Халқаро меҳнат бозорида мутахассисларга эҳтиёж асосан демографик ўзгаришлар (аҳоли қариши), рақамлаштириш, сунъий интеллект ва “яшил иқтисодиёт”га ўтиш омиллари ҳисобига шаклланади.

Европа давлатларида аҳолининг қариши ва меҳнатга лаёқатли ёш чегарасининг қисқариши асосий муаммога айланиб бормоқда. Ушбу ҳудудда ишчи кучи тақчиллиги 7,5 миллиондан 10,5 миллионгача етиши мумкин. Муҳандислик, юқори технологик ишлаб чиқариш, қурилиш, транспорт ва логистика, аграр соҳа, тиббиёт, АT, туризм ва хизмат кўрсатиш соҳаларида ишчи кучи етишмовчилиги ортиб боради.

Мисол учун, Германияга ҳар йили камида 400 минг малакали мигрант кириб бормаса, ЯИМ ўсишдан тўхтайди. Шимолий Европа мамлакатлари экологик тоза технологиялар марказига, Шарқий Осиё минтақаси эса аҳолиси энг тез қариётган ва туғилиш коэффициенти паст ҳудудга айланмоқда. Японияда парвариш­лаш, қиш­лоқ хўжалиги, қурилишда 6,4-7 миллион, Жанубий Кореяда кемасозлик, металга ишлов бериш, электроника ва саноатда 1,2-1,5 миллион ишчи кучига эҳтиёж сезилиши мумкин.

Мутахассислар глобал меҳнат бозорида талаб ортиб борадиган соҳа ва касблар қаторига тиббиёт, ижтимоий таъминот, “яшил” энергетика, экология, замонавий қурилиш, инфратузилма, саноат автоматизацияси, юқори технологиялар, сунъий интеллект ва транспорт-логистика хизмати кабиларни киритади.

Бундан ташқари, халқаро тоифадаги юк машинаси ҳайдовчилари, омборхоналарни автоматик бош­қариш операторлари, GPS, рақамли тахографлар ва логистика дастурлари билан ишлаш кўникмасига эга, малакали ҳайдовчиларга эҳтиёж ошиб бормоқда. Корхона ҳамда ташкилотлар, компаниялар малака ва тажрибаси йўқ инсонларни ишга олиб, кейин уларни қайта ўқитиш учун сармоя сарфлашга мажбур бўлмоқда.

Давлат кўникма ва малакаларига талаб бўлмаган ёки меҳнат бозорида ортиқча мутахассислар таълимини молиялаштиришда давом этмоқда. Таълим муассасалари иш берувчиларнинг ҳозирги эҳтиёжларига мос кадрлар тайёрлагунча иш берувчиларнинг талаблари ўзгариб кетмоқда.

Шундай экан, нима қилмоқ керак? Бунинг ечими ёшларни халқаро миқёсда билим олиш, касб ўрганиш, малака ошириш ва иш билан таъминлаш имкониятларини ифодалайдиган зарур чораларни кўришда. Бу жараёнда халқаро талабларга жавоб берадиган рақобатбардош ўрта бўғин кадрлар тайёрлаш асосий вазифалардан. Яъни касбий таълим тизимига халқаро стандартлар асосида халқаро таълим дастурларини жорий этиш долзарб аҳамият касб этмоқда. Шу маънода, Президентимизнинг 2025 йил 23 октябрдаги “Касбий таълим тизимида бошқарув самарадорлигини ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги фармонига биноан Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги ҳузурида касбий таълим ташкилотлари фаолиятини мувофиқлаштириш ва касбий таълим соҳасини бошқаришга масъул Касбий таълим агентлиги ташкил этилгани айни муддао бўлди.

Фармон мамлакатимизда малакали ўрта бўғин кадрларни тайёрлаш, халқаро таълим дастурларини жорий этиш ва иқтисодиётнинг замон талабларига мослашадиган ўқув тизимини яратишга қаратилган кенг қамровли ислоҳотларни бошлаб берди. Унда нафақат касбий таълим тизимини такомиллаштириш, балки ўқитиш ва ишлаб чиқариш сектори ўртасидаги интегрaцияни ҳамда халқаро меҳнат бозорига кириш имкониятларини ошириш назарда тутилган.

Ҳозир мамлакатимиздаги 47 техникумнинг 4000 дан ортиқ ўқувчиси Буюк Британиянинг Pearson, Германиянинг “AVESTOS”, “Аskania Bildung”, Швейцария­нинг “Globogate Concept” AG ва Саудия Арабистоннинг “ACWA Power” компаниялари таълим дастурлари асосида халқаро даражадаги касб ва хорижий тилларни ўрганмоқда. Шу билан бирга, ҳозир ўзбекистонлик ёшлар ташқи меҳнат бозорида қурилиш, транспорт, тиббиёт, туризм, хизмат кўрсатиш, муҳандислик ва АT соҳасида ишга фаол жойлашяпти. Бу билан уларнинг малака ва тажриба ошириш имконияти кенгайиб бормоқда.

Жорий йил 20 апрель куни Президентимиз ташқи меҳнат миграциясини тартибли ташкил этиш, фуқароларни хориждаги юқори даромадли иш ўринларига тайёрлаш ва уларни ҳар томонлама ҳимоя қилишга қаратилган чора-тадбирлар юзасидан тайёрланган тақдимот билан танишди.

Бугун юртдошларимиз 40 га яқин давлатда меҳнат қилмоқда. Хорижда ишлаётган ­фуқаролар сони
1,2 миллионни ташкил этмоқда. Европа ва Шарқий Осиёнинг ривожланган давлатларида малакали ишчи кучига эҳтиёж йилдан йилга ортиб бормоқда. Қолаверса, Европа комиссиясининг 2030 йилгача бўлган янги миграция стратегиясида Марказий Осиё билан миграция дастурлари, кадрлар тайёрлаш ва ноқонуний миграциянинг олдини олишга алоҳида урғу берилган.

Хориждан тил ва касб талабларига жавоб берадиган 100 мингдан ортиқ малакали мутахассисга буюртма келиб тушган. Жумладан, Германияга 40 минг ҳамшира, Японияга қурилиш, логистика ва сервис соҳалари бўйича 15 минг мутахассис зарур.

Мазкур эҳтиёжни қоплашда Германия, Жанубий Корея ва Япония компаниялари билан техникумлар негизида ташкил этилган қўшма таълим лойиҳалари муҳим аҳамият касб этмоқда. Хорижий компания­лар иштирокида ташкил этилган 12 та “Касб плюс тил” тамойили асосида қўшма таълим лойиҳаларида 8500 фуқаро ўқимоқда. Уларнинг 3000 битирувчиси аллақачон ишга жойлашди.

Энди бундай лойиҳалар сонини 20 тага етказиш, талаб юқори замонавий касб ва хорижий тилларга ўқитиш кўламини 50 фоиз кенгайтириб, қамровни 10 мингдан ошириш режалаштирилган. Жумладан, Тошкент шаҳрида 12 та талаб юқори касб, 7 та чет тилига ўқитиш, 6 та сертификат имтиҳонини ўтказиш учун шароитлар ҳамда 600 ўринли ўқув кампусини қамраб олган мақсадли тайёрлаш марказини ташкил этиш назарда тутилмоқда.

Шунингдек, Андижон, Самарқанд, Фарғона ва Тошкент шаҳридаги тиббиёт техникумларида ҳамшираларни чет тили ва касбий кўникмалар бў­йича хал­қаро имтиҳонларга тайёрлайдиган махсус ўқув курслари очилади. Шу билан бирга, қурилиш соҳасида бетончи, қолипчи, арматура тўқувчи ва пайвандловчиларни тайёрлаш ҳамда малакасини баҳолаш марказларини кенгайтириш чораларини кўриш белгилаб берилди.

Техникумларда халқаро таълим дастурлари қўлланиши қатор афзалликлар беради. Жумладан, ўқитиш сифати оширилади, яъни амалиётга йўналтирилган ўқув дастурлари жорий этилади ҳамда халқаро аккредитациядан ўтказилади. Техникум дипломлари хорижий иш берувчилар томонидан тан олиниб, битирувчилар халқаро меҳнат бозорида юқори даромадли ишга жойлашади. Халқаро таълим дастурлари жорий этиладиган техникумларнинг педагог ва ишлаб чиқариш таълими усталари чет эл тажрибаси асосида малака ошириб, қайта тайёрловдан ўтади. Халқаро таълим дастурларининг моддий-техник базаси олиб кирилади, ўқув-­лаборатория хоналари хорижий давлатлар стандартлари асосида жиҳозланади. Натижада ўқувчиларнинг амалий кўникмаси халқаро стандартларга мослашади.

Умуман олганда, техникумларда халқаро таълим дастурларини жорий этиш фақат ўқитиш сифатини ошириш эмас, балки ёшларни глобал меҳнат бозорига тайёрлаш, рақобатбардошлигини ошириш, иқтисодий миграцияни қонунийлаштиришда жуда қўл келади. Бошқача айтганда, глобал таълим ва ташқи меҳнат бозори интеграцияси ўзбекистонлик ёшларга янги имкониятлар эшигини очади. Бу индивидуал тараққиётдан ташқари, мамлакатимиз иқтисодиёти ривожига ҳам хизмат қилади. Бугун бизда ушбу масалага жиддий эътибор қаратилаётганининг боиси ҳам шунда.

Фаррух МАШАРИПОВ,

Касбий таълим агентлиги бошқарма бошлиғи