У илғор ва эзгу фикрлар ҳамда уларни амалга ошириш йўлидаги интилишлар маҳсули ўлароқ бунёд этилади. Шу маънода, барча соҳада юз бераётган ўзгаришлар, ислоҳотлар бевосита билим билан боғлиқ.

Таълимга эътибор, билим олишнинг имкониятлари, шахсни баркамол этиб тарбиялаш — буларнинг барчаси мамлакат тараққиётига улкан ҳисса бўлиб қўшилиши кундек равшан. Ўқитиш сифатини ошириш усуллари, самарали дастурлар яратиш ва амалда қўллашга оид ишлар тизимли тус олганининг боиси ҳам шунда, аслида. Билим олиш, малака ва шахс ривожланишининг дастлабки босқичи асоси эса мактаб таълимида.

Умумтаълим мактабларини битириш тантанаси каби уларга қабул қилиш ҳам ўзига хос ҳаяжонли ва масъулиятли жараён. Президент мактабларига 2026/2027 ўқув йили учун ҳужжатлар қабули 25 майдан 14 июнга қадар амалга оширилади.

Юртимизда фаолият юритаётган давлат ва нодавлат таълим муассасалари, Президент, ижод ва ихтисослаштирилган мактабларнинг ўзига хос жиҳатлари бор. Бироқ яқин йилларда ташкил топгани учунми, Президент мактаблари тўғрисида кўпчилик тузукроқ тасаввур ва тушунчага эга эмас. Айримларда мактабнинг мақоми, нуфузи, аввало, номланиши билан боғлиқ деган янглиш тасаввур мавжуд. Аслида, шу каби бир ёқлама қарашларга мазкур таълим муассасаларида билим олаётган ўқувчилар эришаётган натижалар энг муносиб жавоб.

Юксак мақсад муқаддимаси

Давлатимиз раҳбарининг 2019 йил 20 февралдаги “Президент мактабларини ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорида республикамизнинг барча ҳудудларидаги иқтидорли болаларни аниқлаш, таълим жараёнида илғор технологияларни қўллаган ҳолда уларни ўқитиш ва тарбиялаш бўйича яхлит тизим яратиш, истеъдодли ёшларни янада қўллаб-қувватлаш ва рағбатлантириш, маънан етук, интеллектуал жиҳатдан баркамол авлодни шакллантириш кўзда тутилган. Қарор ижроси доирасида юртимизнинг барча ҳудудларида босқичма-босқич шундай типдаги мактаблар ташкил этилди. Ҳозир Андижон, Бухоро, Гулистон, Жиззах, Қарши, Навоий, Наманган, Нукус, Нурафшон, Самарқанд, Фарғона, Хива, Термиз ва Тошкентда — жами 14 та Президент мактаби фаолият юритиб келади.

Хўш, бу таълим муассасаларининг бошқа мактаблардан фарқи, айтайлик, афзаллиги нималардан иборат?

Албатта, Президент мактаблари биргина эзгу истак, қарор, стандарт ўқув дастури асосида ташкил этилмаган. Қатор нуфузли ташкилотлар, хусусан, Халқаро мактаблар кенгаши, “Pearson Edexcel” ташкилотининг аккредитациясидан муваффақиятли ўтиб, халқаро мактаб мақомига эришган. Бундан ташқари, SAT (академик баҳолаш тести) халқаро сертификати ҳамда Cambridge ва “Pearson Edexcel”нинг IGCSE, AS ва A Level имтиҳонларини ўтказадиган расмий марказларга айлантирилган.

Президент мактаблари давлат томонидан тўлиқ молиялаштирилиб, унга қабул 4-синфни аъло баҳоларга битирган ўқувчиларнинг онлайн ариза топшириши билан бошланади. Сўнг икки босқичда ўтказиладиган имтиҳон натижаларига кўра энг билимдонлар саралаб олинади. Кириш имтиҳонлари натижасини Кембриж университети мутахассислари текшириб баҳолайди. Кейинчалик ўқишга қабул қилинганлар айни тармоқ дастури асосида ўқитилади. Хусусан, табиий ва аниқ фанларни чуқур ўргатиш, хорижий тиллар, муҳандислик ва ахборот технологияларини ўзлаштириш, ўқувчиларнинг инновацион ғоялари ва ишланмаларини ривожлантириш устувор вазифа этиб белгиланган.

Дарсликларга тегишли фан бўйича муҳим маълумотлар тўплами сифатида қараш мутлақо нотўғри. Мактабларда дарсликлар тизимлаштирилган билимлар манбаи бўлиб, давлат стандартларига мос келиши керак. Улар ўқувчиларнинг ёши инобатга олинган ҳолда ва мустақил, танқидий-таҳлилий фикрлашга кўмаклашадиган, ривожлантирадиган шакл ва мазмунда тайёрланиши лозим.

— Президент мактаблари дарсликлари илғор халқаро тажриба (Cambridge Assessment) асосида, STEAM ёндашувини қўллаган ҳолда мутахассислар томонидан ишлаб чиқилади. Улар танқидий фикрлаш, инглиз тилида таълим ва амалий кўникмаларга асосланиб, узлуксиз таълим дастури доирасида янгиланиб боради, — дейди Ихтисослаштирилган таълим муассасалари агентлигининг дарсликлар билан ишлаш бўлими бошлиғи Сулаймон Назаров. — Дарслик тайёрлашнинг қатор хусусиятлари мавжуд. Жумладан, халқаро дастурлар, асосан, Кембриж таълим дастури асосида тайёрланади. STEAM ёндашуви деганда, дарсликларнинг фанларни интеграциялашган ҳолда ўргатишга қаратилгани тушунилади. Бу орқали мантиқий ва танқидий фикрлаш тарзи ривожлантирилади.

Айни жиҳатдан ўқитувчиларнинг ўрни ва аҳамияти алоҳида. Улар илғор технологияларни амалиётга татбиқ этиб, таълимни модернизациялаш вазифаларига мос ҳолда ҳар бир ўқувчининг ички имкониятларини ишга солади.

— Оддий умумтаълим мактабларидан тортиб, барча типдаги таълим муассасаларида педагоглар ва дарсликлар мавзуси чамбарчас аҳамиятга эга. Президент мактабларида таълим икки асосий ўқув дастури асосида олиб борилади: биринчиси — халқаро Кембриж ўқув дастури, иккинчиси — миллий ўқув дастури. Кембриж дастури асосида ўқитиладиган фанлар учун дарслик ва ўқув материаллари тўғридан-тўғри Cambridge University Press томонидан таъминланади. Бу материаллар халқаро академик стандартларга жавоб беради ва ўқувчиларнинг танқидий фикрлаш, таҳлил ҳамда мустақил қарор қабул қилиш кўникмаларини ривожлантиришга йўналтирилган. Миллий ўқув дастури асосида ўқитиладиган фанлар учун дарсликлар эса давлат томонидан тасдиқланган ва тақдим этилган ўқув адабиётлари асосида ташкил этилади, — дейди Тошкент шаҳридаги Президент мактаби ижрочи директори вазифасини бажарувчи Хуморой Аширова. — Айни пайтда мактабимизда 38 педагог фаолият юритмоқда. Улардан 27 нафари маҳаллий, 11 нафари хорижий мутахассислар. Хорижлик муаллимлар турли мамлакатлардаги илғор таълим тажрибасини мактабимизга олиб кириб, халқаро академик муҳитни шакллантиришга хизмат қилмоқда. Бу таркиб миллий қадриятлар ва глобал таълим тажрибасининг мувозанатли уйғунлигини таъминлайди.

Ҳозир Президент мактаблари Ихтисослаштирилган таълим муассасалари агентлиги тизимига киритилган. Тизим таълим мазмуни, бошқарув шакли, халқаро дастурлар интеграцияси ва ўқув муҳитининг комплекс равишда ишлаб чиқилгани билан ўзига хос ва ноёб.

Агентлик маълумотларига кўра, дунёда Президент мактабларига муайян даражада ўхшаш моделда фаолият юритувчи таълим муассасалари бор. Улар иқтидорли ўқувчиларни танлов асосида қабул қилиши, давлат томонидан молиялаштирилиши, замонавий лабораториялар ва кучли STEАM йўналишига эгалиги ҳамда халқаро университетларга тайёрлаш имкониятлари билан ажралиб туради. Бундай мактабларда таълим илмий тадқиқот, инновация ва мустақил фикрлашни ривожлантиришга қаратилган. Жумладан, Туркиянинг Fen Liseleri, Жанубий Кореянинг Science High Schools, Сингапурнинг NUS High School of Mathematics and Science, Қозоғистоннинг Nazarbayev Intellectual Schools ҳамда Бирлашган Араб Амирликларининг Applied Technology Schools мактаблари ана шундай юқори мақомдаги таълим муассасалари. Бошқа давлатлардаги нуфузли мактаблар айрим жиҳатлари билан биз сўз юритаётган таълим даргоҳларига ўхшаш бўлса-да, тўлиғича бир хил эмас, яъни Президент мактаблари каби барча йўналишларни қамраб олган ягона комплекс тизим эмас.

Мақомга муносиб натижалар

Президент мактабларининг Халқаро мактаблар кенгашига аъзо бўлиши таълим муассасасининг халқаро даражада тан олинганидан дарак. Бу ушбу типдаги мактабда таҳсил олаётган ўқувчиларнинг чет элдаги нуфузли университетларда ўқиш учун грант ютиш имкониятини янада оширади. Фикримизнинг исботи ўлароқ, хорижий университетларга ўқишга тўлиқ грант асосида қабул қилинаётган ёшлар сафи йил сайин ортиб бораётганини кўрсатиш мумкин. Мисол учун, 2023 йилда Наманган шаҳридаги Президент мактаби битирувчиси дунё рейтингида 4-ўринда турадиган Гарвард университетига, 2024 йилда Тошкент шаҳридаги Президент мактаби битирувчиси Гарвард ва Принcтон университетларига 100 фоизлик грант асосида ўқишга қабул қилинди. 2025 йилда Гулистон шаҳридаги Президент мактаби битирувчиси Чикаго университетига, Нукус шаҳридаги Президент мактаби битирувчиси эса Печак лигасига кирувчи Браун университетига грант ютиб олди.

Жорий ўқув йилида ҳам Фарғона шаҳридаги Президент мактаби битирувчиси Дилафруз Собирова Гарвард университетида 100 фоизлик грант асосида таълим олиш имкониятига эга бўлди. Бу каби ютуқлар йилдан йилга ортиб бормоқда. Улар кўпчилик ва бундай интилиш мунтазам давом этмоқда.

Шунингдек, Тошкентдаги Президент мактаби “Zayed Sustainability Prize” мукофотининг “Глобал ўрта мактаблар” номинациясида ғолиб бўлди. Ушбу мактабнинг икки ўқувчиси Паҳлавон Ғуломов ва Асилбек Ашрапов ҳамда уларнинг устози Соҳибхон Азизовнинг ёмғир сувини ичишга яроқли даражагача қайта ишлаш бўйича лойиҳаси биринчи ўринга муносиб кўрилди. Танловга 156 давлатдан жами 5980 та ариза келиб тушганини эътиборга олсак, бу ютуқ залвори анча баланд эканига ишонч ҳосил қиламиз.

Президент мактаблари қисқа муддатда халқимиз, ота-оналар ва ўқувчиларнинг ишончи ҳамда эътирофига сазовор бўлиб улгурди. Яратилган имкониятлар ва эришилаётган ютуқлар эса уларда ўқишга талабгорлар сони йил сайин ошишига сабаб бўляпти. Биргина Тошкент шаҳридаги Президент мактаби мисолида айтсак, ўтган йилги қабул натижаларига кўра, битта ўрин учун 108 номзод ҳужжат топширган. Бу эса танлов жуда юқори даражада экани ва жамоатчилик ишончи йилдан йилга мустаҳкамланаётганини кўрсатади.

Рустам БОЙТЎРА,

“Янги Ўзбекистон” мухбири