Сунъий интеллект (SI) технологиялари жадал ривожланаётган бугунги кунда “дастурчиларнинг ишини SI олиб қўядими?” деган савол тобора долзарб бўлиб бормоқда. Бир қарашда, код ёзадиган ва мураккаб вазифаларни бажарадиган технологиялар инсон меҳнатига эҳтиёжни камайтирадигандек туюлади. Бироқ мутахассислар фикрича, сунъий интеллект инсонни эмас, балки оддий ва такрорий вазифаларни алмаштирмоқда. Янги давр эса технологиялар билан ҳамқадам юрадиган, ижодий фикрлайдиган ва мураккаб муаммоларга ечим топа оладиган мутахассисларга катта имкониятлар яратмоқда.
Бугунги кунда IT соҳасида энг муҳим омиллардан бири — янги технологияларга тез мослашиш ва доимий ўқиб-ўрганишдир. Сунъий интеллект воситаларидан самарали фойдалана оладиган, киберхавфсизлик, маълумотлар таҳлили ва рақамли маҳсулотлар яратиш бўйича билимга эга дастурчилар меҳнат бозорида юқори талабга эга бўлиб қолмоқда. Ҳатто ёшлар ҳам бу соҳада катта натижаларга эришиб, ўз стартапларини йўлга қўймоқда ва халқаро бозорларда фаолият юритмоқда.
Бунинг ёрқин мисолларидан бири — InFast IT-экотизими асосчиси ва директори Муҳаммадазиз Якубов. Унинг таъкидлашича, бугунги кунда ёшлар нафақат маҳаллий, балки халқаро бозорларда ҳам ўз билим ва кўникмалари орқали юқори даромад топиш имкониятига эга. Ҳатто 14 ёшли дастурчиларнинг йирик лойиҳаларни амалга ошириши ва қисқа вақт ичида катта натижаларга эришиши бунга яққол мисол бўла олади.
Муҳаммадазиз Якубовнинг маълум қилишича, бир ҳафтада 9 минг доллар даромад олиш ҳам IT соҳасида ғайриоддий ҳолат эмас. Шунингдек, Google ва Meta каби дунё гигантларида киберхавфсизлик ва бошқа IT йўналишлари бўйича кўплаб бўш иш ўринлари мавжуд.
Бу ва бошқа долзарб саволлар юзасидан InFast IT-экотизими асосчиси ва директори Муҳаммадазиз Якубов билан Yuz.uzнинг “Ёш иқтидорлар минбари” лойиҳаси доирасида суҳбатлашдик.
Бугунги замонда телефон кимдир учун шунчаки вақт ўтказиш воситаси бўлса, яна кимдир учун келажак касбига айланмоқда. Муҳаммадазиз Ёқубов эса 9 ёшида телефонда ўйин ўйнаш ўрнига, “Бу ўйинлар қандай яратилган?” деган саволни берди. Айнан шу қизиқиш уни IT соҳасига олиб кирди.
Бугун ёшлар учун имкониятлар тобора кенгайиб бораётган бир даврда, вақтдан унумли фойдаланиб, ёшлигиданоқ илм, ҳунар ва касб эгаллаётган иқтидорли ёшларни кенг жамоатчиликка танитиш муҳим аҳамият касб этмоқда.
Лойиҳанинг илк меҳмони — 14 ёшли дастурчи, стартапчи ва ёш тадбиркор Муҳаммадазиз Ёқубов бўлди. У бугун нафақат ўз устида ишлаяпти, балки ўнлаб ёшларга IT соҳасини ўргатиб, уларнинг келажагига ҳам ҳисса қўшмоқда.
Бугун эса у 20 дан ортиқ реал лойиҳаларда ишлаган, ўз ўқув марказига асос солган ва келажакда йирик стартаплар яратишни мақсад қилган ёшлардан бири.
— Муҳаммадазиз, аввало ўзингиз ҳақингизда қисқача маълумот берсангиз…
— Мен Муҳаммадазиз Ёқубовман, 14 ёшдаман. Андижон вилояти Булоқбоши туманида туғилганман ва ҳозир ҳам шу ерда яшайман. 3-умумий ўрта таълим мактабида ўқийман.
Ҳозирга қадар 20 дан ортиқ реал лойиҳалар билан ишлаганман. IT мутахассисиман, full-stack web дастурчи ва mobile дастурчи сифатида фаолият юритаман. Шу билан бирга, ўзимнинг ўқув марказим — InfoStudy Academy устида ишлаяпман.
Академиямизда ҳозир 90 дан ортиқ ўқувчи бор. Улар frontend, backend, киберхавфсизлик, сунъий интеллект, мобилография, SMM ва график дизайн йўналишларида таҳсил олишмоқда. Бу курсларнинг барчасидан ўзим дарс бераман. Келажакда ўз IT компаниямни очиш ниятидаман. Бу компания орқали стартаплар яратиш, дунёдаги катта муаммоларга технологик ечимлар таклиф қилишни мақсад қилганман.
— IT соҳасига қизиқишингиз қачон ва қандай бошланган?
— Қизиқишим 9 ёшимдан бошланган. Аввал телефонда ўйин ўйнардим. Кейин ўйлай бошладим: “Бу ўйинлар қандай яратилган? Экран ичидаги бу жараёнлар қандай ишлайди?” Шу саволлар мени дастурлашга олиб кирган.
YouTube орқали турли видеолар қидира бошладим. Дастурлаш асослари ҳақидаги дарсларни кўрдим. Секин-секин тушунча пайдо бўлди ва онлайн ўқишни бошладим.
— Оила аъзоларингиз телефондан фойдаланишингизга қарши бўлмаганми?
— Бундай гаплар ҳам бўлган, лекин кўп эмас. Чунки улар телефондан нима мақсадда фойдаланаётганимни билишган. Айниқса, онам менга ишонган. Шароит яратиб берган, ўрганишим учун қўллаб-қувватлаган.
— 14 ёшда ўқув маркази очишингизга нима сабаб бўлган?
— Бу қарор ўзим бошимдан ўтказган муаммолардан келиб чиққан. Биз Булоқбошида яшаймиз. У ерда IT бўйича ўқув марказлари йўқ эди. Шу сабабли ҳар куни шаҳарга боришимга тўғри келарди. Йўлкира, овқатланиш, вақт — ҳаммаси қийин эди.
Мен каби ITга қизиқадиган болалар кўп, лекин уларда имконият кам. Шунинг учун ўз туманимизда арзон ва сифатли таълим берадиган ўқув маркази очишга қарор қилдим. Бунинг учун икки йил ҳаракат қилдим. 2023 йил 20 май куни марказимизни очдик.
— Ҳозир ўқув марказингизда нечта ўқувчи таҳсил олмоқда?
— Ҳозир 90 нафардан ортиқ ўқувчимиз бор. Улардан 30-40 нафари backend йўналишида, қолганлари фронтенд бўйича таҳсил олмоқда. Яқин вақтларда кўплаб битирувчиларимиз бўлади.
Курс нархларини ҳам Булоқбоши шароитига мос белгилаганмиз. Масалан, frontend курси 300 минг сўм, backend курси 600 минг сўм. Аслида, бундай курслар бошқа жойларда анча қиммат. Мен ўзим Андижонда ойига 1 миллион 200 минг сўм тўлаб ўқиганман. Шу сабаб, бошқалар мен каби қийналмасин, деган мақсадда нархларни имкони борича арзон қилганмиз.
— Аввалги Муҳаммадазиз билан бугунги Муҳаммадазиз ўртасида қандай фарқ бор?
— Жуда катта фарқ бор. Аввал муаммо келса, фақат шу муаммонинг ўзи ҳақида ўйлардим. Ҳозир эса ҳар қандай муаммога ечим топишга ҳаракат қиламан.
Дунёқарашим ўзгарган. Ҳаракатларим кучайган. Энди тўсиқни кўрсам, ундан қочмайман, аксинча, уни қандай енгиш мумкинлиги ҳақида ўйлайман.
— Сизга қараб тенгдошларингиз орасида ҳам ITга қизиқиш ортдими?
— Ҳа, албатта. Мен ҳақимда “Инсон” фильми чиққанидан кейин кўпчилик мени таний бошлади. Йўлда ҳам одамлар тўхтатиб, “Сиз ўша фильмдаги боламисиз?” деб сўрашади.
Ҳозир марказимизга келаётган ўқувчиларнинг 70-80 фоизи ота-оналари орқали келган. Улар “Фарзандим сизга ўхшасин, сиздан ўргансин”, дейишади. Бу, албатта, менга катта масъулият юклайди.
— Соғлиғингиз билан боғлиқ синовлар ҳам бўлганини айтдингиз. Бу сизга тўсиқ бўлмадими?
— Менда туғма гидронефроз касаллиги бор. Лекин мен буни ўзимга тўсиқ деб қабул қилмайман. Қўлим, оёғим бор, юра оламан, кўра оламан, гапира оламан, фикрлай оламан. Аллоҳга шукр.
Аввал бу ҳолатни ўзимга тўсиқ қилиб олган вақтларим бўлган. Лекин кейин тушундим: мендан ҳам оғирроқ ҳолатдаги инсонлар бор. Шунинг учун бу касалликни ўзимда йўқдек тасаввур қиламан ва ҳаракат қилишда давом этаман.
— Йўлингизда қандай қийинчиликлар бўлган?
— Қийинчиликлар жуда кўп бўлган. Биринчи тўсиқлар 9 ёшимдан бошланган. ITни интернетдан ўрганганимдан кейин устоз кераклигини тушундим. Бир ўқув марказига бордим. Бир неча ой ўқидим. Кейин ойлик тўловни кечиктирганимиз учун “пул тўламасанг, ўқув марказидан кетасан”, дейишди. Шу воқеа менга қаттиқ таъсир қилган.
Кейинчалик буюртмалар билан ишлай бошладим. Бир мактаб учун 103 миллион сўмлик лойиҳа қилганман. Уч ой ишладим. Таътил пайтида ҳамма дам олаётганда мен кечасигача ишладим. Лекин ўртамизда шартнома бўлмагани учун пул тўланмади.
Яна бир катта ташкилот учун ҳам лойиҳа қилганман. Ғоям ёққан, шароит қилиб беришган, лекин кейин келишмовчилик бўлган. Бир йил ўтиб, ўша ғоям бошқа дастурчилар томонидан амалга оширилганини кўрдим.
Шундан кейин хулоса қилдим: энди ҳар қандай ишни фақат шартнома асосида қиламан. Ҳозир 50 фоиз олдиндан тўлов оламан ва барча келишувларни расмийлаштираман.
— Сунъий интеллект дастурчиларга тўсиқ бўладими ёки ёрдамчими?
— Менимча, сунъий интеллект дастурчиларга тўсиқ эмас, ёрдамчи. Чунки сунъий интеллект ҳам ўз-ўзидан пайдо бўлмаган. Уни ҳам дастурчилар яратган.
Фақат дастурчилар билимни кучайтириши, сунъий интеллектдан тўғри фойдаланишни ўрганиши керак. Prompt engineering каби йўналишларни билиш зарур. Сунъий интеллектдан қўрқиш эмас, уни тўғри ишлатиш керак. Ҳозир турли платформалар дастурчилар ишини енгиллаштиряпти. Масалан, prompt орқали сайтлар ёки дизайнлар тайёрлаш мумкин. Лекин катта тизимлар, мураккаб ечимлар барибир инсон тафаккури ва мутахассис билимини талаб қилади.
— Сизни энг кўп ким қўллаб-қувватлаган?
— Энг катта суянчим — онам ва опам. Оғир кунларимда айнан улар ёнимда бўлган. Танишлар кўп бўлиши мумкин, лекин қийин пайтда ҳамма ҳам ёнингда турмайди. Менинг бу натижаларга эришишимда онам ва опамнинг ишончи, дуоси ва қўллаб-қувватлаши жуда катта аҳамиятга эга.
— Энг юқори топган даромадингиз қанча бўлган?
— 20 май ҳолатига кўра, энг юқори топган даромадим 8-9 минг доллар атрофида бўлган. Бу ойлик даромад эмас, бир ҳафталик ишим учун олган даромадим.
— Ҳаётдаги шиорингиз қандай?
— Ҳар қандай тўсиқ келса ҳам, инсон ўз мақсадини аниқ белгилаб, олдинга ҳаракат қилиши керак. Қийинчиликлар бўлади, лекин уларга қараб тўхтаб қолмаслик керак. Асосийси — ўзингга ишониш ва ҳаракатни давом эттириш.
— Ўзингиз каби ёшларга нима деган бўлардингиз?
— Ҳар қандай қийинчиликни енгиш мумкин. Моддий томондан муаммо бўладими, соғлиқ билан боғлиқ синов бўладими, барчасини ҳаракат билан енгса бўлади.
Энг оғир пайт келганда, кўпинча инсон мақсадига жуда яқин қолган бўлади. Шу пайтда таслим бўлмаслик керак. Ёшлар ўз қизиқишини аниқ билиши керак. Ҳамма нарсага бирданига уриниб кўриш кўп вақт ва куч олади. Агар инсон ITга қизиқса, бутун эътиборини шу соҳага қаратиши керак. Албатта, қўшимча равишда инглиз тили, математика, рус тили каби билимларни ҳам ўрганиш зарур. Ота-оналар ҳам фарзандининг қизиқишини тўғри тушуниши керак. Болани фақат ўзлари хоҳлаган соҳага мажбурламасдан, унинг иқтидорини қўллаб-қувватлашлари муҳим.
— Энг катта армонингиз нима?
— Энг катта армоним — отамни бир марта бўлса ҳам кўриш. У билан юзма-юз учрашиш ёки бир дақиқа бўлса ҳам суҳбатлашишни истайман.
— Сиз учун дўстлик нима?
— Дўстлик деган тушунча туйғу бор нарса, лекин жуда камёб. Менинг бир нафар ҳақиқий дўстим бор. Кўп гаплашамизми-йўқми, бу муҳим эмас. Асосийси, у ҳақиқий дўст. Менимча, дўст кўп бўлмайди, ҳақиқий дўстлик эса жуда ноёб неъмат.
— Сизни олдинга ҳаракат қилишга нима ундайди?
— Менимча, мотивация вақтинчалик нарса. У бир келади, кейин йўқолади. Лекин интизом доимий бўлиши керак. Инсон тартиб-интизом билан ҳаракат қилса, натижага эришади. Менга энг катта куч берган нарса — оиламдаги вазиятлар, онам ва опамнинг ишончи, дуоси. Шу нарсалар мени ҳаракатдан тўхтатмаган.
— Келажакда ким бўлмоқчисиз?
— Келажакда катта стартапчи бўлмоқчиман. Оддий иш тартиби — ҳар куни эрталаб 9:00 дан кечқурун 7:00 гача бир хил ойлик учун ишлаш менга тўғри келмайди. Мен ҳар куним ҳар хил, мазмунли ва ҳаракатга бой бўлишини хоҳлайман. Мен катта стартаплар яратишни мақсад қилганман. Стив Жобс, Google асосчилари, Meta асосчиси Марк Цукерберг каби дунёга таъсир қиладиган лойиҳалар қилишни истайман. Бу мен учун орзу эмас, мақсад. Иншоаллоҳ, унга эришаман. Энг катта мақсадим эса — оилам. Оилам тинч, соғ-саломат, бировдан кам бўлмасдан яшаса, мен учун энг катта бахт шу.
— Охирги сўз берилганда нимани айтган бўлардингиз?
— Онам ва опамни жуда яхши кўришимни айтган бўлардим. Улар учун ҳаракатдан тўхтамаслигимни, уларнинг яхши ҳаёт кечириши учун доим интилишимни айтган бўлардим.
Муҳаммадазиз Ёқубов — чекка ҳудудда туғилиб, катта орзулар билан олдинга интилаётган ёшлардан бири. Унинг ҳаётида қийинчиликлар, синовлар, ишончсизликлар ва адолатсиз ҳолатлар бўлган. Аммо у буларни баҳона эмас, тажриба сифатида қабул қилган. У 14 ёшидаёқ ўз ўқув марказини йўлга қўйган, ўнлаб ёшларга IT таълимини бермоқда ва келажакда дунё миқёсида тан олинадиган стартаплар яратишни мақсад қилган.
“Ёш иқтидорлар минбари” лойиҳасининг илк меҳмони сифатида Муҳаммадазиз ёшларга бир ҳақиқатни эслатади: катта натижалар учун катта ёш шарт эмас, катта ишонч, интизом ва тўхтамасдан олдинга ҳаракат қилиш керак. Зеро, баъзан катта ютуқлар катта ёшдан эмас, катта орзулардан бошланади. Кимдир учун оддий қизиқиш бўлган нарса, бошқа бир инсон учун келажак сари ташланган илк қадамга айланади.
Зулхумор Акбарова
