Никотин маҳсулотларини Кавказда тартибга солиш ва Ўзбекистон учун мумкин бўлган хулосалар
Кавказ мамлакатларида никотин маҳсулотларини тартибга солишнинг янги модели шаклланмоқда, у тақиқлар эмас, балки назоратга асосланади. Арманистон, Грузия ва Озарбайжон бозорни легаллаштириш ва ноқонуний айланма улушини камайтиришга қаратилган техник нормаларни изчил жорий этмоқда.
Арманистонда ўзгаришлар 2026 йил 26 мартдаги Ҳукуматнинг №385-Н қарори билан мустаҳкамланган. Ҳужжат никотин паучлари учун талабларни белгилайди, жумладан, бир донадаги никотин миқдорини 16,6 мг билан чеклаш, қадоқда мажбурий огоҳлантиришлар (камида 30%) ва тақиқланган ингредиентлар рўйхатини жорий этишни ўз ичига олади. Бу чоралар маҳсулот сифатини назорат қилиш ва истеъмолчиларни хабардор қилишга қаратилган.
Грузияда ҳам шунга ўхшаш ўзгаришлар 2026 йил 16 апрелдаги Ҳукуматнинг №157 қарори билан қабул қилинган. Никотин сақловчи маҳсулотлар, жумладан, тамакисиз форматлар учун ҳам мажбурий тиббий огоҳлантиришлар жорий этилган. Талаблар маркировка, маълумот мазмуни ва қадоқда огоҳлантиришларни жойлаштириш қоидаларига тааллуқли.
Озарбайжонда эса тегишли техник тартибга солиш ҳозирча ишлаб чиқиш босқичида, аммо у қўшни давлатлар тажрибасини ҳисобга олиши ва маҳсулот таркиби, маркировка ҳамда айланмани назорат қилиш бўйича талабларни ўз ичига олиши кутилмоқда.
Шундай қилиб, Кавказ мамлакатлари тартибга солинадиган моделни танламоқда, бу эса бозор устидан назоратни сақлаш, контрафакт улушини камайтириш ва бюджет тушумларини таъминлаш имконини беради.
Ўзбекистонда эса вазият бошқача ривожланмоқда: сўнгги йилларда никотин маҳсулотларига нисбатан қатъийроқ чекловлар қўлланилмоқда, бу эса қисман бозорнинг сояга ўтишига олиб келмоқда. Шу билан бирга, шаффофликни оширишга қаратилган чоралар ҳам жорий этилмоқда - жумладан, алкоголь ва тамаки маҳсулотларини сотишни нақдсиз ҳисоб-китобларга ўтказиш. Бундай ёндашув никотин маҳсулотлари бозорини назорат қилишда ҳам самарали восита бўлиши мумкин: савдони рақамлаштириш айланмани кузатиш, ноқонуний савдони камайтириш ва солиқ тушумларини ошириш имконини беради. Техник тартибга солиш билан биргаликда бу бозорнинг мувозанатли моделини шакллантириши мумкин.
