Ҳа, Президентимизнинг нутқи мамлакатимиз босиб ўтган тараққиёт йўлини чуқур сарҳисоб қилиш билан бирга мамлакатимизнинг келгуси 10 йиллик ривожланиш йўлини белгилаб бергани билан ҳам аҳамиятли. Шу боис, мазкур нутқ юртдошларимизни янги марралар сари бирлаштирадиган, ютуқларимизни янада мустаҳкамлаб, келажакка ишонч билан интилишга ундайдиган муҳим сиёсий ва маънавий дастур сифатида эътироф этилмоқда.

Белгиланган устувор йўналишлар, амалга оширилаётган ислоҳотлар ва кўзланган юксак марраларнинг барчаси, аввало, инсон манфаати ва халқ фаровонлигини таъминлашга қаратилган. Бу эзгу мақсадлар бизни янада қудратли ва фаровон келажак сари етаклайди. Давлатимиз раҳбарининг “Келгуси ўн йиллик биз учун миллий юксалиш даври бўлади” деган фикри бу йўлда барчамизга ишонч бағишлаб турибди.

Ушбу фикрнинг маъноси жуда кенг ва теран. Боиси, миллий юксалиш фақат ­иқтисодиётимиз ўсиб бораётгани ёки янги-­янги бинолар қад кўтараётгани эмас, аввало, инсоннинг юксалиши, ҳаёти ва имкониятлари яхшиланиши демакдир. Шу нуқтаи назардан, келгуси йилларда асосий эътибор одамларнинг билим ва касб эгаллаши, соғлом ва узоқ умр кечириши, замонавий технологиялар асосида янги иш ўринлари ва муносиб даромад манбалари яратилишига қаратилади.

Шу маънода, буларнинг барчаси биз — халқ вакиллари зиммасига алоҳида масъулият юклайди, албатта. Хусусан, миллий мақсадларнинг мустаҳкам ҳуқуқий асосларини яратиш, уларнинг ҳудудлардаги ижросига кўмаклашиш, одамларни ўйлантираётган масалаларни давлат сиёсати даражасига олиб чиқиш кабилар бундан буён ҳам парламент фаолиятининг асосий вазифаси бўлиб қолади. Айни шу жараёнда Сенатнинг ҳудудий вакиллик палатаси сифатидаги ўрни янада яққол намоён бўлишига эришмоғимиз даркор.

Истиқлолнинг маънавий таянчи ва инсон қадри

Президентимиз нутқида мустақиллигимизнинг тарихий илдизлари уч минг йилдан зиёд давлатчилик анъаналари билан боғлиқ ҳолда талқин этилди. Зеро, Ўзбекистоннинг янгиланиш ва тараққиёт йўли давлатчилик тажрибаси, илм-фан ва маърифат анъаналари, миллий қадриятлар ҳамда озодликка интилиш туйғуси билан узвий боғлиқ.

Юртимиз заминида шаклланган илк давлат тузилмалари, шаҳарсозлик маданияти ва ҳуқуқий анъаналар халқимизнинг давлатчилик салоҳияти қадимий ва мустаҳкам илдизларга эга эканини кўрсатади. Хоразмий ва Берунийнинг илмий кашфиётлари, Ибн Синонинг тафаккур олами, Улуғбекнинг илмга садоқати, Навоийнинг инсонпарварлик ғоялари эса миллий тараққиётимизнинг маънавий пойдеворини асрлар оша бойитиб келган буюк мерос­нинг ёрқин намунасидир.

Бу тарихий мероснинг мантиқий давоми сифатида жадид боболаримизнинг миллий истиқлол, маърифатли жамият ва замонавий тараққиёт ҳақидаги орзуларини ҳам эслаш ўринли. Улар халқнинг келажагини таълим ва илмда, тафаккур эркинлигида, дунё илм-фани ютуқларини ўзлаштириш ва жамият ҳаётига татбиқ этишда кўрди. Шу жиҳатдан, бугунги ислоҳотларнинг инсон қадри, билим, ташаббус ва эркин фикрга таяниши жадидлар илгари сурган маърифатпарварлик ғоялари билан ҳамоҳанг.

Ўттиз беш йиллик мустақиллик даври шу тарихий мерос ва миллий салоҳиятни замонавий тараққиёт мақсадлари билан уйғунлаштириш йўлидаги улкан тажриба бўлди. Бу йиллар халқимиз матонати, меҳнати ва бунёдкорлик қудрати билан кечди. Айни пайтда бугунги авлод зиммасида эришилган ютуқларни асраш билан бирга уларни янги натижалар билан бойитиш, мамлакат тараққиёти учун янада кенг имкониятлар яратиш вазифаси турибди.

Бу вазифаларнинг амалий ифодаси ке­йинги йилларда инсон манфаатини давлат сиёсати марказига қўйишга қаратилган ислоҳотларда яққол кўринмоқда. Мажбурий меҳнат ва болалар меҳнатига барҳам берилиши, тадбиркорлик фаолиятига тўсқинлик қилувчи чекловларнинг қисқартирилиши, мамлакатимизнинг ташқи дунёга очилиши каби ўзгаришлар одамларнинг ўз салоҳияти ва меҳнатига ишончини кучайтирди. Юртдошларимизнинг меҳнат қилиши, ташаббус кўрсатиши ва қобилиятини намоён этиши учун яратилаётган чексиз имкониятлар эса ислоҳотларнинг ижтимоий пойдеворини тобора мустаҳкамламоқда.

Давлатимиз раҳбари байрам табригида мамлакатимизда камбағаллик даражаси кес­кин қисқарганини алоҳида таъкидлагани бежиз эмас. Буни шунчаки статистика сифатида қабул қилмаслигимиз керак. Унинг ортида оилалар, ота-оналар, фарзандлар, уларнинг орзулари ва эртанги кунга умидлари турибди. Энг муҳими, одамлар “ҳаётим эртага қандай бўлади?” деб эмас, “яна нималар қилсам, кўпроқ ютуққа эришаман?” деб яшаётгани кўнглимизни тоғдек ўстиради.

2030 йилга бориб, ялпи ички маҳсулот ҳажмини 160 миллиард долларга етказиш режа қилинган эди, лекин бу мақсадга анча эрта — шу йилнинг ўзидаёқ етишимиз кутилаётгани жуда қувонарли, албатта. Энг муҳими, мамлакатимиз даромади ўртачадан юқори бўлган давлатлар қаторига қадам қўяди. Бу ҳам шунчаки иқтисодий кўрсаткич эмас. Чунки мамлакат иқтисодиёти ўсганда унинг самараси одамлар дастурхонида, уйида, фарзандининг таълимида, ишида, даромадида кўринади.

Замонавий билим ва илғор технологияларга таянган келажак

Мамлакатимиз етакчиси ҳар бир маърузасида, халқ билан ўтказадиган ҳар бир учрашувида инсонлар эртага эмас, бугун бахтли яшаши лозимлигини, бу Ватанда инсон азиз ва мукаррам эканини алоҳида таъкидлайди. Мустақиллик байрамидаги нутқида илгари сурилган инсон қадрини юксалтиришга қаратилган еттита миллий дастурнинг ­ўзаро уйғунлиги ҳам фикримиз исботидир. Бу дас­турлар ижросини тўла таъминлашда ҳар бир давлат ташкилоти, жамоатчилик институтлари, бир сўз билан айтганда, ҳаммамиз бир тану бир жон бўлиб ишлашимиз талаб этилади.

Ҳар бир мамлакатнинг тараққиёти таълим соҳасидаги ислоҳотлар натижадорлигига бевосита боғлиқ. Шу боис, сўнгги йилларда юртимизда таълим-тарбия тизимини ривожлантиришга алоҳида урғу берилиб, малакали кадрлар тайёрлаш ишларини сифат даражасига кўтаришга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Биринчи миллий дастурда таълим ва касбий тайёргарликка устувор ўрин берилгани ҳам бежиз эмас. Зеро, бугун дунёда рақобат, аввало, билим, технология ва малака соҳасида кечмоқда. Ёш авлоднинг ана шундай кескин муҳитда муносиб ўрин топиши учун таълимнинг барча босқичида сифат ва имкониятлар тенглигини таъминлашга алоҳида эътибор қаратиш зарур.

Хусусан, олти ёшли болаларни тайёрлов гуруҳларига тўлиқ қамраб олиш, техникумларда бир миллион йигит-қизни касбга ўқитиш, камида ўнта университетни дунёнинг энг яхши мингта олийгоҳи қаторига олиб киришдек эзгу мақсадлар шунчаки режа сифатида белгилаб қўйилаётгани йўқ. Албатта, бу вазифалар педагогларнинг малакаси, ўқув дастурлари мазмуни ва меҳнат бозори эҳтиёжларини ҳамжиҳатликда кўриб чиқишни тақозо этади. Айниқса, бугун талабаларнинг ярмидан кўпини хотин-қизлар ташкил этаётганини инобатга олсак, бу жамият келажаги учун нақадар аҳамиятли эканини билмоғимиз муҳим. Зеро, билимли аёл ўз ҳаётини онгли равишда қуриш, иқтисодий мустақилликка эришиш ва фарзандларига муносиб тарбия бериш учун кўпроқ имкониятга эга бўлади.

Рақамли технологиялар жадал ривожланаётган бугунги даврда ёшлар учун янги билим ва имкониятлар майдони кенгайиб бормоқда. Сунъий интеллект, рақамли таълим платформалари, электрон кутубхоналар, онлайн курслар ва замонавий ахборот ресурс­лари дунё илм-фани ютуқларидан фойдаланиш имкониятини тобора осонлаштирмоқда. Бундай шароитда ўзбек тилининг илм, таълим ва технологиялар яратиладиган ­замонавий тил сифатидаги имкониятларини кенгайтириш стратегик аҳамият касб этади.

Президентимиз ўзбек тилининг илм-фан ва замонавий технологиялар соҳасидаги мавқеини мустаҳкамлашга эътибор қаратаётгани ҳам шу нуқтаи назардан муҳим. Зеро, тилнинг нуфузи унинг фақат адабий ва маданий ҳаётдаги мавқеи билан эмас, балки замонавий билимларни яратиш, сақлаш ва тарқатишдаги имкониятлари билан ҳам белгиланади.

Ҳеч шубҳа йўқки, бугун ўқишда, касбий таълимда, рақамли технологияларда, ижодий изланишлар, спорт ҳамда жамоат ишларида дастлабки ютуқлари билан барчани қувонтираётган ўғил-қизларимиз янги Ўзбекистоннинг олтин фонди ва порлоқ келажагидир. Президентимиз табрикда айтиб ўтганидек, йил сайин сафи кенгайиб бораётган мана шундай зукко, тиришқоқ фарзандларимиз тимсолида Учинчи Ренессанс ниҳолларини кўрамиз. Уларнинг ҳар бирини гуркираб ўсадиган азим дарахт, эртанги кунимизнинг мустаҳкам устунлари этиб тарбиялаш давлат ва жамиятнинг энг устувор вазифасига айланган.

Саломатлик нафақат бахт, балки жамият бойлигидир  

Мустақиллик йилларида эришган натижаларимизни эслаганда, инсон саломатлиги ва умр давомийлигидаги ўзгаришларни эъти­роф этмоқ ўринлидир. Президентимиз бу масалани иккинчи дастур сифатида киритгани ҳам бежиз эмас. Таъкидланганидек, ўтган даврда мамлакатимизда 652 та янги тиббиёт муассасаси барпо этилди, хусусий тиббиётни ривожлантириш учун кенг имкониятлар яратилди. Натижада тиббий хизматлар ҳажми уч карра ошди. Лекин бу рақамларнинг ўзигагина қараб натижани баҳолаб бўлмайди. Чунки тиббиётдаги энг катта ютуқ, биринчи навбатда, инсон саломатлиги ва ҳаётида кўринади.

Бир эслайлик: илгари одамлар кўплаб мураккаб жарроҳлик амалиётларини фақат хорижга бориб қилдириш мумкин деб ўйларди. Бугун бу касалликлар юртимизнинг ўзида даволанаётгани қандай бахт! 100 дан зиёд мураккаб диагностика ва даволаш усуллари мукаммал бажарилмоқда. Бу, аввало, бемор учун беқиёс қулайлик. Касал бўлган инсон оиласидан узоққа кетмайди, катта харажатлар қилмайди, ўз юртида малакали тиббий ёрдам олиш имконига эга бўлади.

Келгуси йилларда халқимизнинг соғлом ва узоқ умр кўриши учун янада кўп имкониятлар яратиш, тиббий хизмат сифатини ошириш, касалликларни эрта аниқлаш ва олдини олишга эътиборни кучайтириш муҳим вазифалардан бўлади. Аслида, инсоннинг соғлом яшаган ҳар бир йили унинг оиласи учун қувонч, фарзандлари учун бахт, жамият учун катта бойлик. Шунинг учун “миллий юксалиш” деганда иқтисодий ўсиш билан бирга одамларнинг соғлом, хотиржам ва муносиб ҳаёт кечириши ҳам кўзда тутилаётгани жуда муҳим. Иккинчи миллий дастурдаги мақсадлар ҳам шу жиҳатларни назарда тутади: келгуси ўн йилликда нафақат мамлакатимиз иқтисодиёти, балки инсоннинг ўзи, ҳаёт сифати ва келажакка ишончи янада юксалиши керак.

Шу мақсадда аҳоли саломатлигига доир давлат харажатларини келгуси беш йилда ялпи ички маҳсулотнинг 5 фоизига етказиш, давлат тиббий суғуртасини кенг татбиқ этиш кўзда тутилган. Айни пайтда мазкур маб­лағларнинг мақсадли сарфланиши, тиббиёт ходимларининг малакаси ва беморларга муносабати каби долзарб масалалар ҳам борки, уларни назорат қилишда зиммамиздаги ­масъулият янада ортган.

Иқтисодий қудрат ва табиат олдидаги масъулият

Учинчи миллий дастур иқтисодиётда технология ва меҳнат унумдорлигига таянган ўсишни таъминлашни кўзда тутади. Савол туғилади: бу нималарга хизмат қилади? Аввало, бу ёндашув рақобатбардош маҳсулотлар ишлаб чиқариш ва аҳоли даромадини кўпайтириш учун зарур. Корхона замонавий технологиялар билан ишлаб, ходим юқори малакага эга бўлганда меҳнатнинг иқтисодий самараси ортади.

Шу маънода, иқтисодиётга замонавий технологияларни кенг жорий этиш билан бирга инновацион фаолият учун қулай ҳуқуқий муҳит яратиш, илмий ишланмаларни тижоратлаштириш, стартап ва венчур бозорини кенгайтириш ҳамда сунъий интеллект технологияларидан самарали ва масъулиятли фойдаланишни таъминлайдиган қонунчилик асосларини изчил такомиллаштириш зарур.

Мазкур соҳалардаги ҳуқуқий муносабатларни тартибга солиш, инновацион бизнес учун қулай муҳитни кенгайтириш, хусусий инвестицияларни жалб этиш ва янги технологик ечимларни бозорга олиб чиқиш механизмларини такомиллаштириш борасидаги ҳаётий таклифларни қўллаб-қувватлашимиз лозим деб биламан. Шунингдек, илм-фан, ишлаб чиқариш ва бизнес ўртасидаги кооперацияни кучайтириш, илмий ишланмаларни амалиётга тезкор татбиқ этиш, корхоналарнинг инновацион фаоллигини ошириш ҳам муҳим. Бу борада стартапларни қўллаб-қувватлаш, АT хизматлари экспортини ­кенгайтириш, интеллектуал меҳнатга асос­ланган янги касблар ва юқори даромадли иш ўринларини кўпайтириш, ёшларни замонавий технологик кўникмаларга ўқитиш ҳамда уларнинг инновацион ғоя ва ташаббусларини амалга татбиқ этишида кўмакчи бўлсак, миллий дастурнинг халқимиз ҳаётидаги амалий ифодасига ҳисса қўшган бўламиз. Ўз навбатида, стартап ва венчур экотизими, сунъий интеллект, инновацияларни тижоратлаштириш ва рақамли ҳамда креатив иқтисодиётни ривожлантиришга оид қонунчиликни илғор халқаро тажриба ва миллий манфаатлар асосида такомиллаштириб бориш ҳам муҳим деб ўйлайман.

Яна мисолларга назар ташлаймиз. Келгуси ўн йилда 450 миллиард доллар хорижий инвестиция жалб қилиш, ялпи ички маҳсулотни 2030 йилгача 300 миллиард долларга етказиш ва саноатда икки миллионта юқори даромадли иш ўрни очиш мақсадлари кенг имкониятларни назарда тутади. Бу натижага эришишда сармоянинг ҳудудлар ривожига таъсири, маҳаллий кадрлар бандлиги ва ишлаб чиқаришдаги ҳамкорлик муҳим ўрин тутади. Ҳар бир лойиҳа жойларда қандай иқтисодий имконият яратиши билан ҳам баҳоланиши лозим.

Энг муҳими, бу жараёнлар марказида инсон турибди. Чунки тараққиётимизнинг энг ишончли мезони қанча лойиҳалар ишга тушгани, қанча маҳсулот ишлаб чиқарилгани ёки қанча экспорт қилинганида эмас, инсоннинг ўз юртида меҳнат қилиб, оиласини боқиши, фарзанди учун яхши таълимни кўзлаши, кексайганда муносиб ҳаёт кечириши, эртанги кунини режалаштира олиши кабилардир.

Бугун меҳнат бозорида янги талаблар шаклланмоқда. Кеча бир касб билан бажарилган ишларни бугун замонавий технологияни тушунадиган, бир неча йўналишда билимга эга мутахассислар бажармоқда. Янги ускуналар янги кўникмаларни талаб қиляпти. Жаҳон бозори эса сифат, малака ва янгича фикрлайдиган кадрларга эҳтиёжни кучайтирмоқда. Шу боис, иқтисодиётдаги бугунги ўзгаришларни янги корхоналар ва ишлаб чиқариш қувватлари орқали кўриш билан бирга меҳнатга, билимга ва инсон салоҳиятига муносабатдаги янгиланиш орқали ҳам англаш мумкин.

Тараққиётни табиатдан айро тасаввур қилиб бўлмайди

Президентимиз белгилаб берган янги тараққиёт босқичи учун муҳим устувор вазифалар қаторида сув ва табиатга муносабатни тубдан ўзгартириш, экологик барқарорликни таъминлаш, “Яшил ­макон” умуммиллий ҳаракатини янги сифат босқичига олиб чиқиш масалалари алоҳида аҳамиятга эга эканини таъкидлаш лозим. Улар замирида жуда муҳим ғоя мужассам: тараққиётни табиатдан айро тасаввур қилиб бўлмайди.

Давлатимиз раҳбари нутқида келгуси беш йилда экин майдонларида сув тежайдиган технологиялар қамровини 100 фоизга етказиш вазифаси қўйилди. Бу рақам ортида улкан стратегик мақсад мужассам. Сув — қишлоқ хўжалиги, озиқ-овқат хавфсизлиги, аҳоли фаровонлиги ва иқтисодий барқарорликнинг асосий ресурсларидан. Шунинг учун сувдан самарали фойдаланиш фақат бугуннинг эмас, балки келажак авлодлар олдидаги масъулият масаласи ҳамдир. Сувни тежаш қишлоқ хўжалиги маҳсулдорлиги, озиқ-овқат таъминоти ва қишлоқ аҳолиси даромади учун амалий аҳамиятга эга. Фермер ва деҳқоннинг технологияни ўзлаштириши, унга хизмат кўрсатиши ва сарфланган маблағ самарасини кўриши учун шароит зарур. Бу жараёнда ҳар бир ҳудуднинг сув таъминоти, тупроқ ва иқлим хусусиятларини ҳисобга олиш дастурнинг ҳаётийлигини таъминлайди.

Яшил ҳудудларни муҳофаза қилиш ҳам кундалик ҳаёт сифати билан боғлиқ. Мактаб ва шифохоналар атрофидаги дарахтзорлар, маҳалладаги яшил майдончалар, аҳоли дам оладиган соя-салқин жойлар умумий бойлигимиздир. Уларни асрашда қонун талаби, маҳаллий органлар масъулияти ва фуқаролар иштироки бир-бирини тўлдириши керак. Экологик қарорларнинг очиқ муҳокамаси жамоатчилик ишончини кучайтиради ва табиатга зарар етказадиган ҳолатларнинг олдини олишга ёрдам беради. Бир сўз билан айтганда, давлатимиз раҳбари илгари сурган экологик устуворликларни мамлакатимизда инсон учун муносиб, соғлом ва хавфсиз муҳит яратишга қаратилган стратегик сиёсатнинг мантиқий давоми деб биламан.

Адолат ва маҳалла манфаатларига таянган бошқарув

2017 йилдан бошлаб суд-ҳуқуқ тизими ва инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилишда ҳам туб ўзгаришлар амалга оширилди. Яъни суд мус­тақиллигини таъминлаш ва адолат мезонларини тиклаш ишлари бошланди. ­Бешинчи миллий дастурга эътибор қаратар эканмиз, бу фикрлар нақадар тўғри эканига амин бўламиз. Унда суд мустақиллиги ва қонун устуворлигига алоҳида урғу берилгани барча ислоҳотларнинг ишончли кафолатини мустаҳкамлашга қаратилган.

Президентимиз фуқаролар ва тадбиркорларнинг ҳуқуқий кафолатларини кучайтиришга қаратилган ислоҳотлар давом эттирилишини алоҳида таъкидлади. Ҳа, инсон ўз ҳақ-ҳуқуқини талаб қилишдан чўчимаслиги, тадбиркор эса қонуний фаолиятига асоссиз аралашув бўлмаслигига ишонч билан иш юритиши муҳим. Бундай ҳуқуқий муҳит жамиятда адолат ва ишончни мустаҳкамлаш билан бирга иқтисодий фаоллик ва ташаббус учун ҳам барқарор шароит яратади.

Аёллар ва болалар ҳуқуқларини камситишга қарши чораларни кучайтириш юртимизда инсон қадри тобора юксалиб бораётгани ифодасидир. Зўравонликка дуч келган шахс ёрдам олиши, хавфсизлиги таъминланиши ва ҳуқуқлари тикланиши учун масъул идоралар ўртасида узвий ҳамкорлик бўлиши шарт. Қонунларда белгиланган кафолатларнинг амалда қандай ишлаётганини ўрганиш парламент ­эътиборидаги муҳим вазифа бўлиб қолади.

Олтинчи миллий дастур маҳалланинг давлат қарорларини шакллантиришдаги иштирокини мазмунан кучайтиради. Туман бюджети, инвестиция ва инфратузилма лойиҳаларини маҳалла эҳтиёжларига таяниб ишлаб чиқиш режаси халқ овозининг қарорларда акс этишини таъминлашга қаратилган. Шу ўринда давлатимиз раҳбари ташаббуси билан ташкил этилган, маҳалланинг ички ресурсларини аниқлаш, аҳоли муаммоларини жойида ва тезкор ҳал этишга хизмат қиладиган ноёб тизим — “маҳалла еттилиги”нинг фаоллиги жуда муҳим аҳамият касб этишини алоҳида таъкидлаш жоиз.

Маҳаллани жамият тараққиётининг асосий буюртмачисига айлантириш ташаббуси маҳаллий бюджет ва лойиҳаларни юқоридан эмас, айнан оддий одамлар, кўмакка муҳтож оилаларнинг эҳтиёжларидан келиб чиқиб тақсимлаш имконини беради. Бу ижтимоий тенглик, шунингдек, давлатнинг халқимиз олдидаги масъулиятини янада ошириш ғоя­лари рўёбининг асл ифодаси бўлади десак, адашмаймиз. Қолаверса, мазкур ёндашув ҳар бир маҳалла муаммосини аниқ ўрганиш, устувор вазифаларни аҳоли билан келишиш ва уларга мос ресурс ажратишни талаб қилади. Мисол учун, бир ҳудудда ичимлик сув таъминоти, бошқасида мактабдаги ўқув ўринлари ёки транспорт қатнови устувор бўлиши мумкин. Маҳаллий дастурлар ана шу фарқларни инобатга олгандагина маблағ энг зарур эҳтиёжларга хизмат қилади. Шу билан бирга, мурожаатларни кўриб чиқишда бир мурожаатчи муаммосини ҳал этиш орқали бутун ҳудудга хос бўлган тизимли сабабларни ҳам аниқлашга интилишимиз керак.

Бу жараён халқ депутатлари ҳудудий кенгашларининг масъулиятини янада оширади. Аҳолини ўйлантираётган масалаларни ўрганиш, маҳаллий бюджет ва ҳудудий ­дастурларни муҳокама қилиш, қабул ­қилинган қарорлар ижросини назорат этиш мазмунан бир-бири билан боғлиқ бўлиши даркор. Сенатнинг маҳаллий вакиллик органларига кўмаклашиш вазифаси депутатларнинг таҳлилий салоҳиятини, қонунчиликдан фойдаланиш ва жамоатчилик билан ишлаш имкониятини кучайтиришда ўз ифодасини топади.

Маҳалладан бошланган ўзгаришларнинг натижаси фуқарога бирдек тушунарли бўлиши муҳим. Одамлар ўз таклифи қай тарзда кўриб чиқилгани, қайси масала қачон ҳал этилиши ва ажратилган маблағ қандай сарфланганини билиши керак. Ана шундай очиқлик аҳоли билан давлат ўртасидаги ишончни мустаҳкамлайди, фуқарони ўз ҳудудининг ривожида фаол иштирок этишга ундайди. 

Тинчлик ва ҳамкорликнинг ҳаётий аҳамияти

Президентимиз таъкидлаганидек, бугунги мураккаб ­дунёда миллатлараро тотувлик ва диний бағрикенглик халқимизнинг бебаҳо бойлигидир. Бундай муҳит ўз-ўзидан шаклланмайди. У инсон қадрини улуғлаш, ҳар бир фуқаронинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳурмат қилиш, турли қараш ва эътиқод вакиллари ўртасида очиқ мулоқотни йўлга қўйиш, Ватан тақдири учун масъулият ҳиссини кучайтириш орқали мустаҳкамланади.

Давлатимиз раҳбари юритаётган очиқ ва тинчликпарвар ташқи сиёсат мамлакатимизнинг ички тараққиёти учун ҳам қулай ­шароит яратмоқда. Сўнгги йилларда Марказий Осиё давлатлари билан яхши қўшничилик, стратегик шериклик ва дўстлик алоқаларини кенгайтиришга алоҳида эътибор қаратилгани минтақа давлатлари ўртасидаги мулоқот ва амалий ҳамкорлик имкониятларини кенгайтирди.

Чегаралар яқинида яшайдиган аҳоли учун бу жараён оддий инсонлар ўртасидаги борди-келдининг кенгайиши, тадбиркорлар учун янги бозорларга чиқиш, ёшлар учун таълим ва маданий алмашинув имкониятларининг ортиши орқали намоён бўлади. Демак, яхши қўшничилик сиёсати фақат дипломатик муносабатлар эмас, балки одамларнинг кундалик ҳаётига таъсир қиладиган амалий жараёндир.

Бу сиёсатни қўллаб-қувватлашда парламент дипломатиясининг алоҳида ўрни бор. Хорижий парламентлар билан тўғридан тўғри мулоқот қилиш мамлакатлар ўртасидаги ишончни мустаҳкамлаш, қонунчилик соҳасида тажриба алмашиш, ўзаро ­манфаатли келишувларнинг ҳуқуқий асосларини такомиллаштиришга хизмат қилади. Парламент дипломатиясининг аҳамиятини фақат сиёсий мулоқот билан чеклаб бўлмайди. Хотин-қизлар ва ёшларни қўллаб-қувватлаш, таълим ва илм-фан, экологик барқарорлик, маданий-гуманитар алоқалар каби масалаларда тажриба алмашиш ҳам халқлар ўртасидаги яқинликни мустаҳкамлайди.

Шу нуқтаи назардан еттинчи миллий дас­турнинг мазмунини фақат ташқи сиёсат билан боғлаш тўғри бўлмайди. Унинг замирида ички тинчлик ва тотувликни асраш, очиқ ва ишончли муносабатларни ривож­лантириш, қўшнилар билан дўстликни мустаҳкамлаш ва мамлакатнинг ­халқаро имкониятларини халқ фаровонлигига йўналтириш каби ўзаро боғлиқ вазифалар мужассам. Тинчликпарварлик ва бағрикенглик фақат маънавий қадрият эмас, балки тараққиётнинг муҳим шарти ҳамдир. Турли миллат ва эътиқод вакилларини ягона Ватан атрофида бирлаштирган ҳамжиҳатлик, қўшни давлатлар билан ишончга асосланган муносабатлар ва дунё мамлакатлари билан очиқ мулоқот бир-бирини тўлдириб, Ўзбекистоннинг барқарор ва фаровон келажаги учун янги имкониятлар яратади.

Миллий мақсадлар ва парламент масъулияти

Президентимиз таъкидлаганидек, ўттиз беш йиллик мустақил тараққиёт йўли бизга бир ҳақиқатни ўргатди: халқ ва ­давлат ягона мақсад йўлида бирлашиб, астойдил ҳаракат қилса, ҳар қандай чўққини забт этиш мумкин. Кимки замондан илгари фикрлай олса, келажакни яратади, кимки кечаги қолиплар билан яшаса, ўтмишда қолиб кетаверади. Президентимиз Янги Ўзбекистон ғояси орқали тараққиётнинг энг муҳим қонуниятини амалда намоён этди: буюк ўзгаришлар, аввало, тафаккурдан бошланади. Бугун мамлакатимиздаги кенг кўламли ислоҳотлар ана шу янгича тафаккурнинг амалий ифодасидир. Давлат ва жамият бошқарувида очиқлик, ҳисобдорлик, қонун устуворлиги, инсон қадри ва ҳеч кимни муаммолари билан ёлғиз қолдирмаслик тамойиллари давлат сиёсатининг устувор йўналишига айланди.

Бугун миллий парламентаризм тарихига фақат қонунлар сони ёки парламентнинг ташкилий тузилиши нуқтаи назаридан қараб бўлмайди. Унинг ҳақиқий мазмуни халқ иродасининг давлат қарорларига айланиш механизми қандай ўзгарганида намоён бўлади. Нутқда белгиланган устувор вазифалар қонун ижодкорлиги ва парламент назоратининг натижадорлигига қўйиладиган талабларни ҳам оширади. Биз муҳокама қилаётган ҳар бир қонуннинг инсон ҳаётига, тадбиркорлик муҳитига ва ҳудудлар ривожига таъсирини чуқур баҳолашимиз зарур.

Сенатда қонунларни кўриб чиқишда ҳудудларнинг ўзига хос шароити ва аҳоли эҳтиёжларини ҳисобга олиш муҳим эканини бот-бот такрорлаймиз. Жойлардаги ўрганишлар, фуқароларнинг мурожаатлари ва маҳаллий Кенгашлар таклифлари қонунчиликни такомиллаштиришга асос бўлиб хизмат қилади. Бу боғлиқлик ­муаммоларни ўз вақтида аниқлаш ва унга тизимли ечим топиш имконини яратади. Зеро муаммолардан холи ҳудуд, ташвишсиз оила, ечимини кутмаётган масалалар йўқ, дея олмаймиз. Мазкур жараёнлар ўрганиш, илгари сурилаётган ташаббуслар ёрдамида изга тушмоқда. Муҳими, натижа, ишимиздаги самарадорлик ва одамлар кўзидаги миннатдорлик ва ишонч.

Парламент назоратида ҳам эътиборни амалий натижага қаратишимиз талаб этилади. Мисол учун оладиган бўлсак, таълимдаги ўзгариш боланинг билимига, тиббиётга йўналтирилган ресурс тиббий хизмат сифатига, бандлик чоралари оиланинг барқарор даромадига қандай таъсир қилгани кун тартибимиздаги асосий савол бўлмоғи керак. Муаммо аниқланганда унинг сабабини очиш, масъуллардан ечим талаб қилиш ва кузатиб бориш назорат таъсирчанлигини оширади.

Айниқса, умумий кўрсаткичлар ортида айрим ҳудудлар ёки аҳоли гуруҳларининг муаммолари эътибордан четда қолмаслиги зарур. Чекка қишлоқда яшаётган оила, иш излаётган ёш, ногиронлиги бўлган фуқаро ёки ўз бизнесини бошламоқчи бўлган аёл яратилган имкониятдан қай даражада фойдаланаётгани биз учун муҳим мезондир. Ислоҳотларнинг барчага етиб бориши жамиятдаги адолат ва бирдамликни мустаҳкамлайди.

Бир сўз билан айтганда, миллий юксалиш даври давлат идоралари билан бирга бутун жамият фаоллигини талаб қилади. Олимнинг изланиши, ўқитувчининг сабоғи, тадбиркорнинг ташаббуси ва ҳар бир инсоннинг виждонан меҳнат қилиши умумий тараққиётга ҳисса бўлиб қўшилади. Бу ўринда халқ вакилларининг вазифаси эса интилишларни қўллаб-қувватлаш ва уларнинг рўёбга чиқиши учун зарур ҳуқуқий шароит яратишдир.

Ўттиз беш йиллик мустақил тараққиётимиз бизга ўз келажагимизни ўзимиз белгилашдек бебаҳо ҳуқуқ берди. Энди унинг қадрини фарзандларимиз учун янада кенг имкониятлар яратиш, юртимизда адолатни мустаҳкамлаш ва халқимиз фаровонлигини ошириш билан намоён этмоғимиз зарур. Шубҳасиз, Президентимиз илгари сурган миллий юксалиш ғоя­си инсонпарвар давлатни барпо этиш йўлида барчамизни бирлаштиришда муҳим тарихий аҳамиятга эга бўлади.

Танзила НОРБОЕВА,

Ўзбекистон Республикаси

Олий Мажлиси Сенати Раиси