Икки мамлакатнинг аграр салоҳияти, замонавий технологияларга бўлган эҳтиёжи ҳамда озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлаш борасидаги муштарак манфаатлари ўзаро ҳамкорлик истакларини бирлаштиряпти. Шу йилнинг 21 сентябрь куни пойтахтимизда бўлиб ўтган Ўзбекистон—Эрон қишлоқ хўжалиги бизнес-форуми буни яна бир бор исботлади.

Эрон Ислом Республикасининг Қишлоқ хўжалиги вазири Ғуломризо Нури Қизилже бошчилигидаги расмий делегация, тегишли вазирлик ва ташкилотлар вакиллари, шунингдек, 100 нафардан ортиқ эронлик тадбиркорлар тадбирнинг асосий меҳмонларига айланди. Ўзбекистон томонидан ҳам мутасадди вакиллар қатори ўттиздан зиёд ишбилармон катта қизиқиш билан қатнашиб, бизнес-форумнинг қизғин мулоқот майдони марказида бўлди.

Тадбир аниқ соҳани қамраб олгани ҳолда, томонлар ўртасида қишлоқ хўжалигидаги ҳамкорликни ривожлантириш, янги лойиҳаларни муҳокама қилиш ҳамда мавжуд келишувларни амалиётга татбиқ этишга қаратилди. Форум доирасида Ўзбекистон ва Эрон ўртасидаги савдо-иқтисодий ҳамда инвестициявий ҳамкорликни янада кенгайтириш, қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари савдосини ривожлантириш, замонавий технологияларни жалб этиш ҳамда янги қўшма лойиҳаларни амалга ошириш бўйича келишиб олинди.

— Эронлик ҳамкасбларимиз билан бир қанча йўналишларда янги ҳамкорлик лойиҳаларини бошлаяпмиз ва бу бўйича келишиб олдик, — дейди Ўзбекистон Қишлоқ хўжалиги вазири Иброҳим Абдураҳмонов. — Хусусан, замонавий технологиялар, инновациялар, қишлоқ хўжалигида дрон технологияларини кенг қўллаш, логистика инфратузилмасини такомиллаштириш, боғдорчилик, чорвачилик, балиқчилик, уруғчилик, карантин хизматлари, ветеренария каби қатор соҳаларда ҳамкорликни кенгайтириш, янги инвестициявий лойиҳаларни амалга ошириш кўзда тутилган. Бунда бевосита тадбиркорлар билан иш олиб борилади. Шу боис, икки мамлакатнинг қишлоқ хўжалиги соҳасида фаолият олиб бораётган ишбилармон доира вакиллари бизнес-форум майдонида жамланиб, уларнинг ўзаро мулоқоти, ҳамкорлиги учун катта платформа яратилди.

Ўзбекистон катта аграр салоҳиятга эга давлат. Эрон эса қишлоқ хўжалиги, қайта ишлаш ва замонавий агротехнологиялар соҳасида яхшигина тажриба орттирган, мураккаб иқтисодий ва ижтимоий шароитга қарамасдан, қишлоқ хўжалигини замонавий билим ва технологиялар асосида ривожлантириб, озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлашга эришган давлатлардан бири сифатида тилга олинади. Бугун Ўзбекистон ва Эроннинг аграр тармоқдаги тажрибаси ўзаро имкониятларни бирлаштириб, янги ҳамкорлик лойиҳаларига кенг йўл очмоқда.

Бу сўнгги йиллардаги рақамларда ҳам яққол кўзга ташланади. Маълумотларга кўра, 2024 йилда Ўзбекистон ва Эрон ўртасидаги қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари айирбошлаш ҳажми 91 миллион долларни ташкил этган бўлса, 2025 йилда бу кўрсаткич 144,2 миллион долларга етди. Жорий йилнинг саккий ойидаги ўсиш янада юқори — январь—август ойларида икки мамлакатнинг қишлоқ хўжалиги ва озиқ-овқат маҳсулотлари ўзаро савдоси 139,6 миллион даолларни ташкил этди. Бу ўтган йилнинг мос даврига нисбатан 45,7 фоизга кўп. Аммо мутасаддилар бу ҳали етарли кўрсаткич эмаслиги, икки томонда ҳам ушбу рақамларни ошириш имкониятлари баландлигини таъкидламоқда. Ҳамкорликка кенг урғу берилиб, амалий ишларга фаол киришилгани боиси шунда.

Масалан, бугунги кунда Эроннинг “Fattahi Agricultural Machinery Company” компанияси билан ҳамкорликда қишлоқ хўжалиги техникаларини маҳаллийлаштириш бўйича умумий қиймати 7 миллион долларлик лойиҳа амалга ошириляпти. Лойиҳа доирасида пневматик сеялкалар, дискли бороналар, дон сеялкалари, уруғ экиш машиналари ва осма култиваторлар ишлаб чиқариш режалаштирилган. “Sina Fanavaran Mandegar” компанияси билан эса қорамоллар генетикасини яхшилаш, ин-витро эмбрионлар олиш ва эмбрион кўчириш технологияларини Ўзбекистонда жорий этиш бўйича ҳамкорлик йўлга қўйилган. Эроннинг “Abziban Aqua” компанияси бўлса умумий қиймати 13 миллион долларлик лойиҳалар доирасида Тошкент, Наманган ва Хоразм вилоятларида осётр ҳамда белуга балиқларини етиштириш, балиқ маҳсулотларини қайта ишлаш ва экспорт қилишни йўлга қўйган.

Ушбу алоқаларнинг натижадорлиги аниқ ҳаракатларга асосланади. Масалан, икки давлат савдосида қандай маҳсулотларга талаб юқори экани, қайси йўналишларни изчил ривожлантириш зарурлигини аниқлаш муҳим. Кейинги йилларда ўзаро ташрифлар, тадбирлар, бизнес учрашувларда шуларга кўпроқ эътибор қаратиляпти. Жорий йилнинг дастлабки саккиз ойи таҳлилларига кўра, Ўзбекистоннинг Эронга экспорти 60,8 миллион долларни ташкил этгани ҳолда, бунинг асосий қисми дуккакли маҳсулотлар, узум ва уруғлик ҳиссасига тўғри келади. Эрондан импорт таркибида эса ҳайвонлар озуқаси, сут маҳсулотлари, мевалар, қуритилган мева ва сабзавотлар, қандолат ҳамда ёнғоқ маҳсулотлари асосий ўринни эгаллаяпти. Бироқ, қишлоқ хўжалиги тобора ривожланиб бораётган ҳар икки давлат учун ҳам бу анча кам, аграр бозорлар ўртасидаги ҳамкорликни янада кенгайтириш керак. Экспорт ва импорт маҳсулотлари турининг ортиши тадбиркорлар учун ҳам манфаатли бўлади.

— Беш гектар майдонга эга иссиқхонада гул етиштириш билан шуғулланамиз, — дейди Тошкент вилояти Қибрай туманидаги “Royal roses” МЧЖ вакили Сардор Тўхтаев. — Лола, атиргулдан тортиб, мавсумга қараб ноёб гулларгача етиштириб, ички бозога чиқарамиз. Экспортдаги аоссий ҳамкорларимиз эса қўшни Россия, Қозоғистон, Қирғизистон давлатлари. Эрон ҳақида сира ўйлаб кўрмагандик очиғи. Лекин билишимизча, Эронда қишлоқ хўжалиги, хусусан, гулчилик ривожланган. Экспортчи ҳамкорлар топиш мақсадида бизнес-форумда иштирок этдик. Чунки мамлакатимиз ички бозорида ҳам, қўшни давлатлар бозорида ҳам гулга талаб катта. Баъзан мавсум ва бошқа омиллар сабаб катта буюртмаларга имконимиз етмайди. Шундай вақтда Эрондан гулларни импорт қилиб, учинчи давлатга сотишни режалаштиряпмиз. Қолаверса, уруғчилик, кўчатчилик йўналишларида ҳам Эрон билан ҳамкорлик йўлга қўйилаётганини эшитиб қувондик. Чунки бизнинг йўналишда ҳам бунга талаб бор. Масалан, биз лола гулининг пиёзини Голландиядан олиб келиб етиштирамиз. Агар бу ишлар ўзимизда йўлга қўйилса, тадбиркорлар вақт ва харажатни тежаб қолади.

Тадбиркорларнинг аксарияти Эрон билан ҳамкорлик янги йўналиш эканини таъкидлаб, катта қизиқиш билдирмоқда. Эронлик тадбиркорлар ҳам форум доирасидаги ўзаро B2B мулоқотларига фаол киришиб кетди. Аксарияти бир-бирини осонгина тушуниб, ҳатто, таржимонларсиз тезда тил топишиб кетганига гувоҳ бўлдик. Ўзаро ҳурмат, ишонч ва дўстлик ришталари уларни кенгроқ ҳамкорликка чорламоқда.

— Ўзбекистонда фаолият олиб бораётганимга 20 йилдан ошди, — дейди Тошкент вилоятидаги “Қибрай товуқ” компанияси бош директори, эронлик тадбиркор Мостафа Поур Араб. — Лекин авваллари икки давлат тадбиркорларининг ҳамкорлиги учун бунчалик кенг имконият бўлмаган. Кейинги йилларда ҳамкорлигимиз кенгайиб боряпти. Айниқса, бизнес-форум доирасида бунга алоҳида урғу берилди. Бу биз учун ҳам янги имкониятларни очяпти. Корхонамиз гўшт учун мўлжалланган жўжалар етиштириб, маҳсулотларни Ўзбекистон бозорига етказиб беради. Йилига 6 миллион донадан ортиқ броллер жўжалар ишлаб чиқарамиз. Эндиликда, янги ишлаб чиқариш линияларини олиб келиб, фаолиятимизни янада кенгайтириш ҳақида ўйлаяпмиз. Мулоқотлар давомида янги ҳамкорлар билан музокаралар олиб бордик.

Икки давлат ишбилармонлари ўртасидаги учрашув ва бизнес мулоқотлар форумнинг муҳим қисмига айланди. Унда эронлик ва юртимиз тадбиркорлари фаол музокараларга киришиб, ўз маҳсулот ва хизматларини тақдим этиш, янги бизнес ҳамкорларни топиш, экспорт-импорт йўналишларини кенгайтириш, қўшма инвестиция лойиҳаларини муҳокама қилиш ҳамда мавжуд лойиҳаларни янги босқичга олиб чиқиш имкониятига эга бўлди. Қатор янги йўналишлар, хусусан, агродрон, чорвачилик генетикаси, аквакултура тармоқларида бошланаётган йирик инвестиция лойиҳалари ҳам кўриб чиқилди.

Шундай қилиб, Ўзбекистон ва Эрон ўртасида узоқ муддатли ҳамкорлик сари муҳим қадам ташланяпти. Форум доирасида икки мамлакат ишчи гуруҳининг йиғилиши бўлиб ўтди. Асосий эътибор икки томонлама ҳамкорликни мустаҳкамлашга қаратилган узоқ муддатли дастур ишлаб чиқиш, ўзаро манфаатли лойиҳаларни амалга ошириш ва бизнес вакиллари ўртасидаги алоқаларни кенгайтиришга қаратилди. Тадбиркорлар ўртасидаги ҳамкорликка урғу бериляпти.

Форум доирасида бир қатор йўналишларда ҳамкорлик битимлари имзоланди.

Ирода ТОШМАТОВА,

“Янги Ўзбекистон” мухбири