Дунё океани таркиби глобал исиш таъсирида буғланиш туфайли қандай ўзгараётганини тасвирлашда халқаро жамоа таркибида ТюмДУ олимлари томонидан олинган маълумотлар ёрдам беради. Бундай жараённинг оқибатларидан бири туз кристалларининг Қуёш нури билан ўзаро таъсири туфайли денгиз сувининг исишини тартибга солишнинг қўшимча механизми бўлиши мумкин. Натижалар АҚШ Thermo компанияси томонидан тақдим этилган, деб хабар берди ria.ru.
Океанлар бутун Ер юзасининг қарийб 71 фоизини эгаллайди. Уларда дунёдаги жами сувнинг 97-98 фоизи мавжуд. Аммо юқори шўрлиги ичишга, қишлоқ хўжалиги ва саноатда фойдаланишга имкон бермайди. Шу билан бирга, денгиз сувининг таркиби кўплаб геодинамик жараёнларни тартибга солади ва океанларда яшовчилар ҳаётига таъсир қилади.
“Дунё океанининг буғланиши сувдаги туз концентрациясининг ошишига олиб келади ва бутун сайёранинг иссиқлик балансига таъсир қилади. Тузли сув юзасида аэрозоль томчиларидан туз кристаллари ҳосил бўлганда, улар Қуёш нурини фаол синдиради ва тарқатади, бу эса ҳарорат беқарорлигининг янада ошишига олиб келиши мумкин,” – деб тушунтирди иш муаллифларидан бири А. Федорец.
ТюмДУ олимлари М. В. Ломоносов номидаги Москва давлат университетининг Механика институти ва Ариэль университети (Исроил) олимлари билан биргаликда юқори ҳароратда тузли сувнинг буғланиш механизмини тавсифлаб берди. Янги маълумотлар сувдан тузни олиб ташлаш технологик жараёнларининг самарадорлигини оширишдан ташқари, Ер юзаси ҳароратининг кўтарилиши туфайли Дунё океани таркиби қандай ўзгаришини яхшироқ тушуниш имконини беради.
Биз таркиби бўйича денгиз сувига яқинлаштирилган тузли эритманинг деярли бир хил томчиларининг вертикал эркин тушишини кузатдик. Бунда томчи “енгиб ўтган” ҳаво олдиндан қиздирилган. Атроф-муҳит ҳарорати тахминан 60 °C бўлганда, сув тезда буғланади ва томчилар юзасида туз кристаллари ҳосил бўла бошлайди, сўнгра улар орасидаги бўшлиқларга қолган намлик "сиқиб чиқарилади," - деди Федорец.
Олимнинг айтишича, қобиғида тешиклари бўлган тузнинг ичи бўш заррачалари илгари ҳам кузатилган, аммо ушбу тажриба давомида биринчи марта қураётган заррадан чиқаётган "реактив" буғ оқими туфайли туз поликристалларининг тушиш траекториясининг кескин ўзгариши кузатилди.
“Бу кузатув ёнғин содир бўлганда атроф-муҳитни иссиқлик нурланишидан ҳимоя қиладиган томчи пардаларини яратиш учун денгиз сувидан қандай қилиб самаралироқ фойдаланиш мумкинлигини кўрсатиши мумкин,” – дея қўшимча қилди Федорец. У ёнғинларни ўчириш учун денгиз сувидан фойдаланганда эритмадан тузнинг кристалланиши пайтида қўшимча иссиқлик ажралишини ҳисобга олиш кераклигига урғу бериб ўтди.
