Ўтган йил октябрда ташкил этилган Оксфорд ўзбекшунослик дастури қисқа вақтда ижобий натижалар бера бошлади. Жорий йил сентябрда дастурнинг илк қалдирғочлари таҳсилни якунлади. Улар ёз мавсумида махсус ташкил этилган ёзги мактаб доирасида юртимизга келиб, ўзбекона муҳит билан бевосита танишиш имконига эга бўлди.
“Эл-юрт умиди” жамғармаси, Оксфорд университети ҳамда Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети ўртасидаги ҳамкорлик таълим соҳасида халқаро алоқаларнинг илғор моделларидан бирини яратиб бермоқда. Жамғарманинг ҳар томонлама кўмаги давлатимиз томонидан миллий ўзлигимизни тарғиб этиш ҳамда чет эллик мутахассислар орқали мамлакат имижини яхшилашга қанчалик катта эътибор қаратилаётганини тасдиқлайди.
Бироқ лойиҳанинг асл моҳияти хорижликларга шунчаки тил ўргатиш билан чекланиб қолаётгани йўқ. Асосий мақсад Ўзбекистонни яхлит цивилизация сифатида эътироф этиб, унинг кўп қиррали тарихи, бой этнографияси ва бугунги ривожланиш жараёнини бирга тадқиқ этувчи академик платформа яратишдан иборат. Хорижлик талабаларнинг ёзги мактаб доирасида дастлаб пойтахтимиздаги Ислом цивилизацияси марказида бўлгани ҳам айни шу мақсадга хизмат қилади.
Айниқса, Оксфорд университети профессори, таниқли турколог Николас Контоваснинг ёзги мактабга келиб, машғулотларда иштирок этгани дастур салмоғи ва қизиқарлилигини оширди.
— Англиядан келиб, ўзбек тилини ўрганмоқчи бўлган талабаларимиз ўзбекча атиги бир-икки сўз ишлатса ҳам жуда севинаман, — дейди Николас Контовас. — Ўзбек тилига берилаётган, бора-бора кучайиб бораётган бу эътибор, шубҳасиз, таҳсинга лойиқ. Ўзимга ҳам, талабаларимизга ҳам ўша тўлқиннинг ичида кичик қатра бўлиш имкони берилгани учун барчага ташаккур билдираман.
Ёзги мактаб машғулотлари қуруқ назариядан иборат бўлиб қолмай, ёшларга бой маданиятимизни кундалик турмуш тарзи орқали ҳис қилиш имкони ҳам тақдим этилди. Тил дарсларида иштирокчилар миллий таомларимиз тарихи, халқимизга хос меҳмондўстлик анъаналари юзасидан суҳбатлашди, танишди. Шу билан бирга, миллий таомларимизни тайёрлаш бўйича маҳорат дарслари ҳам ташкил қилиниб, уларни тайёрлаш сирларини амалиётда синаб кўрди. Жараёнда иштирок этган меҳмонлар ўзбек ошхонасининг бетакрор жозибасига яна бир бор гувоҳ бўлди. Амалий санъат йўналишидаги машғулотлар ҳам ёшларда ўзгача қизиқиш уйғотгани эътиборга молик. Хаттотлик дарсларида улар қадимий ёзувларимиз, хусусан, насх, настаълиқ ва куфий хат турларининг фарқи ҳамда ўзига хос хусусиятларини ўрганди. Талабалар бу хатларни мустақил қоғозга тушириб, хаттотлик санъатининг нозик сирларини ўзлари учун кашф этди.
Кулолчилик бўйича ўтказилган қизиқарли дарсларда эса иштирокчилар лойдан турли буюмлар ясаб, ҳунармандчилик завқини туйди. Ҳар бир нақшида қадриятларимиз акс этган миллий дўппиларимиз ҳақидаги маълумотлар ҳамда уларнинг ҳудудларга қараб турлича кийилиши талабаларнинг халқимиз менталитетини яқиндан англашига ёрдам берди.
— Мен асли Ҳиндистонданман, ҳозир Англияда яшайман. Оксфорд университетининг докторантура босқичида таҳсил оламан. Илмий тадқиқот ишим темурийлар ҳамда шайбонийлар тарихига бағишланган, — дейди Акшаж Ашатши. — Ўзбекистонни ва ўзбек тилини ёқтириб қолдим. Бу ерга келишим ўзбек маданияти ҳақида янада чуқур билимга эга бўлишим учун катта имконият яратди. Ўзбек тилининг нақадар қизиқарли эканини бу тилни ўрганаётганлар тўлақонли ҳис қила олади. Биз бу ерда жуда ажойиб инсонлар билан танишдик, ўзбек дўстларимизнинг меҳмондўстлиги бизни ҳайратга солди. Сафаримиз давомида Тошкентдаги Ислом цивилизацияси маркази ҳамда санъат музейларига бордик. Шунингдек, шаҳарнинг ЮНEСКО эътирофига сазовор бўлган машҳур биноларини кўришга муваффақ бўлдик.
Бугунги халқаро муносабатларда давлатларнинг қудрати фақат ҳарбий ёки иқтисодий салоҳияти билан белгиланмаяпти. Аксинча, мамлакат ҳақида шаклланган ижобий фикр ва унинг маданиятига ҳурмат кўп ҳолларда энг таъсирчан дипломатик воситага айланаётир. Оксфорд ўзбекшунослик дастурида таҳсил олаётган ёшларнинг келгусида ўз мамлакатининг нуфузли дипломати, йирик бизнесмени ёки минтақамиз бўйича етакчи таҳлилчисига айланиши шубҳасиз. Сабаби, бу нуфузли олийгоҳ дунёга етук кадрлар етиштириб бериши билан машҳур. Шу маънода, дастур қатнашчиларини шунчаки ўзбек тилини ўрганган чет элликлар эмас, тарихимиз ҳамда бугунги ислоҳотларимизни дилдан ҳис қилувчи “элчилар” десак, муболаға бўлмайди. Демак, хорижда Ўзбекистонни дунёга танитадиган бундай интеллектуал ва инсоний капитал келажагимиз учун энг мустаҳкам пойдевор бўлиб хизмат қилади.
Университетлар ўртасидаги мазкур шериклик ўқув ресурсларини янгилашга ҳам катта туртки бермоқда. Бошланғич босқичдаёқ Европа стандартлари (CEFR)га тўлиқ мос келадиган А1, А2 ва B1 даражадаги дарсликларнинг амалиётга жорий қилиниши миллий педагогикамизнинг ҳам ютуғи бўлди. Келгусида Оксфорд олимлари билан ҳамкорликда янги авлод ўқув адабиётларини яратиш аниқ мақсад қилиб олинган. Бундай нуфузли даргоҳ билан ҳамкорлик қилиш маҳаллий олимлар, тадқиқотчи ва ёш изланувчилар учун янги уфқларни очмоқда. Оксфорд мутахассислари билан ҳаммуаллифликда яратиладиган ҳар бир дарслик ўзбек олимларининг жаҳон илм-фанига кириб бориши ва мослашишини тезлаштиради. Ҳозир чет эллик талабалар ўзбек тили ва маданиятини нафақат аудиторияда, балки онлайн платформада интерактив усулларда ўрганиш имкониятига эга бўлмоқда. Бунинг учун яратилган махсус платформа шунчаки тил ўргатиш билан чекланмай, юртимиз тарихи, санъати ва анъаналарини ўзида жамлаган йирик виртуал энциклопедияга айланиб улгурди.
Ўзбек тили байрами арафасида мана шундай воқеаларга гувоҳ бўлиш ҳар биримизга ғурур бағишлайди. Оксфорд университети аудиторияларида Навоий ғазаллари янграши, хорижлик ёшларнинг ўзбекона лутф билан сўзлашиши кўп минг йиллик маданий меросимиз дунё минбарига чиқаётганидан дарак беради. Айни лойиҳа чет элликлар учун Ўзбекистонни кашф этиш воситаси бўлиш билан бирга ўзбек илм-фани учун дунёга чиқиш эшикларини очиб берувчи маърифат йўлидир. Тилимизнинг халқаро обрўсини юксалтириш йўлидаги бундай дадил қадамлар янги Ўзбекистоннинг жаҳон цивилизациясидаги ўрнини янада мустаҳкамлайди. Зеро, давлатимиз раҳбари таъкидлаганидек, ўзбек тили рақамли дунёда илм ва технология яратиладиган тил бўлиши лозим ва у бунга ҳар жиҳатдан муносиб.
Нозлия НОРМУРОДОВА,
филология фанлари доктори, профессор
