Шу боис, мамлакатимизда ёшлар ўртасида ҳуқуқбузарлик ва жиноятчиликнинг барвақт олдини олиш, ҳуқуқий маданиятни юксалтириш ҳамда ўғил-қизларнинг бўш вақтини мазмунли ташкил этиш давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан.

Бугун юртимизда ёшлар билан ишлаш тизими мутлақо янги босқичга кўтарилди. Жиноят содир этилгандан кейин чора кўриш эмас, балки унинг сабаб ва шарт-шароитини барвақт аниқлаш, ҳар бир йигит-қизнинг муаммосини эшитиш, ижтимоий, маънавий ва психологик қўллаб-қувватлашга асосланган профилактик ёндашув устувор аҳамият касб этмоқда. Бу эса таълим муассасалари, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар, маҳалла, оила ва кенг жамоатчиликнинг ўзаро ҳамжиҳатлигини талаб этади.

Андижон давлат университетида ҳам мазкур йўналишда тизимли ишлар қилинмоқда. Университет вилоят ички ишлар органлари, прокуратура, адлия тизими, Ёшлар ишлари агентлиги ҳамда бошқа мутасадди ташкилотлар билан ҳамкорликда талабалар ўртасида ҳуқуқбузарлик ва жиноятчиликнинг олдини олишга қаратилган комплекс чора-тадбирлар кўриб келмоқда.

Ҳамкорлик доирасида ёшлар ўртасида салбий ҳолатларга олиб келиши мумкин бўлган омиллар мунтазам таҳлил қилиниб, аниқ чоралар белгилаб борилмоқда. Талабаларнинг таълим жараёнидаги иштироки, ижтимоий муҳитга мослашуви, маънавий-руҳий ҳолати ҳамда кундалик турмуш тарзи мутасадди ташкилотлар билан биргаликда ўрганилиб, муаммолар ечими юзасидан амалий чоралар кўрилмоқда.

Университетда профилактика ишларининг муҳим йўналишларидан бири талабаларнинг бўш вақтини мазмунли ташкил этишдир. Бу борада давра суҳбатлари, очиқ мулоқотлар, ҳуқуқий тарғибот тадбирлари, маънавий-маърифий учрашувлар мунтазам ташкил этилиб, ёшларда қонунга ҳурмат, фуқаролик масъулияти ва дахлдорлик ҳиссини мустаҳкамлашга алоҳида эътибор қаратилмоқда.

Шунингдек, университет ҳудудида профилактика инспектори фаолияти самарали йўлга қўйилган бўлиб, талабалар билан доимий мулоқот қилиш, уларнинг муаммоларини ўз вақтида аниқлаш, ҳуқуқий маслаҳат бериш ва юзага келиши мумкин бўлган салбий ҳолатларнинг олдини олишда муҳим ўрин тутмоқда.

Қилинаётган ишлар самара бермоқда. Хусусан, 2022 йилда университет талабалари иштирокида 35 та жиноят ҳолати қайд этилган бўлиб, кейинги текширувлар ­давомида ушбу ҳолатларнинг 16 тасида қатнашган шахслар университет талабаси эмаслиги аниқланган. 2023 йилда мазкур кўрсаткич 13 тани, 2024 йилда 8 тани ташкил этган бўлса, 2025 йил давомида жами 7 та жиноят ҳолати қайд этилди.

Энг муҳими, 2026 йилнинг ўтган даврида Андижон давлат университети талабалари бирорта ҳам жиноят содир этмади. Бу натижа профилактика ишлари тизимли ташкил этилгани, масъул идоралар билан ҳамкорлик самарали йўлга қўйилгани ҳамда ҳар бир талаба билан манзилли ишлаш тамойили натижа бераётганининг яққол ифодасидир.

2025/2026 ўқув йили давомида бу борадаги ишлар янада кенг қамров касб этди. Хусусан, ҳуқуқбузарликлар профилактикасига бағишланган 122 та давра суҳбати, профилактик тадбир ва учрашув ташкил этилди. Уларда талабалар турар жойлари ва ижара хонадонларда яшаётган ҳамда уйидан қатнаб таҳсил олаётган 7000 дан зиёд талаба қамраб олинди.

Мазкур жараёнда ота-оналар билан ҳамкорликка ҳам алоҳида эътибор қаратилмоқда. Университет профилактика инспектори, психолог, тьюторлар ҳамда хотин-қизлар маслаҳат кенгаши фаоллари иштирокида факультетлар кесимида талабалар ва уларнинг ота-оналари билан профилактик учрашувлар ташкил этилди. Бу мулоқотлар орқали оила ва таълим муассасаси ҳамкорлигини янада мустаҳкамлашга эришилмоқда.

Шу билан бирга, алоҳида эътибор талаб этадиган талабалар билан манзилли ишлар бажарилмоқда. Хусусан, юриш-туришида салбий ўзгаришлар кузатилаётган ёки ҳуқуқбузарлик содир этиш хавфи мавжуд 20 талаба билан якка тартибда суҳбат ўтказилиб, уларнинг муаммолари ўрганилди. Зарур психологик ва ҳуқуқий тушунтиришлар берилди. Бундай ёндашув ёшларни жазолаш эмас, балки уларни тўғри йўлга йўналтириш, ишончини қозониш ва жамиятда муносиб ўрин эгаллашига кўмаклашиш тамойилига асосланган.

Бугунги глобаллашув ва тезкор ахборот оқими шароитида ёшлар онги ва қалби учун кураш ҳар қачонгидан ҳам долзарб аҳамият касб этмоқда. Турли бузғунчи ғоялар, ёт мафкура ва ахборот хуружларидан ёшларни асраш, уларнинг мустақил фикрлаши ва мустаҳкам ҳаётий позициясини шакллантиришда олий таълим муассасаларининг масъулияти янада ортиб бормоқда.

Андижон давлат университетидаги тизимли ишлар ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш фақат назорат ёки жазо билан эмас, балки меҳр, эътибор, ишонч ва манзилли ёндашув орқали самара беришини кўрсатмоқда. Ҳар бир талаба тақдирига масъулият билан ёндашиш, унинг муаммоларини ўз вақтида эшитиш ва ҳуқуқий онгини юксалтиришга қаратилган мазкур тизим келажакда ҳам ижобий натижалар беришда давом этади. Зеро, ҳуқуқий маданияти юксак, қонунга ҳурмат руҳида тарбияланган ёшлар янги Ўзбекистоннинг энг мустаҳкам таянчи, мамлакат тараққиёти ва жамият барқарорлигининг ишончли кафолатидир.

Бахтиёржон АКБАРАЛИЕВ,

Андижон давлат университети ректори,

техника фанлари доктори, профессор