Дар солҳои охир ҳиссаи аҳолии шаҳрнишини кишвар аз 50 фоиз зиёд гардида, интизор меравад, ки дар солҳои наздик ин нишондиҳанда боз ҳам афзоиш ёбад. Афзоиши аҳолӣ ва суръати баланди сохтмон зарурати таҳияи нақшаҳои шаҳрсозиро мутобиқ ба талаботи муосир, ҳифзи минтақаҳои сабз, нигоҳдории мероси таърихию фарҳангӣ ва рушди ҳамоҳанги инфрасохтори муҳандисию нақлиётӣ боз ҳам муҳимтар мегардонад.
Айни замон аз 8 ҳазору 604 маҳалли аҳолинишини ҷумҳурӣ танҳо 2 ҳазору 506-тои онҳо, ё 29 фоиз, бо нақшаҳои генералии рушд фаро гирифта шудаанд. Дар соли 2026 таҳияи нақшаҳои генералӣ барои боз 154 ва дар соли 2027 барои 144 маҳалли аҳолинишин пешбинӣ шудааст. Аз нақшаҳои амалкунанда 1 ҳазору 44-тои онҳо ба шакли электронӣ гузаронида шудаанд.
Ҳамзамон, ҳарчанд дар солҳои 2024–2025 барои рушди минтақаҳои алоҳида 275 нақшаи маҳорат таҳия гардидааст, аммо баҳисобгирии ягонаи онҳо роҳандозӣ нашуда, бо нақшаҳои генералӣ ҳамоҳанг нестанд. Ин ҳолат дар рушди ҳамаҷонибаи ҳудудҳо, банақшагирии инфрасохтор, нақлиёт, шабакаҳои муҳандисӣ ва иншооти иҷтимоӣ мушкилот эҷод мекунад.
Аз ин рӯ, низоми нави кор бо нақшаҳои генералӣ ва нақшаҳои маҳорат пешниҳод гардид. Мувофиқи он, дар марҳилаи аввал тамоми маълумот оид ба нақшаҳои генералӣ ҷамъоварӣ ва навсозӣ мешавад, дар марҳилаи дуюм рақамикунонӣ анҷом меёбад, дар марҳилаи сеюм низоми мониторинг роҳандозӣ гардида, дар марҳилаи чорум низоми мукаммали иттилоотию таҳлилӣ ташкил карда мешавад.
Дар доираи ин раванд феҳристи ягонаи электронии ҳуҷҷатҳои шаҳрсозӣ таъсис дода мешавад. Ҳуҷҷатҳое, ки аз қайди давлатӣ нагузаштаанд, қувваи ҳуқуқӣ нахоҳанд дошт. Ба Маркази урбанизатсия инчунин вазифаҳои иловагӣ оид ба пешбурди низоми геоинформатсионии шаҳрсозӣ, ҳамоҳангсозии корҳои топографию геодезӣ ва таъминоти методии шӯроҳои меъморию банақшагирии ҳудудӣ вогузор мегардад.
Бо дарназардошти рушди соҳа, талабот ба мутахассисони сатҳи миёна ва олӣ дар самтҳои урбанистика, геодезия, кадастр, лоиҳакашӣ, идоракунии агломератсияҳо ва низомҳои геоинформатсионӣ меафзояд.
Бо ин мақсад пешниҳод шуд, ки Техникуми геодезия ва картографияи Тошканд ба Техникуми урбанистика, геодезия ва кадастр табдил дода шавад. Дар он мутахассисони корҳои ченкунӣ, кадастр ва геодезия, операторони графика ва дизайни компютерӣ, инчунин мутахассисони барномаҳои компютерии кадастр омода карда мешаванд.
Дар низоми таҳсилоти олӣ бошад, дар назди Донишгоҳи меъморӣ ва сохтмони Тошканд таъсиси факултети «Урбанистикаи муосир ва идоракунии агломератсияҳо» ба нақша гирифта шудааст.
Ҳамчунин пешниҳод гардид, ки дар ҳамаи минтақаҳои кишвар паркҳои креативӣ таъсис дода шаванд, ки соҳаҳои урбанистика, лоиҳакашӣ ва меъмориро муттаҳид менамоянд. Дар онҳо озмоишгоҳҳо, устохонаҳои конструкторӣ, хизматрасониҳои нармафзор ва лоиҳакашӣ, инчунин майдончаҳои омӯзиш, ҳамкорӣ ва кор дар муҳити муштарак ташкил карда мешаванд. Барои сокинони чунин паркҳо имтиёзҳо аз рӯи андоз аз даромади шахсони воқеӣ ва андози иҷтимоӣ пешбинӣ шудааст.
Дар ҷараёни рӯнамоӣ масъалаи пурзӯр намудани ҷавобгарӣ барои қонуншиканиҳо дар соҳаи шаҳрсозӣ низ баррасӣ гардид. Қайд карда шуд, ки ҳолатҳои сохтмони ғайриқонунӣ ва худсарона, ба таъхир андохтани сунъии муҳлати сохтмон ва истифодаи ғайрисамараноки қитъаҳои замин ҳанӯз ҳам ҷой доранд.
Таъкид шуд, ки ҷаримаҳои амалкунанда таъсири боздорандаи кофӣ надоранд. Танҳо дар соли 2025 шумораи 1 ҳазору 952 иншооти ғайриқонунӣ ошкор шудааст. Аз ин рӯ, пешниҳод гардид, ки таҳримҳои молиявӣ барои чунин қонуншиканиҳо пурзӯр карда шаванд.
Ҳамчунин вазъ дар соҳаи сохтмони манзилҳои бисёрқабата дар асоси иштироки саҳмгузорон таҳлил гардид. Дар солҳои охир ҳаҷми чунин сохтмонҳо 2,5 баробар афзуда, соли гузашта аз 11 миллион метри мураббаъ гузашт. Дар баробари ин, шумораи қонуншиканиҳо низ зиёд шудааст. Танҳо соли гузашта ба қариб 3 ҳазор шаҳрванд ба маблағи умумии 668 миллиард сӯм зарар расонида шудааст.
Бо ҳамин мақсад лоиҳаи қонун «Дар бораи сохтмони саҳмӣ» таҳия гардид. Он танзими лоиҳаҳои сохтмони саҳмиро дар асоси усулҳои нав, ҳифзи маблағҳои шаҳрвандон ва таъмини шаффофияти равандҳои сохтмонӣ пешбинӣ мекунад.
Ҳамчунин механизми нави маблағгузории сохтмони саҳмӣ — ҳисобҳои эскроу баррасӣ шуд. Тибқи ин низом, маблағҳои харидорон дар ҳисобҳои махсуси бонкҳои ваколатдор нигоҳ дошта шуда, танҳо баъди иҷрои пурраи корҳои сохтмонӣ ба ихтиёри сохтмончӣ гузаронида мешаванд.
Низоми эскроу ба чор қоидаи асосӣ такя мекунад. Якум, маблағҳои ба ҳисобҳои эскроу воридшуда барои рӯёндани қарзҳо истифода намешаванд. Дуюм, сармоягузорон ва сохтмончиён танҳо тавассути бонкҳои ваколатдор фаъолият мекунанд. Сеюм, маблағҳо баъд аз имзои санади супоридани объект ба сохтмончӣ дода мешаванд. Чорум, дар ҳолати бекор гардидани шартнома маблағи саҳмгузор пурра баргардонида мешавад.
Дар низоми нав платформаи ягонаи иттилоотии «Uy-joy» нақши муҳим мебозад. Дар он ҳамаи равандҳои сохтмонӣ дар шакли кушода ва электронӣ амалӣ шуда, маълумот дар бораи рейтинги девелоперҳо, ҳуҷҷатҳои иҷозатномавӣ, лоиҳаҳо, ҷараёни сохтмон, ҳисобҳои эскроу ва шартномаҳо муттаҳид карда мешавад.
Ҳамчунин зикр гардид, ки имрӯз маълумот оид ба як объекти сохтмонӣ дар чандин низоми гуногуни иттилоотӣ нигоҳ дошта мешавад. Аз сабаби набудани ҳамоҳангӣ байни низомҳои «UzKad», «E-auksion», «E-qaror», «Shaffof qurilish» ва «Mening uyim», маълумот оид ба қитъаи замин, ҳуҷҷатҳои лоиҳавӣ, хулосаи экспертиза, иҷозати сохтмон ва ба истифода супоридани объект пароканда мебошад.
Дар робита ба ин, пешниҳод шуд, ки дар равандҳои сохтмонӣ идентификатори ягона, шиносномаи рақамии ҳудуд, шиносномаи рақамии лоиҳа ва шиносномаи рақамии объект ҷорӣ карда шавад. Ин имкон медиҳад, ки тамоми давраи ҳаёти объект дар муҳити ягонаи рақамӣ фаро гирифта шавад.
Ба масъалаҳои реноватсияи шаҳрсозӣ таваҷҷуҳи махсус дода шуд. Қайд гардид, ки ба ҷойи 17 ҳазор хонае, ки то соли 1991 сохта шудаанд, метавон биноҳои бисёрқабатаи замонавӣ ва каммасрафи энергетикӣ бо тамоми инфрасохтори зарурӣ бунёд кард.
То имрӯз қонуни ягонае, ки равандҳои реноватсияро танзим намояд, вуҷуд надошт. Аз ин рӯ, лоиҳаи қонуни нави «Дар бораи реноватсияи шаҳрсозӣ» таҳия гардид. Дар он тартиби муайян намудани минтақаҳои реноватсия, гирифтани розигии аҳолӣ, ҷубронпулӣ ва кӯчонидан, уҳдадориҳои сармоягузорон ва ваколатҳои мақомоти давлатӣ мушаххас муайян карда мешаванд.
Аз ҳисоби татбиқи лоиҳаҳои реноватсия навсозии фонди кӯҳнашудаи манзил, фароҳам овардани шароити бехатару бароҳат барои аҳолӣ, таҷдиди шабакаҳои муҳандисию коммуникатсионӣ, васеъ намудани минтақаҳои сабз ва инфрасохтори иҷтимоӣ пешбинӣ шудааст.
Президенти мамлакат таъкид намуд, ки ислоҳот дар соҳаи шаҳрсозӣ ва урбанизатсия бояд бар пояи фароҳам овардани муҳити бароҳат барои аҳолӣ ва рушди устувор асос ёбад.
Ба масъулон супориш дода шуд, ки рақамикунонии нақшаҳои генералӣ ва нақшаҳои маҳорат, роҳандозии платформаи ягонаи «Uy-joy», таъмини ҳифзи ҳуқуқи шаҳрвандон дар сохтмони саҳмӣ, ҷорӣ намудани механизмҳои эскроу ва ташаккули тартиботи равшан ва одилона дар соҳаи реноватсияро таъмин намоянд.
