Заңға сәйкес, дербестік пен иммунитет құқығына ие тұлғалардың тобы, оларға қатысты іс жүргізу тәртібі, сондай-ақ осы құқықтарды бұзғаны үшін жауаптылық белгіленді. Атап айтқанда:
дербестікке ие тұлғалар: Олий Мажлистің Заң шығару палатасының депутаттары мен Сенат мүшелері; адам құқықтары бойынша өкілі (омбудсман); бала құқықтары бойынша өкіл; судьялар; прокурорлар, тергеушілер мен іздестіру істері; адвокаттар; Орталық сайлау комиссиясының мүшелері; Президенттікке кандидаттар (кандидат мәртебесінде болған кезеңде) және басқалар. Президент Әкімшілігінің басқарушы қызметкерлері жұмыстан босатылғаннан кейін бес жыл бойы Президент Әкімшілігінде өздеріне жүктелген міндеттерді орындауға байланысты емес әрекеттері немесе әрекетсіздігі үшін дербестік құқығына ие болады.
иммунитетке ие тұлғалар: Өзбекстан Республикасының Президенті; Президент Әкімшілігінің лауазымды тұлғалары және олардың отбасы мүшелері; Президент Әкімшілігінің басқарушы қызметкерлері — Президент Әкімшілігінде өздеріне жүктелген міндеттерді орындауға байланысты қабылдаған шешімдері, жасаған әрекеттері немесе әрекетсіздігі бойынша.
Парламент мүшелері дауыс беру және пікір білдіру үшін иммунитетке ие болады.
ұстап тұруға тыйым салынады: дербестікке ие тұлғаны ұстап тұруға және құқық қорғау органына алып келуге болмайды. Бұған Қылмыстық-процестік кодекстің 221-бабының 1-пункітінде көзделген негіздер бойынша үш сағатқа дейін ұстап тұру жағдайлары кірмейді.
жауапкершілікке тарту: дербестікке ие тұлғаларды қылмыстық жауапкершілікке тарту үшін тиісті палата, Президент немесе басқа өкілетті органның келісімі талап етіледі. Мысалы, депутаттарға қатысты — тиісті палатаның, ал Президент Әкімшілігінің басқарушы қызметкерлеріне қатысты — Бас прокурордың ұсынуы негізінде Президенттің жазбаша келісімі қажет.
дәлелдемелер: дербестік пен иммунитет талаптары бұзыла отырып алынған дәлелдемелер жол берілмейтін дәлелдемелер деп танылады және іс материалдарынан алып тасталады.
әкімшілік жауаптылық: дербестікке ие тұлғаларды сот тәртібімен әкімшілік жауапкершілікке тарту Әкімшілік жауапкершілік туралы кодекстің жаңа XXIII³ бабында белгіленген тәртіппен ғана жүзеге асырылады. Иммунитетке ие тұлғаларға қатысты сот тәртібімен әкімшілік жаза қолдану мүмкін емес;
жедел-іздестіру іс-шаралары: дербестікке ие тұлғалардың телефон арқылы сөйлесулерін тыңдау және хат-хабарларын бақылау тек сот шешімі немесе Бас прокурордың жазбаша рұқсаты негізінде жүзеге асырылады.
Дербестік пен иммунитет құқықтарын бұзғаны үшін қылмыстық жауапгершілік
Конституцияға немесе заңға сәйкес дербестікке ие тұлғаны біліп тұра заңға қайшы ұстап тұру, мәжбүрлеп әкелу немесе оған қатысты тергеу әрекеттерін жүргізу, сондай-ақ осындай әрекеттерді жасау туралы бұйрық немесе тапсырма беру:
– белгілі бір құқықтан айыра отырып, үш жылдан бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеу немесе сол мерзімге бас бостандығынан айыру түріндегі жазамен жазаланады;
– егер бұл әрекеттер қайталап, топтың алдын ала сөз байласуы бойынша, күш қолдану немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы, дәлелдемелерді қолдан жасау жолымен не қамауға алу немесе қылмыстық жауапкершілікке тарту арқылы жасалса, бес жылдан сегіз жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру жазасы қолданылады.
Президент Әкімшілігінің лауазымды тұлғалары мен басқарушы қызметкерлерінің өздеріне жүктелген міндеттерді орындауға байланысты қабылдаған қаулылар, жасаған әрекеттері немесе әрекетсіздігі салдарынан келтірілген залалдың орны Мемлекеттік бюджет есебінен өтеледі, оларға қатысты регресс құқығы қолданылмайды.
Заң ресми жарияланған күннен бастап күшіне енеді.
