Айнан шу нуқтада табиий ресурсларга муносабат ва давлат бошқарувидаги қарорлар ижроси ўртасида узвий боғлиқлик юзага чиқади. Чунки стратегик ресурсларни бошқаришда қабул қилинган ҳар бир қарорнинг амалдаги натижаси жамият ҳаётига тўғридан тўғри таъсир кўрсатади. Шу боис, сув ресурсларини самарали бошқариш, ҳар бир томчининг қийматини англаш ва инфратузилмани ривожлантириш давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бирига айланган. Бу вазифаларни ҳал этишда ижро интизоми ҳал қилувчи аҳамият касб этади.
“Ўзбекистон — 2030” стратегияси доирасида инфратузилмани ривожлантириш, давлат хизматлари сифати ва аҳоли турмуш даражасини ошириш устувор вазифа сифатида белгиланган. Сув таъминоти соҳасидаги ислоҳотлар ана шу мақсадлар билан узвий боғлиқ ҳолда амалга оширилмоқда.
Бугун “Ўзсувтаъминот” акциядорлик жамияти фаолиятида ижро интизоми ташкилот самарадорлигини белгилайдиган асосий тамойилга айланган. Бу ёндашув 16 та ҳудудий ва магистрал акциядорлик жамияти ҳамда 14 та ҳудудий инжиниринг компанияси фаолиятини ягона бошқарув тизими атрофида бирлаштирмоқда. Чунки замонавий давлат бошқарувида қарорнинг сифатли ва ўз вақтида ижро этилиши самарадорликни белгилайди.
Бу борада Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021 йил 10 февралдаги “Қонунчилик ҳужжатлари ижросини самарали ташкил этишда давлат бошқаруви органлари ва маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари раҳбарларининг шахсий жавобгарлигини кучайтиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги фармонига мувофиқ, ижро интизоми бугун расмий талаб доирасидан чиқиб, ислоҳотлар самарадорлигини таъминловчи доимий механизмга айланган.
Ушбу механизмнинг амалий натижаси сифатида 2026 йил биринчи ярим йилликда белгиланган вазифалар доирасида “Ўзсувтаъминот” АЖ томонидан Ўзбекистон Республикаси Президенти қарорлари ва йиғилиш баёнларидаги 384 та, Президент Администрацияси резолюцияларидаги 55 та ҳамда Вазирлар Маҳкамаси қарорларидаги 23 та топшириқ тўлиқ ижро этилди. Бу кўрсаткич тизимда шаклланган қатъий назорат, аниқ режалаштириш ва шахсий жавобгарлик тизимининг амалий самарасини намоён этади.
Айнан шу натижаларга таянган ҳолда, жорий йилнинг ярим йиллиги давомида келиб тушган барча қонунчилик ҳужжатлари ягона электрон реестрга киритилиб, ҳар бир топшириқ бўйича алоҳида назорат режалари ишлаб чиқилди. Шу асосда ижрочилар, муддатлар ва амалга ошириш механизмлари аниқ белгилаб қўйилиши натижасида ижро жараёни тизимли ва узлуксиз шаклга келтирилди.
Мазкур тизим барқарор ишлаши учун ҳар бир топшириқ ижрочига ўз вақтида етказилиб, доимий мониторингга олинди. Муддати яқинлашган ёки кечикиш хавфи пайдо бўлган вазифалар бўйича тезкор эслатмалар юборилиб, ижро жараёнида узилишларга йўл қўйилмаслиги таъминланди. Шу билан бирга, душанба ва жума кунлари раҳбариятга тақдим этиладиган таҳлилий ахборотлар бошқарув қарорларини тезкор ва асосли қабул қилиш имконини бермоқда.
Ижро интизомини янада мустаҳкамлашда рақамли технологиялар ҳал қилувчи ўрин тутади. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021 йил 31 майдаги “Ijro.gov.uz” ижро интизоми идоралараро ягона электрон тизими самарали фаолият кўрсатишини таъминлашга қаратилган қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарори асосида электрон мониторинг тизими, автоматик назорат ва онлайн ҳисобот платформалари орқали ҳар бир топшириқ реал вақт режимида кузатиб борилмоқда. Бу инсон омили иштирокини қисқартириб, шаффофликни ошириш ва бошқарувда аниқликни таъминлашга хизмат қилмоқда.
Натижада ижро интизоми кучли бўлган тизимда хато ва камчиликлар камаяди, бошқарув аниқлиги ошади ва натижалар барқарорлашади. Бу жараён фақат техник назорат эмас, балки жамоа масъулиятини шахсий жавобгарлик билан уйғунлаштирадиган бошқарув маданиятидир. Шу нуқтаи назардан, KPI тизими ва рағбатлантириш механизмлари жорий этилиб, ходимлар фаолияти кунлик, ҳафталик ва ойлик баҳолаб борилмоқда.
Шунингдек, давлатимиз раҳбари томонидан сув таъминоти соҳасини ривожлантириш бўйича белгиланган мақсадли дастур ва вазифалар ижроси қатъий назоратга олинган.
Биргина мисол: 2026 йил учун белгиланган асосий вазифалардан бири — 310 минг кишини илк бор марказлашган тоза ичимлик сув билан таъминлашни олайлик. Бу рақам ортида юзлаб оилаларнинг кўп йиллар давомида қудуқ суви ҳамда ташиб келтириладиган сувни истеъмол қилиб келгани ёки мавсумий манбаларга таяниб кун ўтказгани туради. Бундай ҳудудларда ҳар бир кун сув топиш билан бошланади. Бу жараён вақт, меҳнат ва имкониятни чеклаб қўяди. Юқоридаги вазифа амалга ошиши ортидан оилаларнинг кун тартиби енгиллашади, болаларнинг ўқиш ва дам олишга вақти етади, санитария шароити яхшиланади.
Шу билан бирга, жорий йилда 2,4 миллион кишининг ичимлик сув таъминотини яхшилаш вазифаси белгиланган. Бу тармоқларни тўлиқ янгилаш, эски қувурларни алмаштириш, сув йўқотишларини камайтириш ва босимни меъёрга келтиришни қамраб олади. Кўп ҳудудларда айнан шу жараён туфайли сув оқими барқарорлашади ва аҳолининг кундалик қийинчиликлари сезиларли даражада камаяди.
Яна бир муҳим мақсад сифатида республикада ичимлик сув билан таъминланганлик даражасини ошириш учун кенг кўламли қурилиш ва реконструкция ишларини бажариш режалаштирилган. Давлат дастурлари доирасида 1,7 триллион сўм ҳисобидан 1394 километр ичимлик ва оқова сув тармоқлари ҳамда 84 та иншоот қурилиши ва қайта тикланиши белгиланган. Бу ишлар орқали обиҳаёт чекка ҳудудларгача етиб бориши таъминланади.
Бундан ташқари, халқаро молия институтлари иштирокидаги 21 та лойиҳа орқали 462 миллион доллар маблағ жалб қилиниб, 1161 километр тармоқ ва 44 та иншоот барпо этилиши режалаштирилган. Халқаро ҳамкорлик орқали фақат молиявий ресурс эмас, балки лойиҳа бошқаруви, сифат назорати ва техник стандартлар ҳам тизимга кириб келмоқда.
Бу вазифаларни амалга оширишда “Ijro.gov.uz” тизими орқали қатъий назорат ўрнатилган. Жумладан, Жалақудуқ тумани марказида ичимлик сув тармоқлари янгиланиб, сув йиғиш иншооти реконструкция қилинмоқда. Қарши туманидаги “Чаман” МФЙ ҳамда Тойлоқ туманидаги Чароғбон массивида “Янги Ўзбекистон” массивлари учун ичимлик ва оқова сув тизимлари барпо этилмоқда.
Шунингдек, Бухоро туманидаги “Боғидашт” МФЙ ҳудудида, Зарафшон шаҳрининг янги кичик туманларида ҳамда Давлатобод туманида барпо этилаётган янги шаҳарча инфратузилмасини сув билан таъминлаш бўйича йирик лойиҳалар изчил давом эттирилмоқда. Косонсой шаҳридаги “Обод” сув тозалаш иншоотини реконструкция қилиш орқали эса янги ҳудудларни барқарор сув манбаи билан таъминлаш мақсад қилинган.
Ҳудудларда, шунингдек, Шовот, Ҳазорасп, Бешариқ, Қўшкўпир туманлари ва Урганч шаҳридаги қурилиш ва таъмирлаш ишлари орқали нафақат янги массивлар, балки аҳоли пунктлари инфратузилмаси ҳам босқичма-босқич яхшиланмоқда. Урганч шаҳридаги “Ал-Хоразмий” мажмуаси мисолида эса замонавий сув ва оқова тизимлари билан таъминлаш ишлари белгиланган муддатларда якунланиши кўзда тутилган.
Бу лойиҳаларнинг яна бир муҳим жиҳати шундаки, улар орқали халқаро молия институтлари иштирокидаги тўртта йирик лойиҳа ҳам параллел равишда ҳаётга татбиқ этилмоқда. Айнан шу тизимли ва қатъий ижро орқали лойиҳаларнинг натижаси техник кўрсаткичлар билан чекланиб қолмайди. Энг асосийси, улар инсон ҳаётига бевосита таъсир қилади. Яъни сув етказиб берилган ҳар бир хонадонда кундалик ташвишлар енгиллашади. Вақт ва меҳнат тежалади, санитария шароити яхшиланади. Натижада одамларнинг кайфияти кўтарилади, яшаш тарзи ўзгаради. Янги Ўзбекистонда инсонни қадрлаш тамойили амалда ишлаётганига ишонч янада мустаҳкамланади ва одамлар ҳаётдан рози бўлиб яшайди.
Ҳар бир масъул учун шахсий “йўл харитаси” белгиланган. Бу жамоавий масъулият билан бир қаторда шахсий жавобгарликни ҳам кучайтиради. Натижа учун аниқ раҳбар ва аниқ жамоа масъул бўлади.
Ушбу вазифаларни самарали бажариш мақсадида бошқарув раисининг ўринбосарлари, ҳудудий ташкилот раҳбарлари ва таркибий бўлинмалар бошлиқлари эътибори “Ijro.gov.uz” тизими орқали топшириқларни ўз вақтида ва сифатли бажаришга қаратилган.
Шу билан бирга, 2026 йилда ижро муддати келадиган топшириқларни барвақт ташкил этиш, қонунчиликда назарда тутилган “технологик занжир”га қатъий риоя қилиш ҳамда ижро муддатини узайтириш ёки назоратдан чиқариш бўйича таклифларни ҳудудий адлия органлари билан ҳамкорликда пухта тайёрлаш тизими йўлга қўйилган.
Ижро жараёнида назорат ва ҳисобдорлик тизими кучайтирилиб, масъул ижрочиларнинг жавобгарлиги оширилмоқда. Топшириқларни ўз вақтида ва тўлиқ бажариш бўйича талабчанлик янги босқичга кўтарилган.
Рақамли мониторинг тизимлари, электрон ҳисобот платформалари ва автоматик назорат механизмлари орқали ижро жараёни реал вақт режимида кузатиб борилмоқда. Бу шаффофликни таъминлаш, инсон омили иштирокини камайтириш ва қарор қабул қилиш тезкорлигини оширишга хизмат қилмоқда.
Сўнгги йилларда давлат бошқарувида аҳоли билан очиқ мулоқот қилиш, фуқаролар мурожаатларини чуқур ўрганиш ва уларда кўтарилаётган масалаларни манзилли ҳал этиш устувор йўналишлардан бирига айланди. Шу нуқтаи назардан, “Ўзсувтаъминот” АЖ ва унинг тизимдаги ташкилотларида аҳоли мурожаатлари билан ишлаш жараёни янада такомиллаштирилиб, муаммоларни олдиндан аниқлаш, профилактик чораларни кучайтириш ва тезкор ҳал этишга қаратилган янгича ёндашувлар жорий этилмоқда. Натижада мурожаатлар сони камайиши билан бирга уларни ҳал этиш самарадорлиги ҳам сезиларли даражада ошди.
Хусусан, 2025 йилнинг биринчи ярим йиллиги ҳамда 2026 йилнинг шу даври қиёсий таҳлилига кўра, “Ўзсувтаъминот” АЖ ва унинг тизимдаги ташкилотларига келиб тушган мурожаатлар сони 8702 тадан 6997 тага камайган. Яъни ўтган йилнинг мос даврига нисбатан мурожаатлар 1705 тага ёки 20 фоиз қисқарган. Мурожаатларнинг 6226 таси ёки 98 фоизи ижобий ҳал этилгани тизимда аҳоли билан ишлаш сифати янги босқичга кўтарилаётганини кўрсатади.
Мазкур натижалар ортида соҳадаги ислоҳотлар, ичимлик сув таъминоти инфратузилмасини яхшилашга қаратилган кенг кўламли лойиҳалар, аҳоли билан мунтазам мулоқот механизмлари йўлга қўйилиши ҳамда раҳбарларнинг шахсий масъулиятини оширишга қаратилган чора-тадбирлар мужассам.
Давлатимиз раҳбарининг 2025 йил 25 июлдаги “Давлат органлари ва ташкилотларда ижро интизомини янада мустаҳкамлашнинг қўшимча чора-тадбирлари тўғрисида”ги фармони давлат бошқарувида ижро интизомини янги босқичга олиб чиқишга хизмат қилди. Мазкур ҳужжат билан ижро интизомига масъул бўлинмаларнинг биринчи раҳбарга бўйсундирилиши раҳбарлар масъулиятини кучайтириш ва ижро самарадорлигини оширишнинг муҳим институционал механизмига айланди.
Фармон талабларидан келиб чиққан ҳолда “Ўзсувтаъминот” акциядорлик жамияти ва унинг тизимида қонунчилик ҳужжатлари ҳамда топшириқлар ижросини назорат қилишнинг самарали механизмлари жорий этилди. Ҳудудларда ислоҳотлар натижадорлигини баҳолаш ҳамда ижро интизомини таъминлаш ишлари тизимли йўлга қўйилди. Энг муҳими, ижрони ташкил этишда биринчи раҳбарларнинг шахсий масъулияти сезиларли даражада ошди. Натижада фармон қабул қилинган даврдан буён тизимдаги
2653 та топшириқнинг ўз вақтида ижро этилиши ва назорат қилиниши таъминланди. Бу акциядорлик жамияти ташкилотлари фаолияти самарадорлигини ошириш ҳамда бошқарув сифатини янада такомиллаштиришда муҳим омил бўлмоқда.
Айнан шу ёндашувнинг мантиқий давоми сифатида жорий йилдан бошлаб мурожаатларни кўриб чиқиш натижалари, сайёр қабуллар самарадорлиги ва аҳоли муаммоларининг ечими раҳбарлар фаолиятини баҳолашнинг муҳим мезонларидан бири — KPI тизимига киритилди. Бу соҳада янги масъулият муҳитини шакллантириб, раҳбарлар фаолиятини энди нафақат бажарилган ишлар ҳажми, балки аҳоли розилиги, мурожаатларнинг ўз вақтида ҳал этилиши ва эришилган амалий натижалар орқали ҳам баҳолаш имконини бермоқда.
Бундай ёндашув муаммоларни фақат оқибат сифатида бартараф этиш эмас, балки уларнинг келиб чиқиш сабабларини ўрганиш ва олдини олишга хизмат қилмоқда. Яъни бошқарувда “мурожаатни ҳал қилиш”дан “муаммонинг олдини олиш” тамойилига ўтиш жараёни кечмоқда.
Ислоҳотлар самараси бугун одамлар ҳаётида яққол намоён бўлмоқда. Сув етган жойда ҳаёт нафақат енгиллашади, балки янгиланади. Болаларнинг соғлом ўсиши, оилаларнинг хотиржамлиги ва маҳаллаларнинг ободлиги айнан шу эзгу мақсаднинг амалий ифодасидир.
Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 30 сентябрдаги “Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг қарорлари ижросини назорат қилишнинг янги механизмларини жорий этиш тўғрисида”ги қарори асосида ҳукумат қарорлари ижросини самарали ташкил этиш, ижро интизомини мустаҳкамлаш, ижро учун масъул раҳбарларнинг ҳам жавобгарлиги оширилган.
Натижада ўтган даврда Вазирлар Маҳкамасининг 1082 та топшириғидан 1028 тасининг ижроси таъминланди.
Давлатимиз раҳбарининг жорий йил 13 март куни ижро интизоми бўйича ўтказилган йиғилишда белгилаб берган топшириқлари асосида ичимлик сув таъминотидаги долзарб муаммоларни аниқлаш, уларни бевосита жойида бартараф этиш юзасидан аниқ ва тезкор чоралар кўриб борилмоқда.
Энг муҳими, топшириқлар муддатини узайтириш бўйича таклифларни Вазирлар Маҳкамаси Раёсатига киритиш ҳолати кескин камайтирилди.
Мустақиллигимизнинг 35 йиллиги арафасида республикамиз бўйлаб 17 та ичимлик сув таъминоти объектининг фойдаланишга топширилиши аҳолининг турмуш сифатини юксалтиришга қаратилган ислоҳотларнинг яна бир муҳим амалий натижасидир. Кейинги йилларда сув таъминоти соҳасидаги кенг кўламли лойиҳалар муҳандислик инфратузилмасини модернизация қилиш билан чекланмай, энг аввало, инсоннинг муносиб ҳаёт кечириши учун зарур шарт-шароитлар яратишга хизмат қилмоқда.
Шу нуқтаи назардан, мазкур объектларнинг ишга туширилиши аҳолининг фаровонлигини таъминлаш, ҳудудларни барқарор ривожлантириш ва халқ манфаатларини таъминлашга қаратилган давлат сиёсатининг изчил давомидир. Натижада 452 минг кишининг ичимлик сув таъминоти янада яхшиланади, 417 мингдан зиёд фуқаро эса илк бор марказлашган ичимлик сув билан таъминланади. Ушбу кўрсаткичлар замирида юз минглаб оилаларнинг ҳаётидаги ижобий ўзгаришлар, саломатликни мустаҳкамлаш, турмуш сифати ва эртанги кунга ишонч мужассам.
Мазкур жиҳатлар жорий йил 20 июль куни давлатимиз раҳбари ҳузурида бўлиб ўтган селектор йиғилишида ҳам алоҳида таъкидланди. Унда ичимлик ва оқова сув хизматларини янада такомиллаштириш, тармоқдаги лойиҳаларни ўз вақтида ва сифатли амалга ошириш, ижро интизомини кучайтириш ҳамда соҳани замонавий бошқарув механизмлари асосида ривожлантириш бўйича аниқ вазифалар белгилаб берилди.
Қайд этилганидек, сўнгги йилларда сув таъминоти соҳасига жалб этилган инвестициялар ҳажми 10 баробар ошиб, 2,7 миллиард долларга етди. Натижада 7,7 миллион киши илк бор марказлашган ичимлик сув билан таъминланди. Бироқ эришилган натижалар янги вазифалар учун пойдевор экани таъкидланиб, келгуси йилларда ичимлик сув таъминоти қамровини 90 фоизга, шаҳарларда канализация хизматлари қамровини 80 фоизга етказиш, энг муҳими, ҳар бир лойиҳани инсон манфаати нуқтаи назаридан сифатли ва ўз вақтида амалга ошириш устувор вазифа сифатида белгиланди.
Йиғилишда соҳани бошқаришнинг институционал асосларини янада такомиллаштириш масалаларига ҳам алоҳида эътибор қаратилди. Жумладан, ичимлик сувни ишлаб чиқариш ва уни истеъмолчиларга етказиб бериш вазифаларини ажратиш, магистрал сув таъминоти корхоналарини ташкил этиш ҳамда ичимлик ва оқова сув хизматлари тарифларини иқтисодий асосланган ва шаффоф мезонлар асосида белгилаш бўйича топшириқлар берилди.
Шу билан бирга, рақамли трансформацияни жадаллаштириш бўйича аниқ вазифалар белгиланди. Хусусан, истеъмолчилар билан ҳисоб-китобларни тўлиқ онлайн тизимга ўтказиш, масофадан маълумот узатувчи замонавий сув ҳисоблагичларини босқичма-босқич жорий этиш, сув тармоқлари ва иншоотларининг рақамли харитасини яратиш, SCADA, GIS, телеметрия ва ягона биллинг тизимларини кенг татбиқ этиш орқали сув йўқотишларини сезиларли қисқартириш вазифаси қўйилди.
Шунингдек, сунъий интеллект технологияларидан фойдаланиб насос ускуналари фаолиятини таҳлил қилиш, аварияларни олдиндан аниқлаш ва аҳоли мурожаатларини тезкор кўриб чиқиш бўйича янги ечимлар жорий этилади.
Давлатимиз раҳбари томонидан белгилаб берилган устувор вазифалар соҳада фақат янги лойиҳаларни амалга оширишни эмас, балки бошқарув самарадорлигини ошириш, рақамли технологияларни кенг жорий этиш, молиявий барқарорликни таъминлаш ва ижро интизомини янада мустаҳкамлашнинг янги босқичини бошлаб бермоқда. Бу вазифаларнинг ўз вақтида ва сифатли бажарилиши, энг аввало, аҳолига кўрсатилаётган хизматлар сифатини янада юксалтириш, инсон ҳаётида сезиларли ижобий ўзгаришларни таъминлашга хизмат қилади.
Ҳар бир янги сув иншооти, ҳар бир хонадонга етиб борган тоза сув мамлакатимизда инсон манфаати устувор эканининг амалий ифодасидир. Ана шундай натижалар “Ўзбекистон — 2030” стратегиясининг мазмун-моҳиятини янада теран очиб, давлат сиёсати марказида инсон қадри, халқ фаровонлиги ва қабул қилинаётган қарорларнинг сўзсиз ижроси турганини тасдиқламоқда.
Аҳмад СУВОНҚУЛОВ,
“Ўзсувтаъминот” АЖ бошқаруви раиси вазифасини бажарувчи
