимиз мақсад қилганидек, ҳаётдан рози бўлиб яшайди.

Бундай ишлар давом этяпти. Хусусий компаниялар қураётган турар жойлардан ташқари “Янги Ўзбекистон” массивлари деган ҳаракат пайдо бўлди. Қорақалпоғистон ва вилоятларда 56 та шундай замонавий мавзе қад ростлади. Келгуси беш йилда уларнинг сони 100 тага етади.

Яна бир жиҳати, шароити оғир оилаларга уй-жойнинг бошланғич бадали давлат бюджети ҳисобидан тўлаб бериляпти. Яъни маблағи йўқ одам ҳам салгина ҳаракат қилса, янги уй оляпти, аста-секин оёққа туриб кетяпти.

Инсон қадри яна тенглик, эмин-эркинлик ҳам дегани. Лекин узоқ йиллар юртимизда фуқаролик ва “прописка” билан боғлиқ кўп чекловлар бор эди. Тошкент шаҳрида доимий рўйхатга ўтиш азоб эди. Орамизда йигирма йиллаб яшаб, болалари улғайиб, лекин тенг ҳуқуқли фуқаро бўлмаганлар қанча?! Улар худди айбдордай, ўз юртида бегонадай эди.

Бу иши тушмаганларга билинмаслиги мумкин. Иши тушганлар ҳозирги эркинлик нафасини жуда теран сезади. Бугун уларнинг елкасидан тоғ ағдарилган. Илгари қисилиб, қимтиниб юрган бўлса, энди ҳамма билан тенг, эмин-эркин яшаяпти. Бемалол уйлар оляпти, давлат хизматларида ишлаяпти, сайловларда қатнашяпти.

Ахир шу эмасми, инсон ҳуқуқлари! Шу эмасми, ислоҳотларнинг одамлар ҳаётига таъсири!

* * *

Булар охирги йиллардаги реал ислоҳотлардан айримлари, холос. Бундай хайрли ишлар жуда кўп.

Мақола бошида қайд этганимиздек, илк ислоҳотлар муаммоларни ҳал қилишга қаратилди, аҳолининг бирламчи эҳтиёжларини юзага чиқарди, ривожланишга замин яратди.

Энди Ўзбекистон ислоҳотларнинг иккинчи даврига қадам қўйди. Бу — яратилган шароитларга таяниб, натижадорликни ошириш, стратегик ривожланиш даври.

Бизнингча, бу босқичнинг иккита муҳим ҳуқуқий асоси бор. Биринчиси, янги таҳрирдаги Конституция бўлса, иккинчиси, “Ўзбекистон — 2030” стратегияси. Бош қонунимизда давлатчилигимиз асослари ва тараққиёт йўли, стратегияда эса келгуси режа ва мақсадлари мужассамлашган. Худдики бири мустаҳкам пойдевор бўлса, иккинчиси унда қуриладиган улкан иморат.

Масалан, давлатимиз раҳбарининг ­“инсон қадри учун” ғоясидан ўсиб чиққан “инсон — жамият — давлат” деган ёндашув Конституциямизнинг мазмунига чуқур сингган. “Ўзбекистон — 2030” стратегияси ҳам “ҳар бир инсонга ўз салоҳиятини рўёбга чиқариши учун муносиб шароитларни яратиш” боби билан бошланади.

Президентимиз фаолиятининг илк кунлариданоқ “халқ давлат органларига эмас, давлат органлари халқимизга хизмат қилиши керак” деган талабни қўйган эди. Стратегияда белгиланган “халқ хизматидаги давлат бошқарувини ташкил этиш” вазифалари ана шу сиёсий курснинг изчил давомидир.

Бундай параллелларни кўплаб келтириш мумкин. Сирасини айтганда, юртимиздаги ислоҳотлар билан режалар узвий, бир-бирини тўлдиради. Жумладан, миллий стратегиямиз ҳам замон талаби ва аҳоли кутилмаларига асосланган. Таъбир жоиз бўлса, “Ўзбекистон — 2030” стратегияси халқ билан давлат ўртасидаги муроса, бурч ва масъулиятдир.

Шу пайтгача қилинган ишлар маррани баланд олиш имконини беряпти. Уларнинг рўёбини, умуман, мамлакат келажагини билимли кадрлар ҳал қилади. Давлатимиз раҳбари асос солган Президент мактаблари, ал-Хоразмий ва ал-Беруний мактаблари, замонавий университетларда ана шундай янги авлод тарбияланмоқда. “Президент иқтидорли фарзандлари” ташаббуси, “Бир миллион дастурчи” ва “Беш миллион сунъий интеллект етакчилари” лойиҳалари ёшларни замонавий касбларга йўналтирмоқда.

Билимнинг қадрланиши бутун мамлакатда ўқиш-ўрганиш тўлқинини пайдо қилди. Ҳозир раҳбарлардан тортиб, оддий ишчигача — ҳамма ота-она фарзандини яхши ўқитиш ҳаракатида. Худо хоҳласа, яқин йилларда бу авлод ҳаётга кириб келиб, жамиятимизни кўтаради, Учинчи Ренессансга пойдевор бўлади.

Яна, халқнинг юксалиши учун миллий ғурур ва кўтаринки руҳ ҳам керак. Ислом цивилизацияси маркази ҳамда Имом Бухорий мажмуасида ана шундай улкан ифтихор манбасини кўрамиз. Бундай улуғ мерослар ўзбек халқининг салоҳиятини яққол намоён этади, ёш авлодда ғурур ва ўзига ишонч уйғотади.

Қайси соҳада бўлмасин, ҳамма ислоҳот ва ҳаракатларнинг бир умумий жиҳати бор.

Бу — халқчиллик, халқ манфаати. Барча стратегик мақсадлар аҳоли фикри ва эҳтиёжларининг ифодаси. Шундай экан, уларнинг ҳаётга кўчиши ҳаммамиз учун керак. Бу жамиятдан жипслик ва ислоҳотларга дахлдорликни талаб қилади. Энг муҳими, йўлимиз тўғри, марралар аниқ, қадамлар эса дадил.

Анвар САМАДОВ,

журналист