Вазирлик маълумотига кўра, 2026 йилда республика бўйича 1,5 миллион тонна пиёз етиштириш режалаштирилган. Бу аҳолининг тиббий меъёрлар асосидаги истеъмол талабидан 400 минг тонна ёки 35 фоизга кўп.
Хусусан, Сурхондарё вилоятида жорий йилнинг дастлабки 9 ойида 387,1 минг тонна пиёз етиштирилган. Унинг 120 минг тоннаси аҳоли истеъмолига йўналтирилган, 46 минг тоннаси экспорт қилинган, қолган қисми эса мамлакатнинг бошқа ҳудудларига етказиб берилган.
Бироқ ҳудудда пиёз етиштириш мавсумий хусусиятга эга. Вилоятнинг тупроқ-иқлим шароити туфайли асосий ҳосил апрель–май ойларида етиштирилади. Кузда экиладиган кечки пиёз эса ёзги юқори ҳарорат таъсири сабабли катта майдонларда кам етиштирилади.
Ҳозирда 2026 йил ҳосилидан олинган пиёз далаларда қолмаган. Шу боис Сурхондарё бозорларидаги талабни қондириш учун Жиззах ва Самарқанд вилоятларидан маҳсулот олиб келинмоқда.
Вазирлик келтирган маълумотларга кўра, Жиззах ва Самарқанддан Сурхондарёга бир килограмм маҳсулотни етказиб бериш харажати 350–370 сўмни ташкил этмоқда. Масалан, 20 тонна пиёзни ташиш учун 7 миллион сўмгача, 10 тонна маҳсулот учун эса 3,8–4 миллион сўмгача сарфланади.
Айни пайтда Жиззах вилоятида пиёзнинг бир килограмми деҳқонлардан 2 600–3 300 сўмдан, Самарқандда эса 2 800–3 000 сўмдан харид қилинмоқда.
Ташиш харажатлари қўшилганда, тадбиркорлар учун маҳсулотнинг етказиб бериш таннархи Жиззахдан келтирилганда 2 950–3 650 сўм, Самарқанддан келтирилганда 3 150–3 350 сўмни ташкил этмоқда. Денов туманигача етказишда эса бу кўрсаткич 3 400–3 500 сўмга етади.
Натижада Сурхондарё бозорларида пиёзнинг чакана нархи бир килограмм учун 4 000–4 500 сўм атрофида шаклланган.
Вазирлик таҳлилларига кўра, маҳсулотнинг харид ва етказиб бериш таннархи билан бозордаги сотув нархи ўртасида сезиларли тафовут бор.
Масалан, пиёз деҳқондан 3 300 сўмдан харид қилиниб, 350 сўм транспорт харажати билан бозорга олиб келинса, унинг таннархи 3 650 сўм бўлади. Маҳсулот 4 000 сўмдан сотилганда фарқ 350 сўмни ёки 9,6 фоизни ташкил этади.
Бошқа ҳолатда эса деҳқондан 2 600 сўмдан олинган пиёз 350 сўм транспорт харажати билан 2 950 сўмга тушади. Агар у бозорда 4 500 сўмдан сотилса, ўртадаги фарқ 1 550 сўм ёки таннархга нисбатан 52,5 фоиз бўлади.
Вазирлик бу ҳолатда олиб-сотар тадбиркорларнинг савдо маржаси 25–50 фоизгача етаётганини ҳам нарх шаклланишига таъсир қилувчи омиллардан бири сифатида кўрсатган.
Вазирлик ҳисоб-китобларига кўра, 2026 йилда бир гектар майдонда пиёз етиштириш учун ўртача 65,5 миллион сўм сарфланади. Бунда гектаридан 35 тонна ҳосил олиниши ҳисобга олинган.
Бир тонна пиёзнинг етиштириш таннархи ўртача 1 миллион 870 минг сўмни ташкил этади.
Харажатларнинг асосий қисми иш ҳақи ва қўшимча тўловларга тўғри келади. Бунинг учун 26,5 миллион сўм ёки умумий харажатларнинг 40,5 фоизи сарфланади. Минерал ўғитлар ва кимёвий ҳимоя воситаларига 15,8 миллион сўм, уруғлик ва кўчатларга 9,6 миллион сўм ажратилади.
Вазирлик маълум қилишича, 2026–2027 йиллар қиш-баҳор мавсуми учун республика бўйича 102,8 минг тонна пиёз захирасини шакллантириш ишлари олиб борилмоқда. Шундан 2 750 тоннаси Сурхондарё вилояти ҳиссасига тўғри келади.
Захирадаги маҳсулотларни ички бозорга чиқариш ва махсус савдо расталари орқали арзонлаштирилган нархларда сотиш имконияти ҳам мавжуд. Бу чоралар бозорда нархлар барқарорлигини таъминлашга қаратилган.
Қишлоқ хўжалиги вазирлиги пиёз нархига маҳсулот етиштиришнинг мавсумий хусусияти, бошқа ҳудудлардан ташиш харажатлари, ёқилғи-мойлаш материаллари нархи ва логистика хизматлари қиймати таъсир қилаётганини таъкидлаган.
Шунингдек, аҳоли орасида пиёзни ҳозирдан кўпроқ харид қилиб, ғамлаб қўйиш кайфияти ҳам талабнинг ортишига сабаб бўлаётгани қайд этилган. Вазирлик маҳсулотни қимматроқ сотиш мақсадида бозорга чиқармасдан сақлаб туришга ундовчи ҳолатлар иқтисодий жиҳатдан ўзини оқламаслигини билдирган. Чунки узоқ сақланган пиёз вазнини йўқотиши ва сифати бузилиши мумкин.
