“Виждон дўкони”. Ҳеч эшитганмисиз, шундай дўкон қаерда бор? Менимча, ҳали юртимизнинг ҳеч бир ҳудудида йўқ. Акс ҳолда, нуроталик педагог Феруз Қобилов ўзининг ноодатий дўкони ҳақида айтганида, давлатимиз раҳбари “Бу ажойиб ғоя, буни оммалаштириш керак”, демас эди. Зеро, тарбия фанидан дарс берадиган “Йил ўқитувчиси”нинг ушбу ғояси оддий ташаббус эмас. У болаларга ҳалолликни амалда ҳис қилдиришнинг ўзига хос усулидир.
Дўкон пештахталарида оддий ўқув анжомлари сотилади. Бироқ уларни харид қилиш орқали болаларнинг ҳалоллиги, ишончи, ўзгалар ҳақига хиёнат қилмаслик туйғуси синовдан ўтади. Зеро, унинг сотувчиси йўқ, ҳамма виждони олдида ўзини ўзи назорат қилади. Яъни ўқувчилар керакли ўқув қуролини олиб, пулини махсус қутига ташлаши ҳам, текинга олиб кетиши ҳам мумкин. Бу уларнинг виждонига ҳавола. Олинган ўқув қуролларига нисбатан йиғилган маблағ саноғида кўринади бу.
Ташаббускор устознинг айтишича, мактабнинг вазифаси фақат таълим бериш эмас. Болада тарбия бўлмаса, таълимни қандай қабул қилади? Қабул қилди ҳам дейлик, билимли, аммо виждонсиз инсон жамият учун тўлиқ манфаат келтира оладими? Шунинг учун таълим билан тарбияни бир-биридан сира ажратиб бўлмайди. Буни чуқур ҳис қилган педагог эса таълимга тарбияни бирдек сингдириб боради, ўқувчини тарбиялашнинг янги-янги усулларини ўйлаб топади. “Виждон дўкони” ҳам ёш авлодни ҳалол тарбиялашга хизмат қиладиган усуллардан бири, аслида. Ҳозирдан виждони олдида жавоб бера оладиган бола келажакда бир касб, бир лавозим эгаси бўлганида ҳам ҳалол ишлашга, ўзини назорат қилишга интилади. Бундай кадрларни тарбиялаган устознинг обрўси эса ҳамиша юқори бўлади.
Ёш бўлишига қарамай, мактабда обрўси катта қаҳрамонимиз Нурота тумани марказидан 90 километр узоқликда жойлашган Темирқовуқ қишлоғидан. Педагогик фаолиятини бошлаганига етти йил бўлди. У натижага эришишида оилавий муҳит — онасининг педагог экани муҳим омил бўлганини таъкидлайди. Зеро, уйда доимий тарзда онанинг педагогик фаолият билан боғлиқ ишларини кўрган, фидойи устозга нисбатан ота-оналарнинг эътирофларини эшитган. Лекин онасининг мажбурий меҳнатга жалб қилингани, маоши камлиги, шунинг учун таълимда эркак ўқитувчилар саноқли эканини биларди. Ўзи ҳам ҳуқуқшунос бўлишни орзу қилиб, Жиззахда шу йўналишда ўқиди. Бироқ амалиёт даврида ўқувчилар билан ишлар экан, уларнинг кўзида ёниб турган чўғни, устозга ҳурматни, фанга қизиқишни кўриб, ўқитувчиликка меҳр қўйди. Кўнглида ҳуқуқшуносдан кўра педагог бўлсам, жамиятга кўпроқ фойда келтирган бўларман балки деган ўй пайдо бўлди. Айнан шу ўй уни педагогликка етаклади. 2019 йилда фаолиятини ўзи ўқиган 32-умумтаълим мактабида бошлади. Тез орада иккинчи, биринчи ва олий малака тоифасини қўлга киритди. Шу йил 70 фоизли устама ҳамда вазир устамасига ҳам эга бўлди. Қисқа айтганда, ўқитувчилик қонида бор эканини амалда кўрсата олди.
— 2025 йилда Президентимиз томонидан педагоглар учун “Йил ўқитувчиси” танлови жорий этилиши ва ғолибларга уч хонали уй берилиши тўғрисида айтилганида менда жуда катта қизиқиш уйғонди, — дейди ёш устоз. — Танловда нафақат иштирок этиш, балки ўша ютуққа эга бўлишни мақсад қилдим, бунинг учун бутун вужудимда, руҳимда катта куч пайдо бўлди. Танловнинг биринчи шартиёқ мақсадимга йўл очди. Аттестация натижаларига кўра, туманимиздаги энг юқори балл тўплаган педагог сифатида ўз-ўзидан иштирокчига айландим.
Кейинги босқичда ҳакамлар танлаб олган мактабнинг 9-синф ўқувчиларига “Ўзига ишонч — мўъжизакор куч” мавзусида дарс ўтдим. Тўғриси, шу мавзунинг ўзи ҳам менга жуда катта куч берди. У худди ўзимга қаратилгандек, “Ўзингга ишон ва ҳаракатда давом эт”, дегандай бўларди. Ўзига ишончнинг қанчалар қудратли эканини танамда ҳис қилганим учунми, ўқувчиларга ҳам мавзуни режалаганимдек етказа олдим деб ўйлайман.
Охирги босқич “Виждон дўкони”ни йўлга қўйишимга биринчи қадам бўлди десам ҳам бўлади. Зеро, унда қандай янги лойиҳаларни амалга оширганимиз, таълимга бирор янгилик кирита олишимиз ва қанақа таклифларимиз борлигини амалий кўрсатишимиз керак бўлди. Шунда “Виждон дўкони” лойиҳасини таклиф қилдим. Бунинг яралишига келадиган бўлсак, танловга тайёрланиш жараёнида ижтимоий тармоқлар орқали Швейцария, Германия ва бошқа давлатларда шундай дўконлар мавжудлигини кўрдим. Инсонлар ўзи етиштирган полиз экинлари ёки сут маҳсулотларини кичкинагина бир дўкончага қўйиб, нархларини ёзиб кетади, сотувчи йўқ. Харидорлар ўзи учун керакли маҳсулотни олади ва пулини махсус қутига ташлайди.
Манзарадан илҳомланиб, шу лойиҳани мактабга олиб кирса қандай бўларкан деган фикрга келдим ва ўзим ишлайдиган мактабда тажрибани синовдан ўтказдим. Болалар учун зарур ўқув қуролларини жамлаб, “Виждон дўкони” деб номладим. Назаримда, бу билан Президентимизнинг “ҳалоллик вакцинаси орқали инсонларни рамзий маънода эмлашимиз керак”, деган ғояси ҳам амалга ошадигандай туюлди.
Ҳақиқатан, ўйлаганимдан-да яхши натижа бўлди. Ўқувчилар дўкондан фойдаланиш жараёнида “Устоз, бунинг сотувчиси йўқми, пулни кимга берамиз” деб сўрашди. Уларга “Ғазна” деб ёзилган кичкинагина қути ташкил қилганимни, пулни ўша қутига солишларини айтдим.
Болалар буни жуда катта қизиқиш билан, ижобий қабул қилди. Баъзилар бу усул бўлмайди, фойдадан кўра кўпроқ зарар кўрасан деган фикрлар ҳам билдирди. Мен эса “Майли, буни моддий фойда кўриб, бойиб кетиш учун қилаётганим йўқ. Мақсадим ўқувчиларда ҳалоллик, виждонлилик каби туйғуларни, ишончни шакллантириш”, дедим.
Лойиҳам ҳакамларга ҳам маъқул бўлди. Қарабсизки, танлов ҳақида эшитганимдаёқ, дилга туккан яхши ниятим амалга ошди. Ғолиблар номлари расман эълон қилинганида, чиндан ҳам ютуққа эришганимни билганимдаги қувончимни бир умр унутмасам керак. Шунча йиллик фаолиятида бунақанги катта рағбатни кўрмаган онамнинг, бутун оиламдагиларнинг қувончи ичига сиғмади. Қолаверса, “Янги Ўзбекистон” университетида Президентимиз билан учрашган 14 ўқитувчи орасида бўлганим ҳам жуда катта воқеликка айланди. Давлатимиз раҳбари олдида “Виждон дўкони” ҳақида айта олганимдан бошим кўкка етди.
Феруз Қобилов учун якунланаётган йил катта бурилишлар йили бўлди. Қатор ютуқлари баробарида “Мустақилликнинг 35 йиллиги” кўкрак нишонига лойиқ кўрилди. 616 миллион сўм пул мукофоти эса шаҳар марказидан янги уй олишга сарфланди. Буларнинг бари қаҳрамонимизнинг умр дафтарида 2026 йил тақдим этган унутилмас саҳифалар сифатида муҳрланиб қолади, албатта.
Таълим ривожи учун эса арзирли ташаббуслар керак. Айниқса, чекка ҳудудларда фидойиларча меҳнат қилаётган ўқитувчиларнинг эзгу ғоялари жараёнга алоҳида руҳ бағишлайди. Бунда эркак ўқитувчиларнинг фаоллик кўрсатиши нур устига нур. Бинобарин, қаҳрамонимиз суҳбат якунида айтганидек, бугунги кунда таълимга эркак педагоглар жуда ҳам керак. Чунончи, мактабларда тартибга риоя қилиниши ва бу орқали таълимнинг ўсишида уларнинг ўрни катта. Бугунги ўзгаришлар, педагогларга яратиб берилаётган имкониятлар Феруз Қобиловдек ташаббускор ўқитувчилар сафини янада кенгайтиради.
Муножат МЎМИНОВА,
“Янги Ўзбекистон” мухбири