Гапнинг очиғи, энди янги Ўзбекистондаги туб ислоҳотлару ўзгаришлар ҳақида кимларгадир айтиш, уларнинг аҳамиятини тушунтиришнинг зарурати қолмади. Чунки бугун юртимизнинг барча аҳолиси ана шу ислоҳотларни ташқаридан туриб пассив кузатувчи эмас, балки унинг фаол иштирокчисига айланди. Бу — аксиома.
Шу жамиятнинг аъзоси сифатида яна бир жиҳатни уққандек бўлдим: юртимиздаги ўзгаришлар, ислоҳотлар бугун умумхалқ ҳаракатига айланиб улгурди. Тўғри-да, ўз моҳияти, кўлами жиҳатидан 39 миллион халқли бутун бир давлатни қамраб олган ўзгаришлар фақат ва фақат аҳолининг жипслиги, ягона ва тўғри ғояга асослангани, мақсад ва ният уйғунлаштира олингани учун ҳам амалга ошгани ҳеч кимга сир эмас-ку! Ҳар қандай умуммиллий ҳаракат бутун бир жамият аъзоларининг танланган ғоя, стратегик мақсадларга ишонгани, улардан манфаат кўргани туфайлигина содир бўлиши мумкин.
Назаримда, миллатни бирлаштирган, ёрқин келажакка йўналтира олган, мақсад-муддаоларни уйғунлаштирган ғоя янги Ўзбекистон ва Учинчи Ренессанс ғояларидир. Аниқ эсимда: ушбу ғояларни Президентимиз эълон қилганида унга ишонқирамай, шубҳа билан қараганлар ҳам бўлди. Ҳаммасини вақт кўрсатади. Ўшанда иккиланганларнинг барчаси бугун ушбу ғоялар тарғиботчиси, улар рўёби йўлида қатъий ҳаракат қилмоқда.
Ҳа, бугун ҳақиқатан ҳам дунё харитасида ўзининг барча жиҳати билан ажралиб турган, жаҳондаги энг кучли, номдор давлатлару халқаро ташкилотларни ўзига ром этган янги Ўзбекистон жаҳон айвонига дадил қадамлар билан кириб келмоқда. Халқимизнинг қалби ва онгидан мустаҳкам ўрин олиб, умумхалқ ҳаракати даражасига кўтарилган Янги Ўзбекистон ғояси, унинг бош тамойили — “инсон қадри учун” масаласи мамлакатимиз довруғини олам ичра таратмоқда. Гапларимнинг бирортасида бўрттириш, масалага ортиқча бўёқ бериш йўқ. Бу — айни ҳақиқат.
Тарихчи бўлганим учунми, ҳар доим у ёки бу воқеа-ҳодиса ҳақида фикр юритганимда унинг тарихи, генезисига назар ташлашга одатланганман. Қачон ва қайси тарихий даврда мамлакатимиз равнақ топган, халқ фаровонлиги ошган, одамларда юртга, етакчисига катта ҳурмат-эҳтиром уйғонган бўлса, буларнинг барчаси хоҳ шоҳ, хоҳ подшоҳ ёки хону амирлар бўлсин, уларнинг маданият, санъатга муносабати, зиёлиларни қай даражада қўллаб-қувватлаганига боғлиқ бўлган. Бунга миллий тарихимизда мисоллар жуда кўп.
Улар ҳар доим ҳақиқий ватанпарвар, халқпарвар сифатида шу мамлакат ва миллат тақдири, келажаги учун ўз сўзларини айта олди. Масъулиятни ўз зиммасига олиш, мамлакат ва миллат манфаатини ҳар нарсадан юқори қўйиш уларнинг ҳаётий тамойили бўлган. Халқини ҳимоя қилиш, бу йўлда ўз сўзини айта олиш миллий тарихимизда ҳар доим устувор аҳамият касб этган.
Ана шулар ҳақида ўйларканман, Президентимизнинг киноижодкорлар билан тарихий учрашуви ҳамда унда илгари сурилган стратегик ташаббуслар ҳақида ўйга чўмаман. Давлатимиз раҳбари авваллари ҳам кўп бора такрорлаган “ЎЗ” ғоясини янада ривожлантирди. Киноижодкорлар билан учрашувда ушбу ғоянинг санъатдаги ифодасини “Ўзлигимизни англаб, ўз ҳикоямизни ўз овозимиз билан дунёга айтиш”, деб таърифлади.
Ўзбекистон Президенти ўша учрашувда “ЎЗЛИК” деганда олис тарих ёдимизга келиши, айни пайтда бугун барчамиз билан елкадош бўлиб, миллат ва мамлакат дардида, бунёдкорлик йўлида ўзини фидо қилишга тайёр ўқитувчилар матонати, шифокорлар жонкуярлиги, Ватан ҳимоячилари ва аскарлар жасорати, тадбиркорлар ташаббускорлиги, қурувчилар маҳорати, ёшлар орзу-изланишлари ҳақида таъсирли фильмлар ишлаш лозимлиги ҳақида мулоҳазалар билдирди. “Фарзандларимиз шундай қаҳрамонларда ўзини кўрсин, ўз кучига ишонсин, ўз юртининг келажагига дахлдорлигини ҳис этсин”, деди давлатимиз раҳбари.
Ушбу сатрларни ёзарканман, гўё бир қарашда оддий, ҳар куни муомалада бўладиган “ўз” сўзига, унинг замиридаги ғояга етарли эътибор бермаганимизни, бу оддий сўз эмаслигини, унинг маъно-мазмуни миллат ва мамлакат тақдири билан боғлиқлигини англаб етаман. Бу ўринда яна бир бор Президентимиз бизга ўрнак бўлди. Келинг, шу сўз ҳақида икки оғиз фикрлашсак-да, сўнг асосий масалага ўтсак.
“Ўз”, дарҳақиқат, оддий сўз эмас. Унинг чуқур фалсафий, тарихий маънолари ҳамда миллий ўзликни англашдаги ўта таъсирчан ўрни бор. Ҳар бир халқнинг тафаккур тарзи, дунёқараши ва тарихий хотираси унинг тилидаги энг асосий, ўзак сўзларида муҳрланади. Ўзбек халқи учун ана шундай стратегик аҳамиятга эга тушунча “ўз” сўзидир. Бу сўз шунчаки кишилик олмоши ёки тилшуносликнинг бирлиги эмас, балки миллатнинг пайдо бўлиши, ривожланиши ва келажагини белгиловчи, миллий ўзликни англашнинг бош калити.
“Ўз” сўзи қадимги туркий тилдан бошлаб, ҳар доим инсоннинг ички моҳияти, софлиги ва бошқалардан ажралиб турувчи ўзига хослигини ифодалаб келган. Бу сўз замирида эркинлик, мустақиллик ва асиллик ётади. “Ўзлик” атамаси эса инсоннинг ёки бутун жамиятнинг “Мен кимман? Муайян миллат вакили сифатида қандай қадриятларга эгаман?” деган саволларига жавоб беради.
Барчамизга аёнки, шахс ўзлигини англамай туриб, миллий ўзлигини шакллантиролмайди. Шу сабабли аждодларимиз “Ўзингни англа”, “Ўзингни намоён қил”, “Ўзингни йўқотма” каби ҳикматларга эътибор бериб келган. Ўзликни англаш — тарихни билиш, маданиятни ҳис этиш ва аждодлар меросига содиқ қолиш, демак.
Миллий ўзликни англаш миллатнинг тили, дини, урф-одатлари, тарихий-фалсафий меросини ягона бутунлик сифатида жамият томонидан қабул қилишдир. Бу жараёнда “Ўз” ғояси ҳар доим ўз сўзини айтиб келган. Бу ғоя, биринчидан, миллатнинг ўзига хослиги, жумладан, ўзбек халқининг ўзига хос феъл-атвори, меҳмондўстлиги, бағрикенглиги, каттага ҳурмат, кичикка иззат кўрсатиш каби фазилатларини, иккинчидан, ўз тилимиз, маданиятимиз, давлатчилигимиз, миллий қадриятларга азалий меҳр-муҳаббатимизни англатади.
“Ўз” ғоясининг бугунги ўрни ва аҳамияти тобора ортиб боряпти. Бунга глобаллашув, ахборот технологияларининг ривожланиши, азалий, анъанавий дунёни медиамакон ҳар томондан тобора сиқувга олаётгани ҳам кучли таъсир қилмоқда. Бугун ўз сўзига эга бўлмаган ҳар қандай давлат ёки миллат замонавий ахборот майдонидаги шафқатсиз курашга, одатий ҳолга айланиб бўлган манфаатлар қарама-қаршилигига бардош беролмай, йўқлик уммонига ғарқ бўлиши тайин. Шу ўринда давлатимиз раҳбарининг киноижодкорлар билан учрашувдаги қуйидаги фикрини эслашни жуда ўринли деб ўйлайман: глобал дунёда ўз қобиғидан чиқиб, халқаро мезонлар асосида ишлаганлар ютади. Чунки глобаллик кенг танловларни тақдим этади. Ана шу рақобат эса ўзига хослик, замон талабини олдиндан ҳис этиш имконини беради.
Ана шундай мураккаб шароитда “Ўз” ғояси бизнинг ўтмишимиз ва келажагимизни боғлаб турувчи олтин кўприкдир. Миллий ўзликни англаш эса оддий туйғу эмас, балки миллатнинг яшаб қолиш имконияти, турли ғоявий-мафкуравий таҳдидлардан асрашнинг маънавий кўпригидир.
“Ўз” ғояси “миллийлик” сўзи билан маънодош. Қаерда “ўз” сўзи йўқолса, билингки, ўша жойда инсоннинг ўз миллийлигини намоён этиш, миллий тараққиёт сари ўзини сафарбар қилиш имконияти барбод бўлаверади. Бунга кўҳна тарихимиздан мисоллар жуда кўп.
Ўзбек халқи ўз миллий тарихининг муайян даврида мустамлакачилар, зулмкорлар қўл остида яшашга мажбур бўлди. Бундай даврларда инсоннинг ўз сўзини айтиши асло мумкин бўлмади. Яқин тарихимиз бўлмиш собиқ мустабид тузумни олиб кўрайлик. Буни ёши улуғлар жуда яхши билади: биз бировнинг сўзини айтишга, бировнинг қўшиғини куйлашга, бировнинг ғояси асосида яшашга мажбур бўлдик-ку! Ўша даврларда ҳеч бир соҳада ўзлигимизни намоён қилиш мумкин бўлмади. Биз учун “ўйлайдиганлар, фикр юритадиганлар”, бизнинг ҳар бир ҳаракатимизни белгилаб берадиган, гапирадиган гапимизни “тушунтириб берадиган” қанчадан-қанча “раҳнамолар”ни кўрдик!
Айниқса, бу ҳолат ўзбек миллий маданияти ва санъатида яққол кўринган эди. Шунинг учун ҳам Президентимиз жорий йил 1 июнда маданият ва санъат, адабиёт вакиллари билан учрашувда миллий ўзлик ва руҳиятни ифодалашда ижод ва санъатдан кучлироқ ҳамда таъсирлироқ восита йўқлигини қайд этиб, бундай фикрларни илгари сурди: “Миллий руҳнинг йўқолиши ўзгалар ғоясига қулликни оширади”; “Бизга миллий руҳни уйғотадиган санъат керак, халқни илҳомлантирадиган адабиёт керак, ёшларга фахр ва ифтихор берадиган кино керак, қалбларни жунбишга келтирадиган мусиқа керак”; “Қайси миллатнинг адабиёти бой, мусиқаси юракка яқин, театри ҳаётий, киноси таъсирчан, санъати жозибадор бўлса, ўша халқнинг овози дунёда баланд эшитилади”.
Ҳар кимнинг ўз сўзини айтиши жуда катта масъулият талаб қилади. Чунки бу дунё — мусобақали дунё. Бугун ҳар ким ўз ғоясини илгари сургиси, ўз сўзини айтгиси келади. Шундай экан, ҳар қандай одам, раҳбар, давлат айтмоқчи бўлган сўзининг қийматини, таъсир даражасини олдиндан онгли равишда англаши лозим.
Бунинг учун айтилмоқчи бўлган ҳар бир сўзнинг, олға суриладиган “Ўз” ғоясининг салмоғи, унинг одамлар, жамият томонидан қай даражада қабул қилиниши, сўзнинг ортида турган режа, мақсад, стратегик имкониятлар аввалдан ўйланган, илмий жиҳатдан асосланган бўлишига жиддий эътибор бериш талаб этилади.
Бугун одамларни оддий сўз билан алдаб бўлмайди. Улар айтилган сўзнинг натижасини кутади. Қолаверса, сўз айтган хоҳ у оддий инсон, хоҳ раҳбар бўлсин, бошқаларга ўрнак бўлолмаса, ортидан ҳеч ким юрмайди. Президентимиз таъбири билан айтганда, “Етакчининг, ўз ортидан эргаштиришнинг энг тўғри йўли — бу шахсий ўрнак ва намуна бўлишдир”.
Шубҳасиз, миллий тарихимизда мамлакат ва миллат тақдирини ўйлаб жон фидо қилган, халқ манфаатларини ўйлаб, катта-катта ислоҳотларни амалга оширган, юртимиз нуфузини бутун оламга ёйган кўплаб давлат раҳбарлари, подшоҳлару шоҳлар ўтган. Бироқ халқ фаровонлиги, юрт тинчлиги ҳақида ваъдалар бериб, унинг устидан чиқмаган давлат раҳбарлари ҳам кам эмас. Дарҳақиқат, узоқ ва яқин тарихга назар ташлар эканмиз, қанчадан-қанча етакчилар, раҳбарлар ўз халқига берган ваъдаларга гувоҳ бўламиз. Ваъдалар берилаверди, илмий асосланмаган режалар тузилаверди. Одамлар эса ишонаверди. Бироқ булар ваъдалигича қолаверди. Охир-оқибатда халқ олдида етакчи-раҳбарларнинг юзи шувут бўлиб, обрўсизланиб, тарихдан муносиб жой ололмади.
Миллий тарихимизда бир неча ўнлаб давлат ва давлат бирикмалари бунёд бўлган. Аммо қайси етакчи тарихдан, демакки, халқимиз юрагидан жой олди? Афсуски, уларнинг сони жуда ҳам кўп эмас. Ахир шахсий манфаатлари гирдобида ўралашиб қолган, тушларида ҳам фақат ва фақат моддият ва маишатдан бошқа нарсаларни кўрмаган, халқнинг дарди, бугуни ва келажаги ҳақида ўйлашга ҳатто вақти бўлмаган етакчию хон, подшоҳлардан яна нимани кутиш мумкин эди?
Бугун-чи? Бугун ана шулар ҳақида ўйлар эканман, хаёлимга янги Ўзбекистоннинг етакчиси, илғор ислоҳотчиси, замонавий бунёдкор раҳбари — Шавкат Мирзиёев келаверади. Давлатимиз раҳбари фаолиятининг биринчи куниданоқ ўз сўзини, “ЎЗ” ғоясини илгари сурди. Ўз сўзини айтишнинг катта масъулияти бор. Амалга ошириладиган ислоҳотлар кўлами аниқ-тиниқ режалаштирилмас, моддий-иқтисодий имкониятлар ва одамларнинг ижтимоий кайфияти, салоҳияти эътиборга олинмас экан, ваъда қилинган ўзгаришлар, чиройли шиорлар қоғозда қолиб кетаверади.
Бироқ Шавкат Мирзиёев феномени ҳам моҳиятан, ҳам шаклан бўлакча. Бу феномен учун ёлғон ваъдалар, имконсиз нарсаларга одамларни умидвор қилиш бегона. Қолаверса, одамлар ҳис-туйғулари билан ўйнашиб бўлмаслиги, уларнинг сабрини синаш ҳам энди мумкин эмасди. Чунки замонавий дунё шиддат билан ривожланар, мамлакат ва миллат олдидаги барча соҳадаги муаммолар тобора қалашиб бораётган эди. Бошқача сўз билан айтганда, одамлар янги раҳбардан янги сўзни кутар эди.
Шундай пайтда Президентимиз ўз сўзини қуйидаги тарзда айтди: “Одамларимиз ислоҳотлар натижасини эртага эмас, ўз ҳаёти, ўз оиласи мисолида бугун кўришлари керак”. Дарҳақиқат, айтилган бу сўз ўз ифодасини топди. Мана бугун орадан деярли ўн йил ўтиб, ўшанда белгиланган вазифалар рўёбини халқимиз ўз танасида ҳис қилмоқда.
Давлатимиз раҳбарининг ўз сўзидаги марказий мавзу — инсон омили, унинг қадри масаласи. Мамлакатдаги ҳар бир ислоҳот замирида инсон манфаатлари устувор аҳамият касб этмоқда. Яқин-яқингача юртимизда амал қилган “давлат — жамият — инсон” тамойилининг Президентимиз таклифи билан “инсон — жамият — давлат” тамойилига айлантирилганининг ўзини сўнгги йилларда ижтимоий-сиёсий соҳадаги энг йирик ва таъсирчан ислоҳот сифатида кўриш мумкин.
Келинг, сўзимиз исботи учун айрим мисолларни келтирайлик. Бундан ўн йил аввал биз Ўзбекистонда камбағаллик даражаси юқори, уни қисқартирмай туриб, давлат ва жамият тараққиётига, одамлар фаровонлигига эришиш мумкин эмас деган гапни айта олмас эдик. Президентимиз бу борада ўз сўзини айтди. “Халқимизда, — деб ёзади Шавкат Мирзиёев, — “Касални яширсанг, иситмаси ошкор қилади” деган доно мақол бор. Биз анча йиллар ана шу ҳикматни унутиб, “Ўзбекистонда ҳамма бирдай тўкис ва фаровон яшаяпти” деган гапга ишониб яшадик. Бошқаларни ҳам шунга ишонтиришга уриндик. Аммо ойни этак билан ёпиб бўлмайди. Бугун бутун дунё юртимиздаги аҳволни кўриб-билиб турибди. Афсуски, вақтида тегишли чоралар кўрилмагани оқибатида бу муаммо анча чуқурлашиб кетди”.
Ўз сўзини ўз вақтида айтишнинг ҳикмати катта. Ҳақиқатан ҳам биринчи маротаба камбағаллик мавжудлиги очиқчасига айтилгани муаммони тезроқ ҳал этишга имкон берди. Гапнинг очиғи, бундай аҳволда ортиқ яшаб бўлмас эди. Кўрилган чора-тадбирлар натижасида 2017 йилдаги 35 фоизлик камбағаллик даражаси бугунга келиб 4 фоизга туширилди.
Узоқ йиллар биз адолатли, инсонпарвар давлат барпо этдик деб ғурурланиб турган бир пайтда “Ўзбекистонда коррупция ҳолатлари кўпаймоқда, уларни бартараф этмасдан туриб, янги ислоҳотларни ўтказиш асло мумкин эмас”, деган сўзни айтиш жуда қийин эди. Президентимиз бу сўзни айтишдан қўрқмади. Соғлиқни сақлаш, қурилиш, таълим ва бошқа соҳалардаги коррупция ҳолатлари йилдан йилга авж олиб бораётган бир даврда ушбу муаммони ҳал этмай, ҳеч қандай ислоҳотни амалга ошириб бўлмас эди. Бу борадаги тизимли ишлар эса бугун ўз натижаларини кўрсатмоқда.
Мамлакатимиз етакчиси халқнинг дарди, ташвишини яхши биладиган йирик стратег сифатида Ўзбекистондаги барча муаммою имкониятларни яхши билади. Шунинг учун ҳам давлатимиз раҳбарининг ҳар бир сўзи аслида халқнинг сўзи, у билан ҳамоҳанг сўзлар эди. Айниқса, “Ўзини ўзгартира олган халқ, ҳеч шубҳасиз, ҳаётни ҳам, ижтимоий муҳитни ҳам ўзгартира олади, ўз мурод-мақсадига етади”, деган таъкидида жуда катта маъно-мазмун бор эди.
Ҳақиқатан ҳам биз яхши яшашни истасак, фаровон ҳаётда давру даврон сурмоқчи бўлсак, аммо ўзимизни ўзгартирмасак, тафаккур тарзимиздаги эскича моҳият билан яшасак, замонавий фикрлай олмасак, унда бизнинг барча ўй-хаёлимиз пуч бўлмайдими? Хўш, унда ўзини ўзгартириш қачон ва қай ҳолатда юз бериши мумкин?
Ўзини ўзгартириш инсоннинг ўз сўзини айта олиши билан бошланади. Бировларга қарам, бировнинг фикри билан ҳаракат қиладиган одамнинг ўз сўзи бўлиши мумкин эмас. Бу борада ҳам Президентимиз бизга ўрнак бўлди. Келинг, шу ўринда яна бир муҳим масала бўйича фикрлашайлик. Миллий мустақиллигимизнинг дастлабки чорак асрида, шубҳасиз, талай ишлар бажарилди. Миллий мустақилликнинг пойдевори барпо этила бошлади. Янги йўлга чиқиб олишга ҳаракат қилдик.
Бироқ ташқи сиёсатда, халқаро ҳамжамият билан ҳамкорлик борасида қатор камчиликларга йўл қўя бошладик. Биргина мамлакатимизнинг қўшни давлатлар билан ўзаро муносабатлари масаласини олиб кўрайлик. Бир пайтлар бир-бирига яқин, бир ҳудуд, ягона қадрият ва диний эътиқодга эга ўзбек, қирғиз, қозоқ, тожик, туркман халқлари ўртасидаги муносабатлар таранглашиб, сиёсий, ҳатто айрим ҳолларда қуролли можарога айланиб кетишига бир баҳя қолган вақтларни унутиб бўладими?!
Чегаралардаги муаммолар, юз йиллар давомида қуда-андачилик, қариндош-уруғчилик ришталари билан боғланиб кетган Марказий Осиё халқларида бир-бирига ишончсизлик, адоват кучайгандан-кучайиб бораверди. Бу, ўз навбатида, қатор иқтисодий, сиёсий, маданий соҳаларда зиддиятли ҳолатларни юзага келтирди. Айниқса, иқтисодий сиёсатимизда катта аҳамиятга эга бўлган қишлоқ хўжалигини ривожлантириш, сув ресурсларига доир манфаатлар — буларнинг барчаси минтақа давлатлари ва халқлари ўртасидаги ўзаро келишмовчиликларни тобора кучайтираверди.
Бундай шароитда минтақа халқлари, жаҳондаги етакчи сиёсатдонлар, тинчликсевар кучлар Марказий Осиёни зиддиятли, “сиёсий жараёнлар портлаш эҳтимоли” кучли бўлган ҳудуд сифатида рўйхатга киритганини кўпчилик билади. Ана шундай шароитда “Ўз” ғоясини илгари сурадиган, ўз сўзини айтадиган, минтақадаги мураккаб вазиятни таҳлил қилиб, уни тўғри ўзанга солиб юборадиган сиёсий лидер, кучли стратегга эҳтиёж яққол сезила бошлади.
2016 йилда ана шундай лидер топилди. Бу — Ўзбекистоннинг янгича фикрлайдиган, сиёсий жараёнларни оқилона ва одилона таҳлил қилиб, ягона тўғри йўлни кўрсата оладиган, ўз сўзининг ҳақлигига ишониб, уни минтақадаги мустақил давлатлар раҳбарларига айтишга жазм қилган Шавкат Мирзиёев эди. Ўша даврдаги минтақа давлатлари ҳамкорлиги даражасидан қониқиш ҳосил қилмаган Ўзбекистон раҳбари бундай деди: “Марказий Осиёнинг бугуни ва келажаги, мамлакатимиз ва халқларимиз фаровонлиги кўп жиҳатдан умумий саъй-ҳаракатларимиз, яқиндан ҳамкорлик қилиш, минтақа манфаатларини биргаликда илгари суришга тайёрлигимизга боғлиқ”.
Бундан тўққиз-ўн йиллар аввал ўзаро ҳамкорлик фақат шиорлар, чақириқлар билан эмас, реал ҳаётда ҳал этилгандагина одамлар рози бўлиши мумкинлигини баралла айтган, минтақа давлатлари ўртасидаги чегара муаммоларини ҳал этишга киришган ва ҳал этган Шавкат Мирзиёевдан бугун Марказий Осиёнинг барча халқи миннатдор. Одамлар бугун минтақа давлатлари ҳамкорлигидаги ишларни кўриб кўзи қувонади, ўртамиздаги тўсиқнинг олиб ташланишида бош-қош бўлган Ўзбекистон раҳбарига ўз сўзини айта олгани учун олқишлайди.
Ҳа, давлатимиз раҳбарининг бу сўзи нафақат минтақа мамлакатлари раҳбарлари, сиёсатдонлар, айни пайтда жаҳон афкор оммаси тарафидан ҳам эътироф этила бошлади. Бу жиҳат, айниқса, Шавкат Мирзиёев БМТ Бош Ассамблеяси сессияларида, бошқа турли халқаро анжуманларда ўз сўзини ўз она тилида ифодалаган пайтларда яққол сезилди. Ўшанда кўплаб халқаро сиёсатдонлар, экспертлар Марказий Осиёда минтақанинг тинчлиги ва хотиржамлиги учун куюнадиган, янгича тафаккур тарзига эга, узоқни кўзлаган стратег шаклланаётганини қайд этган эди.
Аслида, давлатимиз раҳбарининг инсоний сурати ва сийрати, жиддий, қатъиятли ва иродали табиати, масалаларга концептуал ёндашуви, ўз тасарруфидаги инсон капитали ва стратегик устунликлар, буларнинг Президентимизнинг “Ўз” ғояси билан уйғунлашуви кейинги ўн йилликдаги барча ютуқларимизнинг гарови, энди эришишимиз лозим бўладиган муваффақиятларнинг пойдеворидир. Шу ўринда туркиялик таниқли олим, ижодкор, жамоат арбоби Кемал Явуз Атаманнинг “Мен таниган Ўзбекистон” китобидан қуйидаги иқтибосни келтиргим келди: “Унинг ҳар бир ҳаракатида ўзининг азиз халқини ва юртини энг майда деталларигача танийдиган, миллатнинг ўтмишда бошдан кечирган машаққатлари, дарду аламлари, долзарб муаммолари ва келажакка умиду интилишларини чуқур ҳис қиладиган етакчи тимсоли намоён бўлади. Бу чуқур билим ва воқифлик, айни пайтда жамият аъзоларига юксак ишонч ва шижоат бағишлаётганини алоҳида таъкидламоқ керак”.
Давлатимиз раҳбарининг халқаро минбарларда ўзбек тилида мулоқотга киришиши, энг аввало, кўп миллионли халқимизнинг ғурурини оширди, она Ватанимизга меҳр-муҳаббатимизни янада теранлаштирди. Мамлакатлар, халқлар ўртасидаги тинчлик, ҳамкорлик, аввало, алоҳида бир давлатдаги ижтимоий-маънавий муҳитнинг нечоғлиқ соғломлигига боғлиқ эканини қалбдан ҳис этган давлатимиз раҳбари бундай ёзади: “Жамиятда тинчлик ва осойишталикни таъминлашда ҳеч ким четда турмаслиги, “Ўз болангизни, ўз уйингизни, ўз Ватанингизни кўз қорачиғидек асранг!” деган шиор одамларимиз қалбидан чуқур жой олиши керак”.
Ўз сўзини айтишнинг, “Ўз” ғоясини илгари суришнинг чуқур фалсафаси бор. Бунинг учун, энг аввало, сўзловчи инсон ўзининг ҳақлигига ишониши, қўйилган муаммони реал ҳаётда бажариш имконияти борлигини тўғри ҳисоб-китоб қилиши керак. Қолаверса, ҳар бир сўз, билдирилган фикрнинг ўз ғояси бўлиши лозим. Янги Ўзбекистонда барча ислоҳотдан кўзланган ягона мақсад инсон қадрини улуғлаш, халқимиз учун муносиб шароит яратишдир.
Инсон, айниқса, раҳбар ходим ўз сўзининг устидан чиқа олмаса, халқ олдида обрўси тушиб бораверади. Айтилган сўзлар, берилган ваъдалар ўз ижроси билан муҳим. Ғойибдан келадиган бахту саодатни, тагзамини бўш шароитларни, аслида, мавжуд бўлмаган имкониятларни ўртага қўйиб, катта ваъдалар эвазига сохта обрў топишга уринганларнинг қанчасини кўрдик. Шунинг учун ҳам Президентимиз фақат ва фақат ўз кучимизга ишонишимизни, тасодифий, тагзамини бўш, енгил ғояларга маҳлиё бўлмасликни доим уқтириб келади.
Президентимиз илгари сураётган “Ўз” ғояси моҳиятини ташкил этаётган яна бир жиҳат борки, унга алоҳида тўхталиш лозим. Бу ушбу ғояни амалга оширишни реал ҳақиқатга айлантирадиган куч ва имкониятнинг мавжудлигидир. Инсон, айниқса, миллат ва мамлакат тақдирига масъул ҳар қандай шахс ўз сўзини айтишдан аввал, шубҳасиз, ана шу куч ва имкониятни “чамалаб”, “шунчаки кўриб” эмас, аксинча, уларни ҳар томонлама ўрганиб, илмий жиҳатдан асослаб, қўлга киритилиши мумкин бўлган натижани олдиндан кўра билиши керак.
Ҳа, куч ва имкониятни аввалдан таҳлил қилиб, ундан сўнг жамиятдаги ижтимоий-маънавий муҳитни, халқнинг кайфияти, куч-қудрати, илмий-маънавий салоҳиятини эътиборга олган ва унга суянган ҳолда улуғ мақсадлар сари интилган ҳар қандай сиёсий лидернинг сўзи кўчада қолмайди.
Ушбу сўзларни ёзяпман-у, мамлакатимиздаги бундан ўн йил аввалги ҳолат, айниқса, бугунги миллат етакчиси, ўша даврда эса Ўзбекистон Президентлигига номзод бўлиб турган Шавкат Мирзиёевнинг 2016 йил 1 ноябрда Бухоро вилояти сайловчилари олдидаги нутқини эслайман. Ўзбекистон катта куч ва имкониятларга эга эканини ақл тарозисидан ўтказиб, юрак-юракдан ҳис этган ва келгусида миллий тараққиётнинг реал истиқболларини яхши тасаввур этган Шавкат Мирзиёев бундай деган эди: “Бу стратегияни амалга ошириш учун бизнинг барча имкониятимиз мавжуд. Юртимизнинг беқиёс ижтимоий-иқтисодий, интеллектуал-маънавий салоҳияти, ер ости ва ер усти бойликлари, дунё миқёсидаги муносиб эътибори, жамиятимиздаги мустаҳкам тинчлик ва барқарорлик муҳити олдимизга қўйган улкан ва эзгу мақсадларга эришишда, ҳеч шубҳасиз, энг муҳим омиллар бўлиб хизмат қилади”.
Янги Ўзбекистонда ўша ўн йил аввал айтилган сўз бугун амалга ошди, унинг рўёбини барчамиз кўриб турибмиз. Ҳақиқатан ҳам ўз кучи ва имкониятларига ишонч халқимизни жипслаштирди, улуғ мақсадлар йўлида бирлаштирди.
Ўтган ўн йил бутун жамиятимизни ўзгартириб юборди. Биз энди ўн йил аввалги ўзбекистонликлар эмасмиз. Мудраб турган халқ уйғонди, халқимиз ҳеч қандай тақиқларсиз ўз сўзини айта олиш имкониятига эга бўлди. Аслида, барчамиздан ўз сўзимизни айтишни ҳам давлатимиз раҳбарининг ўзи ўргатди.
Бугунги ўзбек ўз сўзини турли соҳаларда ихтиролар, янгиликлар яратиб, жаҳон миқёсида ўтказилаётган турли сиёсий жараёнлар, маданий мулоқотлар, спорт ареналарида қўлга киритаётган амалий натижалари билан кўрсатиб келяпти. Шунинг учун ҳам Ўзбекистон, ўзбек деган ном дунё миқёсида баралла жаранглаяпти. Биз бугун дунё мафкуравий-ғоявий майдонида кучли рақобатлар, зиддиятлар бошланган, ёшларимиз тарбиясига жиддий таҳдидлар хавф солиб турган бир замонда фақат ва фақат ўз ғоямиз, ўз сўзимиз, ўз фаолиятимиз билангина олдимизда турган ўткир ва мураккаб муаммоларимизни ҳал этишимиз мумкин. Шу маънода, Президентимизнинг “Агар биз бу ёруғ дунёда “ўзбек”, “Ўзбекистон” деган номлар билан яшаб қолишни истайдиган бўлсак, бу саволларга бугун жавоб топишимиз ва уларни ҳал этиш бўйича амалий ҳаракатларни айнан бугун бошлашимиз шарт. Эртага кеч бўлади”, дегани бежиз эмас.
Жуда тўғри айтилган ва барчани сергакликка тортадиган фикрлар! Чунки глобал дунёдаги келишмовчилик, зиддиятлар ҳар кимдан ўзлигини намоён этишни талаб қилмоқда. Оддий ҳақиқат: “Сен ўзингнинг сўзингга эга бўлмасанг, бировнинг сўзини эшитишга ва унга амал қилишга мажбурсан!”. “Сен ўзингнинг ғоянгга эга бўлмасанг, бировнинг ғоясига эргашишга мажбур бўласан!”. Бировнинг сўзи инсонни ўзлигидан қайтарадиган, миллийлик сифатларини йўқотишга сабаб бўладиган, пировардида кимнингдир таъсирига тушиб қолишга олиб келадиган сўздир.
Бугун дунёда ўзининг куч-қудрати билан барчани қўрқув асосида ушлаб туриш, бунинг оқибатида ўз сиёсий-мафкуравий мақсадларига эришиш, бўлак давлатлар ва халқлар ҳисобига бойиб келган, бироқ энди ўша имкониятлардан бебаҳра бўлаётган қанчадан-қанча кучларнинг иштаҳаси очилгандан-очилиб келаётган бир пайтда фақат ва фақат Ўз сўзига ва ғоясига эга, уларнинг салмоғини ҳис этадиган миллат ва давлатгина омон қолиши мумкин.
Шу ўринда яна бир жиҳатга эътибор бериш лозим. Айримлар ўйлаганидек, Ўз сўзини айтиш худбинлик кўриниши эмас. “Ўз” ғояси инсонда қатъият, юксак ҳаётий мезонларга амал қилиш, тарих ва замон руҳини теран идрок этган ҳолда миллий манфаатларни ҳар қандай даражада, вақт ва маконда ҳимоя қилишга тайёрликдир. “Ўз” ғояси, аслида, бизни турли иллатлар, ғоявий-мафкуравий таҳдидлардан асровчи, шунингдек, худбинликнинг барча кўринишидан сақлаб қолувчи буюк куч.
Ўз сўзини айтиш виждонли одамнинг сўзидир. Ахир бу дунёда ўз сўзини айтолмайдиган, бировга кўр-кўрона эргашадиган, ўз эътиқодига, ўз билими ва савиясига, ўзининг қатъий фикрига эга бўлмаган қанчадан-қанча одам бор! Қолаверса, афсуски, ҳалиям орамизда жамият ва давлат манфаатларини оёқости қилишга мойил одамлар борлиги, бир-бирига фириб бериб, эҳтиёжини қондиришга уринишлар йўқолмаётгани кўпчиликни ташвишга солмоқда. “Ўзимиз ўзимизга хиёнат қилмасак, — дейди давлатимиз раҳбари, — ўзимиз ўзимизни алдамасак, ҳалол-пок бўлиб меҳнат қилсак, мен аминман, кўзлаган барча марраларимизга, албатта, етамиз. Бу борада мен, аввало, кўп синовлардан ёруғ юз билан ўтган олижаноб халқимизнинг мустаҳкам иродаси ва бунёдкорлик салоҳиятига ишонаман”.
Мамлакатимиз етакчиси илгари сурган “ЎЗ” ғояси одамларда ўзига ишонч уйғотади, уларда ўз замини, она Ватанига меҳр-муҳаббатни оширади, ғоявий-мафкуравий жиҳатдан ўзгача фикрлайдиганларнинг таъсирига тушиб қолишдан асрайди. Ўз ғоясига эга киши одатда юксак ғайрат-шижоатли, фидойи, жамиятни ва ўзини ўзгартиришга қодир, фаол инсондир. У шахсий манфаатларини жамият ва давлат манфаатларига уйғунлаштира олади.
Ҳа, бугунги дунёда яшаб қолиш, ўз манфаатларини ҳимоя қилиш, мамлакат ва миллат тақдирига дахлдорлик ҳар биримиздан ўз ғоямиз, ўз сўзимиз, ўз эътиқодимиз бўлишини талаб этмоқда. Шунинг учун ҳам ўзлигини йўқотмаган, ўз сўзини айта оладиган, ўзини ва жамиятни ўзгартиришга қодир кишилар билангина янги Ўзбекистонни, Учинчи Ренессансни, албатта, барпо этамиз.
Абдухалил МАВРУЛОВ,
тарих фанлари доктори, профессор
