Етти миллий дастур — янги Ўзбекистонни барпо этиш йўлидаги ислоҳотлар кўламини кенгайтириши, унинг миллий давлатчиликни мустаҳкамлаш, иқтисодий барқарорлик, аҳоли фаровонлиги каби устувор йўналишлар бўйича самарадорлигини каррасига ошириши шубҳасиз. Зеро, Президентимиз мустақиллигимизнинг 35 йиллигига бағишланган тантанали маросимда илгари сурган ушбу дастурлар мамлакатимизни келгуси даврда комплекс ривожлантириш ва инсон қадрини юксалтиришга қаратилган стратегик тараққиёт моделидир.
Экологик барқарорликка доир тўртинчи дастурдан қиёс. Ушбу дастур мақсад-моҳиятидан аввал мамлакатимиз келгуси тараққиёт йўлини белгилаб берувчи стратегик дастурлар мажмуидан мазкур йўналишнинг алоҳида жой олиши заруратига тўхталиб ўтсак. Гап шундаки, жамият тараққиётининг бугунги босқичида мамлакат қудрати фақат иқтисодий ўсиш, саноат ишлаб чиқариши ёки ялпи ички маҳсулот ҳажми билан ўлчанмайди. Зеро, сувни қандай асраши, ер ва табиий бойликлардан қандай фойдаланиши, шаҳарларни қай даражада яшиллаштириши, келажак авлод учун қандай экологик муҳит қолдириши ҳам давлат тараққиётининг муҳим мезонига айланмоқда.
Ўзбекистонда экологик сиёсатнинг янги босқичи айнан шу қарашга таянмоқда. Бу жараёнда сув тежамкорлиги, “Яшил макон”, шаҳарларни кўкаламзорлаштириш, табиий ресурсларни муҳофаза қилиш ва экологик маданиятни юксалтириш бир-бирини тўлдирувчи ягона стратегик йўналиш сифатида намоён бўлмоқда.
Бугун дунёда “яшил иқтисодиёт”, “яшил инфратузилма”, “сув хавфсизлиги”, “иқлимга мослашув”, “ресурс тежамкорлиги” каби тушунчалар оддий экологик атамалар эмас, балки тараққиёт стратегиясининг муҳим шартига айланганини кўряпмиз. Зотан, сув ресурслари чекланган, қишлоқ хўжалиги суғоришга юқори даражада боғлиқ бўлган Ўзбекистон учун табиатнинг бебаҳо неъмати — сувдан оқилона фойдаланиш, ушбу ресурс тақсимоти борасида ўзига хос ёндашувларни амалиётга жорий этиш тобора долзарб аҳамият касб этмоқда. Чунки иқлим ўзгариши, чўлланиш, Оролбўйи экологик инқирози ва аҳоли сонининг ортиб бориши табиатга муносабатни ўзгартиришни объектив зарурат, табиий эҳтиёжга айлантирмоқда. Ана шу эҳтиёж янги Ўзбекистон тараққиётининг навбатдаги босқичида экологик ислоҳотларнинг ўзагига айланмоқда.
Экологик сиёсат формуласи
Миллий дастурнинг тўртинчиси сув ва табиатга муносабатни тубдан ўзгартиришга бағишланган. Бу эса экологик масалаларга энди муайян соҳа доирасидаги вазифа эмас, балки миллий тараққиётимизнинг алоҳида йўналиши сифатида қаралаётганини кўрсатади.
Тантанали маросимда давлатимиз раҳбарининг нутқидаги бир жумлани экологик сиёсатнинг ўзига хос формуласи сифатида қабул қилиш мумкин: “Табиатга муносабат — халқнинг маданияти, давлатнинг масъулияти ва тараққиётнинг сифат кўрсаткичидир”. Бу фикрда учта муҳим тушунча мужассам: маданият, масъулият ва сифат. Демак, табиатни асраш фақат экология соҳаси вакилларининг иши эмас. Бу — бутун жамиятнинг маданий такомилига хизмат қилувчи жараён. Сувни тежаш фақат сув хўжалиги тизимининг вазифасига кирмайди. Бу —
давлат, фермер, тадбиркор ва ҳар бир фуқаронинг масъулияти. Яшил шаҳар эса фақат ободонлаштириш натижаси эмас.
Бу — тараққиёт сифатининг кўрсаткичи.
Янги миллий дастурнинг тўртинчи йўналиши мамлакатимизнинг келгуси тараққиёти ва халқимиз ҳаёти учун қанчалик аҳамиятли ва бундан нималар кутилмоқда?
Биринчидан, тўртинчи миллий дастур асосидан бири — сув масаласи Ўзбекистон учун қишлоқ хўжалигидан ҳам кенгроқ тушунча. У озиқ-овқат хавфсизлиги, аҳоли саломатлиги, саноат, энергетика, ҳудудларнинг ижтимоий-иқтисодий ривожланиши билан чамбарчас боғлиқ. Шу сабабли сувга муносабатнинг ўзгариши иқтисодиётнинг ишлаш механизмига таъсир кўрсатиши мумкин.
Бир неча йил аввал сув тежовчи технологияларни жорий этишга асосан муайян ҳудудлардаги илғор хўжаликлар тажрибаси сифатида қаралган бўлса, бугун у давлат сиёсати даражасига кўтарилди. Хусусан, БМТнинг Озиқ-овқат ва қишлоқ хўжалиги ташкилоти (ФАО) Ўзбекистонда экологик барқарор қишлоқ хўжалигини ривожлантириш, сув тақчиллиги, тупроқ соғломлиги ва пестицидлардан фойдаланишни камайтириш масалалари бўйича қилинаётган ишлар қўллаб-қувватланаётганини қайд этди. ФАОнинг “яшил” қишлоқ хўжалиги бўйича минтақавий техник платформасида Ўзбекистон пилот мамлакатлардан бири сифатида иштирок этмоқда.
Иккинчидан, сув хавфсизлиги масаласи кўпчилик тасаввур қилганидан кўра муҳим. Чунки мамлакатда сув ресурсларининг тахминан 90 фоизи қишлоқ хўжалигида сарфланади. Расмий маълумотларга кўра, 2030 йилга бориб сув танқислиги 7 миллиард куб метргача етиши, узоқ истиқболда эса янада кучайиши мумкин. Шу сабабли сувни тежаш масаласи экология билан бир қаторда иқтисодий ва озиқ-овқат хавфсизлиги масаласи ҳамдир. Шунинг учун “Ўзбекистон — 2030” стратегиясида сув ресурсларини самарали бошқариш, қишлоқ хўжалигида сув тежовчи технологияларни кенгайтириш, сувдан фойдаланиш самарадорлигини ошириш, сув хўжалиги соҳасини рақамлаштириш ва замонавий бошқарув механизмларини жорий этиш устувор вазифалар сифатида белгиланди.
Сув тежаш масаласида 2019 йилга қадар айтарли технологиялар йўқ, соҳада тизимли муаммолар йиғилиб қолган эди. Сув тежовчи технологияларни жорий қилишда давлат томонидан қўллаб-қувватлаш механизмлари йўқлиги, маҳаллий ишлаб чиқариш ривожланмагани, ҳатто сув тежовчи технологияларни жорий этиш истагидаги талабгорларни етарлича молиявий қўллаб-қувватлаш кўзда тутилмагани боис, 2019 йилга қадар республикада сув тежовчи технологиялар жорий қилинган майдонлар бор-йўғи 28 минг гектарни ташкил этган. Технологияларни жорий қилиш бўйича малакали мутахассислар, сервис ва муҳандислик салоҳияти ҳақида гапирмаса ҳам бўлади. Буларнинг ҳаммаси сув тежовчи технологияларни жорий этишга катта тўсиқ бўлаётган эди.
Президентимиз бу борада яқин беш-ўн йилда мамлакатимиз қандай муаммоларга дуч келиши мумкинлигини олдиндан ҳис эта олгани боис ҳам сув тежовчи технологияларни жорий этишда мисли кўрилмаган улкан ишларни бошлаб берди. Зеро, бу қишлоқ хўжалиги ва озиқ-овқат хавфсизлиги, мамлакатнинг ижтимоий-иқтисодий ҳаёти, эртанги кунимиз билан боғлиқ стратегик масала эди.
Ҳар томчиси ҳисобли ва қадрли
Миллий дастурда сувга муносабатни ўзгартиришнинг асосий моҳияти шунда: бир томчи сув ҳам беҳуда кетмасин, бу бебаҳо ресурс сарфи юқори қийматли маҳсулот бўлиб қайтиши шарт. Шунинг учун 2030 йилгача қишлоқ хўжалиги экин майдонида сув тежовчи технологиялар қамровини 100 фоизга етказишдек катта мақсад қўйилган. Белгиланган босқичлар ҳам аниқ: 2026 йилда — 65 фоиз, 2027 йилда — 75 фоиз, 2028 йилда — 85 фоиз, 2029 йилда — 95 фоиз ва 2030 йилда — 100 фоизлик натижага эришиш қатъий режа қилинди. Келгуси беш йилда экин майдонларида сув тежайдиган технологиялар қамровини 100 фоизга олиб чиқиш вазифаси умуммиллий марра сифатида белгиланди.
Бу улкан мақсадлар ҳам ўз-ўзидан қўйилаётгани йўқ. Сўнгги йилларда айнан шунинг учун катта замин ҳозирланди. Қисқа муддатда мамлакатимизда сув ресурсларидан тежамли ва самарали фойдаланиш юзасидан тизимли чоралар кўрилди. Сувни тежайдиган технологияларни жорий қилиш бўйича ривожланган давлатлар тажрибасини ўрганган ҳолда республикамизда томчилатиб, ёмғирлатиб ва дискрет каби усулларда суғориш, шунингдек, ерни лазер ускунали ер текислагичлар билан текислаш технологиялари жорий қилина бошлади.
Кўрилган чора-тадбирлар натижасида сўнгги йилларда республикамиз бўйича 664 минг гектарда томчилатиб, 121 минг гектарда ёмғирлатиб, 73 минг гектарда дискрет суғориш ва 107 минг гектарда бошқа турдаги сув тежовчи технологиялар жорий этилди ҳамда 1,6 миллион гектар майдон лазерли технологиялар ёрдамида текисланди.
Жорий йилнинг ўзида 136 минг гектарда томчилатиб, 26,7 минг гектарда ёмғирлатиб, 12,1 минг гектарда дискрет суғориш ва 157 минг гектарда бошқа турдаги сув тежовчи технологиялар жорий этилди ҳамда 302,3 минг гектар майдонда лазерли ер текислаш ишлари бажарилди.
Мисол учун, Тўрақўрғон туманидаги “Бахтиёр Неъмат Шавкатжон” фермер хўжалиги 2019-2025 йилларда суғориладиган барча майдонда — 237 гектарда сув тежовчи технологияларни жорий қилди. Илк натижанинг ўзини олинг — 24 гектар пахтазорда ҳосилдорлик 80 центнерга етган. Ҳолбуки, бунга қадар ушбу майдонда пахта ҳосилдорлиги 25-30 центнердан ошмаган.
Ёки Булунғур туманидаги “Metin Group Impeks” МЧЖ эришган натижани олайлик. 700 гектар ғаллазорда ёмғирлатиб суғориш технологияси жорий этилгандан сўнг ҳар гектардан 50-55 центнер ҳосил олинган. Илгари ушбу лалми ерда ҳосилдорлик ҳар гектарига 10-20 центнерни ташкил этган, холос.
Бундай мисолларни юртимизнинг барча ҳудудидан ўнлаб келтириш мумкин. Булар беш-олти йилнинг нари-берисида сув тежаш технологияларини жорий этиш борасида қўйилган дадил қадамларнинг дастлабки натижалари. Зотан, сув муаммоси барча мамлакатларни, айниқса, Марказий Осиё минтақасини қамраб келаётган ҳозирги шароитда бу йўналишдаги ишлар кўламини кескин оширишни даврнинг ўзи тақозо этмоқда. Айнан шунинг учун ҳам давлатимиз раҳбари томонидан келгуси давр учун белгиланган миллий дастурда сув ва табиатга муносабатни тубдан ўзгартириш масаласи алоҳида ўрин эгаллади.
Сув текин бўлмайди
Бугун сув тежамкорлиги атрофида бутун бир иқтисодий экотизим шаклланмоқда. Сув ресурсларидан оқилона фойдаланиш фермердан — технология ишлаб чиқарувчигача, банкдан — илмий муассасагача, маҳалладаги истеъмолчидан — давлат бошқарувигача бўлган бутун тизимнинг ҳамжиҳат ҳаракатини талаб қилади.
2019 йилда сув тежовчи технологиялар бутловчи қисмларини ишлаб чиқарувчи маҳаллий корхоналар сони бор-йўғи
3 та бўлган, 2025 йил охирига келиб эса уларнинг сони 60 тага етган. Бу рақамнинг ортида муҳим тенденция бор. Сув тежайдиган ускуна ишлаб чиқарувчи завод учун янги бозор пайдо бўлади. Ускунани ўрнатадиган мутахассис учун янги иш ўрни очилади. Уни ишлаб чиқарадиган муҳандис учун янги инновацион вазифа юзага келади. Фермер учун эса ресурсдан самарали фойдаланиш имконияти кенгаяди.
Демак, сув тежамкорлиги иқтисодий тараққиётни ресурс самарадорлигига асосланган янги босқичга олиб чиқиши мумкин. Сув тежовчи технология деганда, аввало, томчилатиб суғориш тушунилади. Аммо масала бу билан чекланмайди. 2026-2028 йилларга мўлжалланган режаларда 3,5 миллион гектар майдонда сув тежовчи технологияларни жорий этиш, жумладан, 220 минг гектарда томчилатиб суғориш, 110 минг гектарда ёмғирлатиб суғориш ва 600 минг гектарни лазерли текислаш белгиланган. Бу технологиялар ҳисобига ҳар йили 5 миллиард куб метр сувни тежаш мақсад қилинган.
Миллий дастурдаги сувга муносабатни ўзгартириш мақсадининг яна бир муҳим жиҳати шундаки, сув тежамкорлиги энди фақат “сувни кам ишлатиш” дегани эмас. У сувни аниқ манзилга, аниқ меъёрда ва аниқ вақтда етказиш маданиятини ҳам ифода этади. Масалан, томчилатиб суғоришда сув ўсимлик илдизига яқин етказилади. Ёмғирлатиб суғориш сув тақсимотини бошқа усулда ташкил этади. Лазерли текислаш эса майдон бўйлаб сувнинг бир текис тарқалишига ёрдам беради. Демак, замонавий агротехнология сувнинг табиий хусусиятини эмас, инсоннинг ундан фойдаланиш маданиятини ўзгартиради. Шу нуқтаи назардан қараганда, сув тежовчи технологиялар техник воситадан кўра каттароқ тушунча. Улар сув хўжалигида креатив ёндашувни талаб этади.
Сувни тежаш масаласида экологик манфаат биринчи ўринда туради. Аммо иқтисодий самара ҳам жуда муҳим. Статистик маълумотлар сув тежовчи технологиялар сув ресурсларини 45-50, ёнилғи-мойлаш материаллари ва минерал ўғитлар харажатини 25-35 фоизгача камайтириши, ҳосилдорликни эса 15-20 фоизгача ошириши мумкинлигини қайд этмоқда. Албатта, самара муайян экин, ҳудуд, технология ва унинг тўғри эксплуатация қилинишига қараб фарқ қилади. Лекин умумий мантиқ аниқ: ресурсни тежаш — иш самарадорлигини ошириш. Шу боис, давлат томонидан молиявий рағбатлантириш механизмларининг кучайтирилаётгани ҳам ижобий натижалар бермоқда. 2026 йилда сув тежовчи технологияларни кенгайтириш учун тижорат банклари томонидан 2,6 триллион сўм кредит ва 800 миллиард сўм субсидия ажратилиши белгиланган. Бу ерда муҳим вазифа маблағни ажратишнинг ўзи эмас, унинг самарадорлигини таъминлаш экани алоҳида аҳамиятга эга.
Сувга муносабатни ўзгартириш масаласида яна бир муҳим нуқта бор: сув тежамкорлиги фақат мироб ёки фермер зиммасидаги вазифа эмас. Шаҳарлардаги коммунал тизимлар, саноат корхоналари, хизмат кўрсатиш соҳаси ва хонадонлар ҳам сувдан самарали фойдаланиш маданиятига ўтиши керак. Боиси, сувни тежаш ҳар бир инсоннинг кундалик ҳаётида шаклланган экологик маданиятдан бошланади. Сув оқиб турган жўмрак, носоз қувур, назоратсиз суғорилаётган томорқа, ичимлик сувдан бошқа мақсадда самарасиз фойдаланиш — буларнинг ҳар бири алоҳида қаралганда кичик муаммодек кўринади. Аммо миллионлаб истеъмолчилар миқёсида улар улкан ресурс йўқотишларига айланади.
Шу сабабли экологик ислоҳотларнинг энг муҳим натижаси технологиянинг ўзи эмас, балки сувга муносабатнинг ўзгариши бўлади.
Асрларга татигулик умуммиллий ҳаракат
Табиатга муносабатни тубдан ўзгартириш — тўртинчи миллий дастурнинг асосий ўзаги десак, муболаға бўлмайди. Айни йўналиш бўйича белгиланган кенг кўламли чора-тадбирлар эса экологик барқарорликни таъминлаш, келажак авлодга барқарор экологик мерос қолдиришимизга замин яратиши билан аҳамиятлидир.
Масалан, мамлакатимизда экологик барқарорликни таъминлаш йўлидаги энг муҳим ва кенг қамров касб этаётган ташаббуслардан бири, шубҳасиз, “Яшил макон” умуммиллий лойиҳасидир. Ушбу лойиҳа шунчаки дарахт экиш кампанияси эмас, балки миллатнинг табиатга муносабатини тубдан ўзгартирувчи, миллий экологик маданиятни шакллантирувчи тарихий ҳаракатга айланди.
Лойиҳа доирасида мамлакатимиз бўйлаб ҳар йили 200 миллион туп дарахт ва бута кўчатини экиш мақсад қилинган. Бу орқали шаҳар ва қишлоқларимизнинг экологик қиёфаси буткул янгиланмоқда. 2026 йил 1 апрелдаги расмий маълумотларга кўра, ўтган даврда 2000 гектардан зиёд майдонда 942 та яшил боғ ва яшил жамоат парки, 47 та массивда “Янги Ўзбекистон боғи” барпо этилди. Тоғ, чўл ва адирларда 256 минг гектар ўрмон ташкил қилинди.
Бу ишлар натижасида мамлакатимиз бўйлаб бир миллиарддан ортиқ дарахт ва бута экишга эришилди. 2025 йил якунига келиб, яшил қоплама улуши 2020 йилдаги 8 фоиздан 14,3 фоизга етказилди.
Олдимизда турган вазифа эса янада катта: 2030 йилгача ушбу кўрсаткични 30 фоизга етказиш. Бу рақамлар “Яшил макон”нинг кўлами оддий мавсумий тадбирдан миллий экологик сиёсат даражасига кўтарилгани ифодасидир.
“Яшил макон” лойиҳасининг аҳоли фаровонлигига таъсири қуйидагиларда намоён бўлмоқда.
Биринчидан, микроиқлимнинг яхшиланиши: шаҳарларда яшил ҳудудларнинг кенгайиши ёзнинг жазирама иссиғида аҳоли учун қулай муҳит яратишга хизмат қилади. Бу, айниқса, глобал исиш шароитида муҳим аҳамиятга эга.
Иккинчидан, атмосферанинг тозаланиши: дарахт ва ўсимликлар ҳаводаги айрим ифлослантирувчи моддаларни ушлаб қолиш ва углеродни ютиш жараёнида катта роль ўйнайди. Шунинг учун шаҳарларда яшил ҳудудларни кенгайтириш аҳоли саломатлиги ва ҳаёт сифати учун муҳим экологик чора ҳисобланади.
Учинчидан, эстетик ва руҳий саломатлик: обод ва кўкаламзор маҳаллалар, парк ва хиёбонлар инсон учун қулай яшаш муҳитини шакллантиради, дам олиш ва жамоат ҳаёти учун имкониятларни кенгайтиради.
Шу маънода, “Яшил макон”га иқтисодий жараёндан узоқ бўлган экологик кампания сифатида эмас, балки аҳоли яшаш сифати, шаҳар инфратузилмаси ва ҳудудларнинг жозибадорлигини оширадиган узоқ муддатли инвестиция сифатида қараш керак.
Президентимиз ушбу ҳаракатни янги сифат босқичига олиб чиқиш, мактаб, боғча, шифохона ва кўп қаватли уйлар атрофидаги яшил ҳудудларни жамиятнинг дахлсиз бойлиги сифатида муҳофаза қилиш, яқин йилларда туман ва шаҳар марказларида яшиллик кўламини 30 фоизга етказиш вазифаларини белгилаб берди. Бу ерда энг муҳим масала мазкур фаолиятнинг сифатли ташкил этилишидир. Сабаби, кўчат экиш ишнинг бошланиши, холос. Асосий вазифа — уларни етарлича парвариш қилиш, агротехник тадбирлар ўтказиш.
Бу ёндашувнинг амалий маъноси шундаки, янги қурилиш режалаштирилаётганда яшил майдон кейин ўйланадиган масала эмас, балки лойиҳанинг дастлабки элементи бўлиши керак. Замонавий шаҳар — фақат бинолар йиғиндиси эмас. У — уйлар, йўллар, транспорт, сув, ҳаво, яшил ҳудудлар, пиёдалар майдонлари ва ижтимоий инфратузилманинг ягона тизими.
Шаҳарларда яшиллик даражасини 30 фоизга етказиш вазифаси Ўзбекистоннинг урбанизация жараёни учун алоҳида аҳамиятга эга. Ҳозир олдимизда “Яшил макон” ва “Тоза ҳаво” дастурлари доирасида шаҳарларда яшиллик даражасини 2030 йилгача 30 фоизга етказиш вазифаси турибди. Шаҳар қанчалик зичлашса, яшил инфратузилманинг аҳамияти ҳам шунчалик ортади. Яшил майдонлар аҳоли дам оладиган макон вазифасини бажаради. Парк ва хиёбонлар шаҳарнинг ижтимоий ҳаётини бойитади. Яшил ҳудудлар шаҳар муҳитининг табиий қисмларидан бирига айланади. “Яшил макон” умуммиллий лойиҳасининг янги босқичи сон билан бирга экологик режалаштириш маданиятини ҳам талаб қилади.
“Яшил” ва мусаффо ҳаёт
Сув ва яшиллик бир-биридан ажралмас икки тушунча. Бу икки йўналишни алоҳида қараш тўғри эмас. Яшиллаштиришнинг ўзи ҳам сув тежамкорлигига қатъий риоя қилиш билан бўлиши зарур. Келажакда шаҳарларни кўкаламзорлаштириш сиёсатида айнан шу масала янада муҳим аҳамият касб этади. Шу маънода, сув сиёсати ва шаҳар экологик сиёсати бир-бирини тўлдириши керак.
Бугунги замонавий дунёда экологик самарадорлик иқтисодий самарадорликнинг бир қисмига айланмоқда. Шу боис, экологик ислоҳотлар келажакда янги иқтисодий тармоқларнинг ўсишига ҳам туртки бериши шубҳасиз. Бу жараёнда энг катта вазифа — “яшил иқтисодиёт”ни фақат давлат маблағлари ҳисобига эмас, хусусий сектор, банклар, инвесторлар, илмий муассасалар ва фуқаролик жамияти иштирокида ривожлантиришдир.
Экологик сиёсатда рақамлаштиришнинг аҳамияти ҳам ортиб боради. Шунинг учун сув ҳисобини рақамлаштириш, “ақлли” ҳисоблагичлар, мониторинг тизимлари ва рақамли маълумотлар базаси экологик бошқарувнинг муҳим қисмига айланади. 2026 йилда сув тежовчи технологияларни жорий этиш доирасида рақамли ҳисоб ва замонавий ўлчаш воситаларидан фойдаланишга ҳам алоҳида эътибор берилмоқда. Бу ерда оддий, аммо муҳим қоида бор: ўлчанмаган ресурсни самарали бошқариш қийин. Сув ҳисобланса, унинг қиймати кўринади. Дарахт ҳисобга олинса, унинг ҳимояси кучаяди. Экологик ҳолат мониторинг қилинса, қарор қабул қилиш сифати ошади.
Экологик маданиятни юксалтириш белгиланган ислоҳотларнинг энг мураккаб босқичидир. Қабул қилинаётган қонунлар, йирик дастурлар тузиш, маблағ ажратиш, технология сотиб олиш — буларнинг барчаси бир қадар осон бўлиши мумкин. Аммо инсоннинг табиатга муносабатини бир қарор билан ўзгартириб бўлмайди. Бунинг учун йиллар давомида тизимли фаолият талаб этилади. Экологик маданиятни шакллантириш болаликдан, оиладаёқ бошланиши ҳар жиҳатдан тўғри бўлади.
Мактабда болага сувнинг қадрини ўргатиш, дарахт экиш билан бирга уни парвариш қилиш масъулиятини ҳам тушунтириш лозим. Маҳаллада яшил ҳудудни умумий бойлик сифатида қабул қилиш маданиятини шакллантириш зарур. Корхонада сув ва энергияни тежаш ишлаб чиқариш интизомининг бир қисмига айланиши керак. Фермер учун сув — лимит ёки квота эмас, аввало, иқтисодий қийматга эга ресурс эканини англаш муҳим. Шундагина экологик сиёсат маъмурий вазифалар йиғиндисидан умуммиллий жамият маданиятига айланади.
Фаровон яшашнинг мезонлари кўп. Фаровонлик кўрсаткичлари ҳам ҳар турли ўлчамларда бор. Бироқ ҳозирги жуда тез ўзгараётган, ижтимоий-иқтисодий беқарор вазият ҳукм сураётган дунёда аҳоли фаровонлигига эришишнинг янгидан янги талаб ва мезонлари пайдо бўляпти. Табиат билан уйғун ҳолда яшашга ўтиш, қайта тикланувчи ресурслардан фойдаланиш, умуман, “яшил” ва мусаффо ҳаёт глобал дунёнинг асосий талабига айланмоқда.
Мамлакатимизда амалга оширилаётган экологик ислоҳотларнинг ижобий самараси кўпайиб бораётган яшил ҳудудларда, тежалаётган сув ва энергия ресурсларида, замонавий технологиялар жорий этилаётган ишлаб чиқариш корхоналарида намоён бўлмоқда. Энг муҳими, бу жараён инсон учун муносиб ва хавфсиз ҳаёт шароитини яратишга хизмат қилиши керак. Келгуси беш йилликда аҳоли учун тоза ҳаво, сифатли сув, яшил ҳудудлар, барқарор энергия таъминоти ва муносиб иш ўринлари мамлакатимизда иқтисодий ўсишнинг бош мезони сифатида қўйилаётгани эса том маънодаги “яшил” тараққиёт кўрсаткичидир.
Ишончим комил, барчамиз бир ёқадан бош чиқариб, она табиатимизни асраш, экологик маданиятни юксалтириш ва Президентимиз томонидан белгилаб берилган “яшил” тараққиёт йўлида фидокорона меҳнат қилсак, янги Ўзбекистон дунёдаги иқтисодий қудратли ва экологик барқарор давлатлардан бирига айланади. Зеро, табиатни асраш бу — Ватанни асраш, миллат келажагини таъминлаш демакдир.
Абдушукур ҲАМЗАЕВ,
Олий Мажлис Қонунчилик палатаси фракция раҳбари
