Бу эса бошқарув тартибларини соддалаштириш, масъулиятни аниқ белгилаш ва аҳоли фикрини ҳисобга олишни талаб этади. “Ўзбекистон — 2030” стратегиясини “Маҳаллани ривожлантириш ва жамиятни юксалтириш” йилида амалга оширишга оид Давлат дастурининг тўртинчи йўналиши доирасидаги ишлар ҳам шу вазифаларга хизмат қилади.
Жумладан, давлат назорати функцияларини хатловдан ўтказиш, қонун ижодкорлиги ва коллегиал органлар фаолиятини рақамлаштириш, нодавлат нотижорат ташкилотлари вакилларининг малакасини ошириш ҳамда коррупцияга қарши технологик ечимларни қўллаб-қувватлаш бўйича натижалар қайд этилган. Мазкур чоралар мазмунан бир-бирини тўлдиради. Улар давлат органларининг вазифаларини аниқ белгилаш, ҳужжатлар билан ишлашни тартибга солиш ва ижтимоий муаммолар ечимига жамоатчиликни жалб этиш учун асос яратади.
Маҳаллий давлат ҳокимияти ижро органлари фаолиятини трансформация қилиб, ҳудудий бошқарувни «аҳоли манфаатларига хизмат қилиш» тамойили асосида йўлга қўйиш мақсадида давлат назорат функцияларини хатловдан ўтказиб, уларнинг рўйхатини шакллантириш кўзда тутилган. Бугунги кунга келиб барча даражадаги вазирликлар, идоралар ва ҳокимликларга юклатилган 649 та назорат функцияси хатлов билан қамраб олинган. Бу давлат органларининг назорат ваколатларини ўзаро солиштириш, такрорланувчи вазифалар ва масъулият чегараларини аниқлаш учун асос яратади. Хатлов натижалари ортиқча тартиб-таомилларни қисқартириш ва назорат механизмларини такомиллаштириш бўйича таклифларни асослашга хизмат қилиши мумкин.
Энди ҳар бир функция қанчалик зарурлиги, қўйилган талаблар мақсадга мослиги ва амалда қандай натижа бераётганини баҳолаш керак. Масалан, бир хил маълумотни турли идоралар томонидан такроран талаб қилиш ҳолатларини аниқлаш ва бартараф этиш фуқаролар ҳамда ташкилотларнинг вақт сарфини камайтиришга хизмат қилиши мумкин. Шу тариқа, хатлов натижалари бошқарув тартиб-таомилларини соддалаштириш бўйича қарорлар учун асос бўлади.
Шунингдек, қонун лойиҳаларини ишлаб чиқиш ва келишишнинг ягона электрон тизими — project.gov.uz доирасида Олий Мажлис палаталарида қонун лойиҳаларини кўриб чиқишнинг барча босқичларини рақамлаштирувчи e-qonun.uz тизими жорий этилди. Бу ҳужжатлар ҳаракатини тартибга солиш, таклиф ва ўзгартиришларни тизимли юритиш ҳамда қонун ижодкорлиги жараёнида ҳамкорликни енгиллаштиришга хизмат қилади.
Шу ўринда таъкидлаш лозимки, Қонунчилик палатаси фаолиятига сунъий интеллект технологияларини жорий этиш бўйича 2026–2029 йилларга мўлжалланган иш режаси ҳам тасдиқланган. Бу ҳуқуқий ахборотни излаш, ҳужжатларни қиёсий таҳлил қилиш ва эҳтимолий зиддиятларни аниқлашда янги имкониятлардан босқичма-босқич фойдаланиш учун ташкилий асос яратади. Бунда эса технологик таҳлилни мутахассиснинг ҳуқуқий баҳоси билан уйғунлаштириш муҳим.
Қарор қабул қилиш жараёнларини рақамлаштиришнинг яна бир йўналиши “E-qaror” электрон тизими негизида коллегиал органларнинг буйруқ, қарор ва баённомаларини ишлаб чиқиш ҳамда қабул қилишга мўлжалланган e-qaror-collegial.gov.uz тизими яратилиб, фаолияти йўлга қўйилганлиги ҳисобланади.
Коллегиал қарорларни тайёрлашда бир нечта масъул иштирок этгани учун ҳужжатларни келишишда ягона тартиб зарур. Янги тизим бу жараённи тартибга солишга ёрдам беради. Тизим қанчалик самарали ишлаётганини ундан фойдаланаётган ташкилотлар ва қабул қилинган электрон ҳужжатлар сони, шунингдек, келишишга кетган вақт орқали баҳолаш мумкин.
Дастур доирасида мобил қурилмаларнинг IMEI кодлари билан боғлиқ қонунбузилишларни аниқлаш бўйича ҳам ишлар бажарилди. Мобил қурилмаларнинг IMEI кодларини клонлаштириш ҳолатларини аниқлаш ва улар бўйича реал вақт режимида ахборот алмашиш механизми йўлга қўйилди. Шунингдек, IMEI рақамларининг ҳақиқийлигини текшириш бўйича услубий қўлланма амалиётга жорий этилди. IMEI коди ҳар бир қурилманинг ўзига хос «паспорти» ҳисобланади, уни сохталаштириш эса ўғирланган ёки ноқонуний олиб кирилган телефонларни муомалага киритиш ва ҳуқуқбузарлик изини яшириш учун қўлланиши мумкин. Янги механизм бундай ҳолатларни тезроқ аниқлашга, ягона қўлланма эса масъул идораларнинг бир хил услубда ишлашига хизмат қилади.
Давлат бошқарувини такомиллаштиришда жамоатчиликнинг касбий тайёргарлиги ҳам муҳим ўрин тутади. Давлат дастурида нодавлат нотижорат ташкилотлари вакиллари учун ижтимоий таъсир ва нотижорат ташкилотлар фаолиятини бошқариш йўналишида қисқа муддатли малака ошириш курслари ташкил этилган.
Ушбу чоранинг аҳамияти нодавлат ташкилотларнинг ижтимоий муаммони аниқлаш, лойиҳани режалаштириш, ресурсларни бошқариш ва натижани баҳолаш салоҳиятини кучайтириш билан боғлиқ. Масалан, маҳаллада муайян ижтимоий гуруҳни қўллаб-қувватлашга қаратилган лойиҳада эҳтиёжни тўғри ўрганиш ва эришилган ўзгаришни ўлчаш маблағларни мақсадли йўналтиришга ёрдам беради. Курслар самарасини кейинчалик иштирокчилар тайёрлаган ва амалга оширган лойиҳалар натижалари билан боғлаб баҳолаш мақсадга мувофиқ.
Хулоса ўрнида айтиш лозимки, амалга оширилаётган чоралар давлат органлари ваколатларини аниқлаштириш, қарор қабул қилиш жараёнларини тартибга солиш, ҳуқуқбузарликларни аниқлаш имкониятларини кенгайтириш ва жамоатчилик иштирокини кенгайтиришга хизмат қилади. Бу ишларнинг аҳамияти фуқаролар ва тадбиркорлар учун қулайлик яратиш, ортиқча тартиб-таомилларни камайтириш ҳамда вақтни тежаш орқали давлат бошқарувини аҳоли эҳтиёжларига яқинлаштиришда намоён бўлади.
Инобат ҲАКИМОВА,
“Тараққиёт стратегияси” маркази бош мутахассиси
