Қадимий ва навқирон Самарқанд яна бир бор дунё нигоҳини ўзига қаратди. Асрлар давомида илм-фан, савдо ва буюк маданиятлар чорраҳаси бўлган бу кўҳна замин тағин башарият ақл-заковатининг маёғи ўлароқ порлаётир.

15 сентябрь куни Самарқанд шаҳридаги “Silk Road” халқаро туризм марказида 46-Бутунжаҳон шахмат олимпиадаси тантанали равишда очилади. 1927 йилдан буён ўтказиб келинаётган ва қитъаларни бирлаштирувчи ушбу нуфузли мусобақа тарихида Марказий Осиёда Ўзбекистон илк бор шахмат оламининг энг йирик жамоавий турнирига мезбонлик қиляпти. 2022 йил 31 июль — 9 август кунлари Халқаро шахмат федерациясининг Ҳиндистоннинг Ченнай шаҳрида бўлиб ўтган конгрес­сида 46-Бутунжаҳон шахмат олимпиадаси ҳамда FIDEнинг навбатдаги ­конгрессини
2026 йилда Ўзбекистонда ўтказиш тўғрисида қарор қабул қилинган эди.

Дарҳақиқат, айни тарихий танлов ўз-ўзидан ёки тасодиф туфайли юз бергани йўқ, бу янги Ўзбекистондаги узоқни кўзлаган ва пухта ўйланган тараққиёт йўлининг мантиқий ҳосиласидир. Бу мамлакатимизда ёшларнинг интеллектуал қувватига тикилаётган улкан сармоялар халқаро майдонда давлатимиз нуфузини юксалтириш баробарида ўзининг чинакам меваларини бера бошлаганини англатади.

Самарқанд олимпиадаси кўлами ва иштирокчилар сони бўйича шахмат тарихидаги рекордларни янгилаётир. Нуфузли мусобақада жами 396 та жамоа иштирок этади. Ваҳоланки, 2024 йили Будапештда ўрнатилган 380 та жамоалик мутлақ рекорд ҳам эндиликда тарихга айланяпти. Шу билан бирга, нафақат асосий олимпиада, олимпиада доирасидаги III шахмат паралимпиадаси ҳамда FIDEнинг 97-конгрессига ҳам Самарқанд мезбонлик қилмоқда.

Жорий йил 10 сентябрь куни III шахмат паралимпиадасига тантанали равишда старт берилди. 200 дан ортиқ мамлакатдан келган нуфузли делегациялар, ноёб иқтидор эгалари ва уларнинг устозлари битта майдонда бирлашди. Жорий йилги парашахмат баҳсларида жами 41 та жамоа дона сураётгани айни йўналишда ҳам ўзига хос рекорддир. Зеро, Белград-2023 турнирида 26 та, Остона-2024 да эса 34 та жамоа иштирок этган эди.

Самарқандда жами 205 шахматчи, жумладан, 150 эркак ва 46 аёл паралимпиячи баҳслашиши ҳам Ўзбекистонда инклюзив жамият қуриш ҳамда спортни қўллаб-қувватлаш амалда қандай муҳим ва устувор эканининг ишончли намунаси.

Табиий савол туғилади: нима учун айнан Ўзбекистон, қадим Самарқанд шаҳри бундай улкан интеллектуал қутбга айланди? Бу савол замирида теран ижтимоий-сиёсий ҳақиқат ётибди. Бугунги Ўзбекистон ўз сиёсатида инсон капиталини ривожлантириш масаласини олий даражага олиб чиқа олди.

Ёшлар таълим-тарбиясига, хусусан, спортга қаратилаётган эътибор фақат минбарларда янграйдиган қуруқ шиорлар бўлиб қолмади, балки амалий, кўз билан кўриб, ҳис қилса бўладиган чинакам стратегик ҳаракатга айланди. Шу аснода чуқур таҳлил, узоқни кўзловчи стратегия ҳамда теран мантиқни талаб этадиган шахмат миллат генофондини чархловчи ишончли мулкимиз сифатида юксалди.

Ақл гимнастикасига қаратилаётган тизимли, давлат миқёсидаги эътибор қисқа вақт ичидаёқ самарасини бера бошлади. Жаҳон ареналарида ўзбек шахмат мактаби вакилларининг кетма-кет қучаётган зафарлари фақатгина омад эмас, оқилона ва тизимли ислоҳотлар натижаси десак, ҳақ гапни айтган бўламиз. Энг муҳими, ёшларимиз халқаро майдонга фақатгина спортчи бўлиб эмас, янги Ўзбекистоннинг юксак тафаккурини дунёга кўрсатиб берувчи элчилар сифатида қадам босмоқда.

Биргина мисолга эътиборингизни қаратмоқчиман: бугун бутун шахмат олами Нодирбек Абдусатторов ва Жавоҳир Синдоров каби келажаги порлоқ, ёш гроссмейстерларимизнинг феноменал ўйин услубини ҳайрат ва ўзгача ҳая­жон билан кузатмоқда, ўрганмоқда. Бу йигитлар ўзидан ёш жиҳатдан катта ва анча тажрибали рақибларни шошириб қўядиган даражада қойилмақом ­юришлар қила олишини аллақачон исботлаб бўлди. Ҳозирги кунда дунёнинг энг номдор, мағлубиятсиз чемпионлари ҳам шахмат тахтасида ўзбек ёшлари билан рўбарў келганда таваккал қилишдан чўчиб, эҳтиёткорлик билан ҳаракат қилишга мажбур бўлмоқда. Нега деганда, уларнинг ортида халқимизнинг юксак ишончи ва дуоси, улуғ аждодларимиздан мерос ботиний қувват турибди. Мана шундай соғлом муҳитда камол топаётган янги авлод эса Учинчи Ренессанс пойдеворини фақат ақлий баркамоллик, илм-фан ва буюк тафаккур билангина қура олишини ҳаётий ҳақиқат сифатида қабул қиляпти. Зотан, Учинчи Ренессанс фақатгина иқтисодий рақамлар ёки инфратузилмалар билангина ўлчаниб қолмайди. Унинг асл таянч нуқталари кучли тафаккур, маърифат ва енгилмас иродадир. Шахмат эса ана шу қадриятларни, мантиқ ва ҳаётий стратегияни ўзига жамлаган ноёб ўйин.

Шахмат тахтасидаги оқ ва қора доналар рамзий маънода дунёдаги аёвсиз сиё­сий қарама-қаршиликларни эслатиши мумкин, аммо партия якунида доим инсонийлик ҳамда дўстлик қўллари ғалаба қозониши жаҳон дипломатияси учун бебаҳо ибрат мактаби. Бугун янги Ўзбекистон ўз тарихида шундай нуфузли, кенг қамровдаги жамоавий чемпионатни қабул қилар экан, бу орқали фақатгина спортдаги салоҳиятини эмас, юқори даражадаги ташкилотчилик қобилияти ва эзгулик ғояларида собитқадамлигини ҳам жаҳон ҳамжамиятига намойиш этмоқда гўё. Эътибор қилсангиз, чуқур ўйланган, дадил қарорлар фақат шахмат тахтасида эмас, мамлакатни ривожлантириш, унинг келажагини қуришда ҳам қанчалик ҳал қилувчи куч эканини янги Ўзбекистон тимсолида кўриш мумкин. Зеро, тафаккур ва ақл-заковат олий қад­риятга айланган мамлакатда тараққиёт карвони ҳеч қачон тўхтаб қолмайди, аксинча, у буюк келажакнинг пойдеворига айланиб бораверади.