Шу маънода, замонавий дунёда сармоя учун рақобат оддий капитал жалб қилиш кураши эмас, балки ишончли муҳит ва самарали институтлар яратиш рақобатига айланди. Ўзбекистон ҳам айнан шу тамойилдан келиб чиқиб, инвестициявий жозибадорликни ошириш, хорижий сармоя учун қулай ва ишончли муҳит шакллантириш йўлидан бормоқда.

Сўнгги беш йилда юртимиз иқтисодиё­тига 123 миллиард доллар инвестиция жалб этилгани амалга оширилаётган ислоҳотларга халқаро ишонч ортиб бораётганини кўрсатади.

Энди ушбу ишончни янада мустаҳкамлайдиган янги ҳуқуқий ва институционал механизмларни ҳаётга татбиқ этиш муҳим бўлиб бормоқда. “Тошкент халқаро молия маркази тўғрисида”ги Конституциявий қонун ана шу йўлдаги муҳим стратегик қадамлардан бири бўлди.

Ишонч — капиталнинг энг катта кафолати

— Бу қонун Ўзбекистонда капитал бозорини ривожлантириш ва янги турдаги инвес­тицияларни жалб қилиш учун мустаҳкам ҳуқуқий пойдевор яратади. Энг муҳими, мамлакатимиз Марказий Осиёнинг етакчи молиявий марказларидан бирига айланиши учун янги имкониятлар очилади.

Бу эса юқори малакали иш ўринлари, янги билим ва халқаро ҳамкорлик деганидир, — дейди Хорижий инвесторлар кенгаши котибияти раҳбари Азиз Ғофуров.

Мазкур мақсадга эришишда Тошкент халқаро молия марказининг вазифалари кенг қамровли бўлади. Марказ банк хизматлари, инвестиция фаолияти, активларни бошқариш, суғурта, ислом молияси, рақамли активлар ва бошқа замонавий молиявий йўналишларни ривожлантириш учун зарур инфратузилмани шакллантиради. Натижада мамлакатга хорижий капитал билан бирга янги молиявий билимлар, илғор тажриба ва замонавий бизнес маданияти ҳам кириб келади.

Тошкент халқаро молия марказининг энг муҳим жиҳати — инвесторлар учун халқаро амалиётга мос, ишончли ҳуқуқий муҳит яратишидир. Чунки бугунги кунда глобал капитал учун асосий мезон фақат даромад ҳажми билан чекланмайди. Сармоянинг ҳимоялангани, ҳуқуқий кафолатларнинг барқарорлиги ва низоларни ҳал қилиш механизмларининг аниқлиги ҳам муҳим аҳамият касб этади.

Шу мақсадда марказ ҳудудида Англия ва Уэльс ҳуқуқи тамойилларига асосланган махсус ҳуқуқий режим жорий этилади. Халқаро инвесторлар учун таниш ва тушунарли ҳуқуқий механизмларнинг шаклланиши шартномалар тузиш, инвестиция киритиш, бизнес юритиш ва мулкий ҳуқуқларни ҳимоя қилиш жараёнларини жаҳон стандартларига яқинлаштиради.

Тизимнинг муҳим бўғини — Тошкент халқаро тижорат суди. Миллий суд тизимидан алоҳида фаолият юритадиган ушбу судда иш юритиш инглиз тилида амалга оширилади. Суд қарорларининг Ўзбекистон ҳудудида тан олиниши ва ижро этилиши инвесторлар учун мустаҳкам ҳуқуқий кафолат яратади, мамлакатда халқаро ҳуқуқ амалиёти ва замонавий бизнес муҳитининг ривожланишига хизмат қилади.

Шунингдек, марказга халқаро молия инс­титутлари билан ҳамкорлик қилиш, уларнинг лицензиялари ва резидентларини тан олиш, замонавий ахборот тизимларини интеграция қилиш каби муҳим ваколатлар берилмоқда. Натижада Тошкентнинг глобал молиявий инфратузилмадаги ўрни мустаҳкамланиб, мамлакатнинг халқаро капитал бозори билан алоқалари кенгаяди.

Махсус ҳуқуқий режимга эҳтиёж замонавий капитал ҳаракатининг ўзига хос хусу­сиятлари билан боғлиқ. Йирик инвесторлар ўз фаолияти учун аниқ қоидалар, барқарор институтлар ва халқаро тажрибага мос ҳуқуқий муҳитни излайди. Дунёдаги нуфузли молия марказлари тажрибаси ҳам ишонч­ли институтлар мавжуд ҳудудлар узоқ муддатли сармоялар учун жозибадор йўналишга айланишини кўрсатади.

Шу нуқтаи назардан, Тошкент халқаро молия маркази Ўзбекистоннинг инвестиция сиёсатида янги босқични ифодалайди. Унинг асосий аҳамияти ишонч муҳитини шакллантириш, халқаро стандартларни жорий этиш ва мамлакат иқтисодиётини глобал молия тизими билан янада чуқур боғлашдан иборат.

Дунё тажрибаси нимани кўрсатмоқда?

 

Халқаро молия марказлари оддий банклар ёки инвестиция компаниялари жамланган ҳудуд эмас. Улар глобал капитал ҳаракатини бошқарадиган, инвестиция оқимларини йўналтирадиган ва мамлакатларнинг иқтисодий рақобатбардошлигини белгилайдиган стратегик платформалар ҳисобланади. Бугун трансчегаравий инвестицияларнинг салмоқли қисми айнан ана шундай марказлар орқали жамланади ва қайта тақсимланади. Шу боис, ривожланган давлатлар учун ­халқаро молия марказини барпо этиш иқтисодий эмас, балки стратегик тараққиёт масаласига айланган.

Бунинг ёрқин мисолини Лондон тажрибасида кўриш мумкин. Асрлар давомида шаклланган молиявий инфратузилма, мус­таҳкам ҳуқуқий тизим ва инвесторлар ишончини қозонган институтлар туфайли Лондон халқаро молия маркази Буюк Британия иқтисодиётининг муҳим таянчларидан бирига айланган. Бугун ушбу марказ мамлакат ялпи ички маҳсулотининг қарийб

12 фоизини, Лондон шаҳри иқтисодиётининг эса 27 фоизини шакл­лантиради. Молиявий хизматлар экспорти орқали мамлакат иқтисодиётига ҳар йили 88 миллиард доллардан ортиқ даромад келтирилади ҳамда давлат солиқ тушумларининг қарийб 12 фоизи айнан ушбу сектор ҳиссасига тўғри келади. Бу рақамлар молия марказининг ­бутун мамлакат иқтисодий ­ўсишининг драйверига айланганини англатади.

Европанинг яна бир йирик молиявий маркази — Франкфурт ҳам бу борада ўзига хос тажрибага эга. Мазкур марказ ҳар йили Германия иқтисодиётига қарийб 100 миллиард доллар миқдоридаги капитал оқимини жалб қилади. Бунинг натижасида ўн минглаб юқори малакали иш ўринлари яратилади. Ҳозирнинг ўзида 70 мингдан зиёд киши айнан молия маркази фаолияти билан боғлиқ соҳаларда меҳнат қилаётир. Келтирилган рақамлар билим, инновация ва юқори малакали инсон капитали учун ҳам муҳим платформа эканини тасдиқлайди.

Ушбу мисоллардан кўринадики, халқаро молия марказларининг қиймати фақат жалб қилинган инвестициялар ҳажми билан ўлчанмайди. Улар юқори малакали кадрларни тарбиялайди, инновацияларни рағбатлантиради, замонавий ҳуқуқий маданиятни қарор топтиради ва мамлакатнинг халқаро иқтисодий нуфузини мустаҳкамлайди. Энг муҳими, улар иқтисодиётни ташқи хатарларга нисбатан барқарор қиладиган янги ўсиш нуқталарини яратади.

Шу нуқтаи назардан қараганда, Тошкент халқаро молия марказини ташкил этиш ҳам шунчаки яна бир иқтисодий лойиҳа эмас. Бу Ўзбекистоннинг глобал капитал ҳаракатида фаол иштирок этиш, минтақада молиявий хизматлар экспортини кенгайтириш ва мамлакатни халқаро инвестициялар учун ишончли манзилга айлантиришга қаратилган узоқни кўзлаган стратегик қарордир. Агар халқаро тажрибада синовдан ўтган институтлар ва ҳуқуқий механизмлар самарали ишласа, келгусида Тошкент ҳам Марказий Осиёнинг йирик молиявий марказларидан бири сифатида шаклланиши учун барча имкониятларга эга.

Тошкентнинг янги иқтисодий миссияси

Халқаро экспертлар ҳам ушбу ­халқаро молия марказининг ташкил этилишини ­Ўзбекистон иқтисодий тараққиётидаги муҳим бурилиш нуқтаси сифатида баҳоламоқда. Уларга кўра, мазкур ташаббус мамлакатнинг глобал молия тизимига интеграциялашувини жадаллаштириш, хусусий капитал оқимини кенгайтириш ҳамда халқаро инвес­торлар ишончини мустаҳкамлашга хизмат қилади.

— Қандай тарихий лаҳза! Йиллар ўтиб, “Ўзбекистоннинг иқтисодий ўзгариши айнан қачон жадаллашган эди?” деган савол туғилса, кўпчилик айнан Тошкент халқаро молия марказини ташкил этиш тўғрисидаги Конституциявий қонун қабул қилинган кунни эслайди. Бу ҳужжат нафақат ҳуқуқий асос, балки инвесторлар учун ишонч муҳитини шакллантирадиган муҳим пойдевордир, — дейди “Frankfurt Main Finance” молия маркази бошқарув директори Хубертус Вет.

Экспертнинг таъкидлашича, муваффа­қиятли халқаро молия маркази фақат капитални эмас, балки билим, технология, халқаро тажриба ва юқори малакали кадрларни ҳам жалб қилади. Натижада маҳаллий бизнеснинг глобал инвесторлар билан ҳамкорлик имкониятлари кенгаяди, молиявий ресурсларга кириш осонлашади ва иқтисодиётнинг рақобатбардошлиги янада ортади.

Франкфурт молия маркази раҳбарининг ушбу фикрлари халқаро экспертлар ҳам Ўзбекистон танлаган тараққиёт йўлини ижобий баҳолаётганини кўрсатади. Мазкур муносабат мамлакатимизда шакллантирилаётган ҳуқуқий ва институционал муҳит нафақат миллий миқёсда, балки халқаро даражада ҳам эътироф этилаётганининг муҳим ифодасидир.

Мутахассислар ҳисоб-китобларига кўра, 2030 йилга қадар Тошкент халқаро молия маркази орқали мамлакат иқтисодиётига 20-25 миллиард доллар миқдорида инвес­тиция жалб этилиши кутилмоқда. Жараён ялпи ички маҳсулот ўсишининг муҳим омил­ларидан бирига айланиши, иқтисодиётда янги ўсиш нуқталарини шакллантириши мумкин. Шу билан бирга, ҳар йили молия, ҳуқуқ, технология ва менежмент каби юқори қўшилган қиймат яратадиган соҳаларда 15 мингга яқин янги иш ўрни ташкил этилиши, 10 минг нафар маҳаллий мутахассиснинг халқаро стандартлар асосида малака ошириши режалаштирилган. Энг муҳими, мамлакатнинг халқаро кредит рейтинги яхшиланиб, ташқи молия бозорларидан маблағ жалб қилиш қиймати пасайиши давлат ва хусусий сектор учун янги имкониятлар эшигини очади.

Тошкент халқаро молия марказининг аҳамиятини фақат жалб этиладиган инвестициялар ҳажми ёки иқтисодий кўрсаткичлар билан баҳолаб бўлмайди. Марказнинг асосий қиймати Ўзбекистон иқтисодиётида замонавий институционал муҳитни шакллантириши, ҳуқуқ устуворлиги, шаффофлик ва халқаро ишонч тамойилларини мустаҳкамлаши билан белгиланади. Чунки бугунги глобал рақобат шароитида давлатларнинг устунлиги нафақат ресурслари, балки ишонч­ли институтлари ва самарали бошқарув тизими билан ўлчанади.

Ўзбекистон танлаган йўл айнан шу тамойилларга асосланади. Тошкент халқаро молия маркази мамлакатнинг глобал иқтисодий тизимга интеграциялашувини тезлаштирадиган, минтақада янги молиявий экотизимни шакллантиришга хизмат қиладиган стратегик институтга айланиши кўзда тутилмоқда.

Албатта, марказнинг ҳақиқий самараси унинг ҳуқуқий асослари амалиётда қай даражада ишлашига боғлиқ. Суд мустақиллиги, регулятор фаолиятининг холислиги, инвес­торлар ҳуқуқларининг ишончли ҳимоя қилиниши ва белгиланган қоидаларнинг изчил қўлланилиши асосий мезон бўлиб қолади.

Тажриба шуни кўрсатадики, нуфузли молия марказлари фақат замонавий инфратузилма орқали эмас, аввало, ишонч муҳити орқали шаклланади. Ана шу ишонч мус­таҳкамланган тақдирда, Тошкент халқаро молия маркази Ўзбекистон иқтисодиётининг янги ўсиш нуқтасига, мамлакатнинг минтақавий ва халқаро молия майдонидаги ўрнини белгилайдиган муҳим институтга айланиши мумкин.

Сардор ТОЛЛИБОЕВ,

“Янги Ўзбекистон” мухбири